Tənqid

Bir adət olmuşdur tənqidçilərdə:“Yeni söz deməyib şair əsərdə”

Zeynal Cabbarzadə1 dəq
Hərdən

Kimsə bir dost kimi yad edir məni,Hardasa nəğməmi oxuyan olur.

Mədinə Gülgün19711 dəq
Sazaq əsdi

Sazaq əsdi dağdan, hava bulandı,Xəzan oldu bağlar, yarpaq saraldı.

Həbib Sahir1 dəq
Düzlər məsləkini izləyənlər dastanının davamı

Bu aşiqlik, bu məşuqluq əvvəlinci mənzildir,Eşq əhlinin kami-dili bu mənzildən hasildir.

Abbasqulu ağa Bakıxanov18281 dəq
Naxçıvandan təbsirə

Uzaq deyil, əzizlər, vərəqlər dönər,Həyatımız dəyişər, dünya çevrilər!

Hüseyn Cavid4 dəq
Təzkireyi-Nəvvab

Naz ilə ta ol büti-tərsa kəlisadən çıxar,Sərxoşü xəndan bipərva kəlisadən çıxar,

Molla Pənah Vaqif1 dəq
Birləşən iki nəhr

Tarix boyu axdığı yerdən alıb izini,Qoşmuş dəli Quzğuna Kür çağlaya-çağlaya.

Almas İldırım1 dəq
Bar gəli

Payız olcaq bağlar tökər xəzəli,Bahar olcaq bağçalara bar gəli.

Aşıq Abbas Tufarqanlı1 dəq
Bir əsridi çıxmışdı ki, meydanə pristav

Bir əsridi çıxmışdı ki, meydanə pristav,Mexluqu gətirmişdİ bütün canə pristav,

Əliqulu Qəmküsar2 dəq
Bağbanla söhbət

– Bağban qardaş, nə əkirsən? –Yerə qoydu pöhrəni,

Zeynal Xəlil19712 dəq
Qarışar

Mərdlərin içindən seçin namərdi,İlqarsızdı, gedib elə qarışar.

Usta Abdulla1 dəq
Əsl şair

Mədinə Gülgünə*Sənin arzuların, hissin, ilhamın

Balaş Azəroğlu19581 dəq
Bir ola

Dörd dəvriş istərəm Əhmədi Ləzgi,Bütün bu dünya ilə başı bir ola.

Xəstə Qasım1 dəq
Molla Qara

Dillərə salaram səni,Od tutarsan, molla Qara.

Aşıq Heydər1 dəq
Əziz

Ballı xala qabı eşib, bir qızarmış iri kələm dolması tapıb, oğlu Qulunun ağzına uzatdı.Qurbanın olsun anan, buncuğazı ye!

Yusif Vəzir Çəmənzəminli3 dəq
Rübai 6

گر خصم تو را فلک غروری بدهدزآن پس که تو را ملک سروری بدهد

Fələki Şirvani1 dəq
Aşıq Cünun

Günlərin birində Koroğlu yenə də Qıratı minib gədiyi kəsmişdi. Bir də baxdı ki, budu bir karvan gəlir. Koroğlu gözlədi, elə ki, karvan gəlib çatdı, bir nərə çəkib atı dağdan aşağıya buraxdı. Karvandakı adamlar əl-ayaq açana kimi Koroğlu onların başının üstünü aldı. Deyirlər Koroğlu hər karvanı soyub dağıtmazdı. Qabaqca onlardan bac istərdi. Bu karvanın da qabağını kəsib bac istədi. Bəzirganbaşı onu tək görüb sözlərinə fikir vermədi. İstədi ki, karvanı çəksin. O bilmirdi ki, bu adam adı dillərdə dastan olan qoç Koroğludur. Qan vurdu Koroğlunun beyninə. Dəli Koroğlu yenə coşdu. Əvvəl Misri qılınca əl atmaq istədi. Sonra lənət şeytana deyib üç telli sazı döşünə basıb, görək nə dedi:Gəl sənə söyləyim, bəzirganbaşı,

Xalq ədəbiyyatı4 dəq
Daşa dəydi

Məhəbbətim daşa dəydi,Könlümün çırağı söndü.

Aşıq Bəsti1 dəq
Ey könül, sənə həmdəm, bir qaməti ərər gərək

Ey könül, sənə həmdəm, bir qaməti ərər gərək,Qaş qara, kiprik qara, ruxsarı da əhmər gərək.

Molla CüməQəzəl1 dəq
Mən istərəm bu meydanda nər indi

Ay ağalar, gəlim sizə söyləyim,Mən istərəm bu meydanda nər indi.

Aşıq Musa1 dəq
Balaca mütəfərriqələr 47

– Kərbəlayı, qardaşım! Buyurursan ki, dərviş yenə dəli olub, ağzına gələni danışır. Qulaq as, atam, görüm sən də dəli olarsan, olmazsan! Bu günlərdə bir alicənaba rast gəlib sual etdim: ağacan, qlasnılar intixabı yaxınlaşır, halınızı pərişan deyirlər, doğrudurmu? “Bu işlərə mən qarışmıram və qarışmayacağam da”, – deyib ağam özünü vurdu kantora... Dayandım... Fikrə getdim... Ciyərim odlandı. Üz qoydum bazara... Rast gəldim bir qeyri-cənaba. Ərz elədim: ağacan, qlasnılar intixabı yaxınlaşır, fikriniz nədir? Ağamın cavabı belə oldu: “Cəhənnəmə yaxınlaşsın, gora yaxınlaşsın... İntixab bir yol olar, iki yol olar, nəinki... Təngə gəlmişik, mən bu işə yaxın durmayacağam, canları çıxsın!” Bu sözləri deyib mindi faytona. Afərin bu cavaba, – deyib mən də uzaqlaşdım... Rast gəldim bir nəfər əhli-ürfana. Başladım şikayəti ruzigardan...– Ağa Dərviş! Əmin-amanlıqdan dəm vurursan, əfəndim... Məgər bizim sözümüzə baxan var! Nahaq zəhmət çəkmə, ağa Dərviş, bizlərdən adam olmaz!

Nəcəf bəy Vəzirov19112 dəq
Niyə döndü

Bir dön bəri, ərzimi al,Üzün məndən niyə döndü?

Ağdabanlı Qurban1 dəq
Cavan bi̇r mi̇llətpərəsti̇n vəfati

Şəkidən aldığım ağ rəngli bir kağız mənə ən qəmavər qara xəbərlər gətirdi. Bu qara xəbərin verdiyi təsir məni qədirşünaslıq naminə bir neçə söz söyləməyə məcbur etdi. Bu kağızdan şəkililərin mədari-fəxri, Şəkidə bir çox fəqir, yetim uşaqların mənəvi, mərhəmətli atası olan Quluzadə Zəkiriyyə əfəndinin vəfat etdiyini duydum. Rusiya müsəlmanları içində zatən pək az olan millətpərəstlərdən, həmiyyəti-mücəssimlerdən, sahibi-mürvətlərdən birinin əksildiyini anladım. Şəkidə bu son vaxtlarda vücuda gələn binaya həmiyyətin bir rükünün, bir sütununun uçduğunu fəhm etdim. Şəkililərin otuz iki, otuz üç yaşında cavan, həlim, millət dostu, maarifpərəst, safdil, səbatlı, həmiyyətli, mütədeyyin, hörmətli bir vücudu qaib etdiklərini bildim. Ah! Bu biliş, bu fəhm menə çox acı-acı həqiqətlər ərz edıyor. Nasıl etməsin ki, şəkililərin qibleyi-ümidleri, müsəddər həyat və istiqlalları, kəbəyi-övladlan, telimgahi-islamiyyət ve insaniyyətləri, meqerri-nicat ve səadətləri olan zəmanə müvafiq məktəbləri və mədrəsələri bu gün ən müşfiq bir şafeyi-dünyəvi, ən mərhəmətli bir hamiyi-kəraməti itirdi. Beli, Şəki öylə bir vücudi-möhterəmi qayib etdi ki,  o vücud bizim Zaqafqaz müsəlmanları içində misli az eşidilən bir sənədə, yəni hənuz iyirmi yeddi yaşlarında ikən belə millətin həyanı, bəqası ancaq üsuli-cədid məktəb və mədrəsələri ilə olduğuna yəqin hasil edərək ən birinci məqsədi, arzusu və işi onlara rövnəq vermək olmuşdur. Qardaşı mərhum Ağa Məhəmmədin məsləkini təqib edərək millət və maarif yoluna sərfi-hümmət etməyi özünə vəzifeyidiniyyedən hesab edərdi. Bu etiqadı saf, bu etimadı insaniyyətpərvəranə Şəkidə ən birinci üsuli-cədid məktəbinin təməlini, bünövrəsini qoyanların ən birinci qəhrəmanlarından, igidlərindən daha özgə təbirlə fedayilorindən idi. Mərhum millət ve maarif yolunda boş söz deyil, pul, həm də tümən-tümən pul sərf etməkdə yoldaşlarına qarşı bir nümuneyi-ibrət olurdu.Üçüncü məktəbin təşkilindən ki, bu gün səkkiz, doqquz il olur, imdiyə qeder hər nə vaxt məktəblərə, mədrəsələrə, məscidlərə ianə, kömək lazım olmuş isə heç birindən geri qalmamışdır. Ümumi ehsan və ianə işlərinə özgələrə daima nümunə olacaq surətdə iştirak etdiyindən başqa özbaşına olaraq bir çox əsərlər də vücuda gətirmişdir: Şəkidə yuxan Baş məscidini nəzərrüba bir surətdə təmir və tərmim etdirdi. İslamiyyət nöqteyi-nəzərindən məscidin rövnəqini, ibadət-gahın tetimməsini – daha açıq sözlə – məscidin yarısını yeni üsuli-mədrəsə və məktəb hesab etdiyindən məscidin yanında kiçik, gözəl bir məktəb və mədrəsə bina etdirdi.

Ömər Faiq Nemanzadə19044 dəq
Arazbasar ətrafında

Bir gün sənət səfərinə çıxan Aşıq Valeh Arazbasara gedir kəndə yaxınlaşanda, bir təzə gəlin ilə, bir həddi- buluğun az ötmüş qız arx kənarında dayanıbmışlar.Valeh bunlara yaxınlaşanda qız deyir: – Ay aşıq bizə bir söz oxu xoşumuza gəlsin. Valeh onlara diqqətlə baxır. Alır atüstü görək nə deyir:

Aşıq Valeh1 dəq
Mirzə Fətəli və ərəb əlifbası

Ərəb əlifbasının türk və fars dillərinə uyğun olmaması hamıya aydındır. Həmçinin, bu əlifbanın öyrənilməsi, onunla yazmaq və xüsusən bu əlifba ilə yazılmış kitabları oxumaq nəinki çocuqlar, hətta savadlı şəxslərin çoxları üçün bir çətin məsələdir. Buna da ən böyük səbəb hürufi müsəvvitənin yazılmamasıdır.Ona görə bu əlifbanın istər islahi, istər büsbütün təğyiri yolunda çalışanlar çox olublar: Mirzə Məlkum xan, Mirzə Rza xan, Abdulla bəy Əfəndizadə, osmanlı ədiblərinin çoxu, islahçılar bir qədər müvəffəqiyyət qazanıblar isə, təğyirçilərin zəhməti Azərbaycan cümhuriyyətində meyvə verib, buradan Şərq ölkələrinə yayılmaqdadır.

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev3 dəq
Qardaşım

Sən təki bir dərdə məndə düşmüşəm,Qoyma acıqlansın ana, qardaşım,

Adsız el şairləri1 dəq
Qəzəl: Səba, durub yola düş, var ona salam yetir

Səba, durub yola düş, var ona salam yetirAlıb cavabi-salamım dönüb peyam yetir

Qövsi Təbrizi1 dəq
İyirmi birinci şəkil

Sisyanov böyük ipək çadırda tək var-gəl edir. Mayor Lisaneviç daxil olur.*Sisyanov**

İlyas Əfəndiyev19911 dəq
Həkim Cinayətov

Gənc tələbə Ramazan Əlizadə səhiyyə şöbəsində ərizəsinə dərkənar qoydurub, tələsik müalicəxanaya yollandı, qırmızı mürəkkəblə və xırda xətlə yazılmış dərkənar bu məzmunda idi: "Təcili tibbi yardım göstərməli".Ramazan atasının başına gələn bədbəxt hadisədən təşvişə düşmüşdü. Atasız qalacağını təsəvvür etdikcə beyninə bir ağrı dolurdu.

Mir Cəlal Paşayev19304 dəq
Pərakəndə şeir 148

قسم به شمع تجلی که پرتوش ازلی استکه عشق تازه عذاران بهار زنده دلی است

Saib Təbrizi1 dəq