Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
عاقلی، دیوانهای را داد پندکز چه بر خود میپسندی این گزند
Axı necə oldu ki...Hərdən nağıl eylədikcə mən döyüş illərimi,Sevgilim mehribanca oxşayıb tellərimi
Qitə 11اندر خبر بُوَد که نبی شاهِ حق پرستچون سویِ عرش در شبِ معراج رخت بست
Tez evləndirəkDüz deyiblər, bilmir bəzi cavanlarAta olanacan ata qədrini;
Qəzəl 65دیدمت دورنمای در و بام ای شیرازسرم آمد به برِ سینه؛ سلام ای شیراز
Fələknin gərdişindən dadü fəryadFələknin gərdişindən dadü fəryad,Məni ayırdı səndən dadü fəryad.
Yol - dağAddımlaya-addımlaya mən illəri,Yol gedirəm
Boranlı qış gecəsiBoranlı qış gecəsi, şaxta şiddətilə kəsirKülək vıyıldayaraq səs salır biyabanə;
[Nəzm və nəsr haqqında]Hər dilin təkəllümü və kitabəti qərari-mütəarif üzrə nəsr ilədir və gahi bir para məzaminin fəhmindən ziyadə ləzzətənduz və mütəəssir olmaq üçün təkəllüm və kitabət şe’r ilə olur. Şe’r gərək laməhal ziyadə ləzzətə və hüzndə və fərəhdə ziyadə tə’sirə bais ola. Əgər olmasa, sadə nəzmdir. Və şe’r təbaye və adata və istilaha qərib əlfaz və məzamin ilə deyiləndə ləziz və müəssir düşəcək və ləvazimatdandır hüsni-əlfaz və təşbihat və təmsilat və tövzih və təsrih və sair mühəssənat. Əgər bunun xilafınca deyilsə, məzaci-müstəme’də onun eşitməyindən heç bir gunə təğyir hasil olmaz. Bu cəhətdəndir ki, əksər qəzəliyyat məzaci-insanidə hərgiz bir şövq və vəcd əmələ gətirmir. Bəs mə’lum oldu ki, şe’r əgərçi nəzm ilə olur, amma hər nəzm şe’r deyil. Məsələn: bir para mətalibi sühuləti-hifz üçün və hüsni-təbyin üçün nəzmlə zikr edərlər. Əlbəttə, belə nəzmlərə şe’r və naziminə şair demək xətadır.Tarixi-hicridən bu zamana qədər milləti-islam arasında bir kimsənə şe’r ilə nəzmə fərq verməyib, hər nazimin adına bərxilafi-həqq şair deyiblər. Şe’r əlahiddə bir bəxşi-ilahidir və maddeyi-qabiliyyətişair xudadadədir və təhsil və tərbiyət o maddənin ancaq inbisatına və əş’arın artıq zinətinə bais olar. Belə maddə sahibləri çox nadir vücuda gələrlər. Əhli-fürsdən ancaq Firdövsi və Nizami və Cami və Sə’di və Mollayi-Rumi və Hafiz şairdirlər. Bunların da qüsuru budur ki, bir para məqamda izhari-fəzl üçün xilafi-təbiətü adət göftgu ediblər. Belə məqamlarda onların xəyalatına da şe’r demək caiz deyil, ancaq mənzumati-məqbulə və pəsəndidə demək olur. Şe’r dərəcəsindən əsfəl, bunlardan masəva sairlərinin hərgiz şe’r maddəsi yoxdur. Ancaq sənətkardırlar ki, əlfaz hifz edib şüruti-nəzmə müvafiq haman əlfazı rişteyi-nəzmə düzürlər və hərgiz nəzmlərində bir tə’sir yoxdur; bəlkə əksərinin nəzmlərində heç məzmunu-səhih dəxi tapılmaz və bu sənət bir belə asan zaddır ki, hər bir məktəbdən çıxan kimsənələrin əksəri fürs arasında bir az məşq etməklə əlfazı nəzmə düzməyə qadir olur və belə kimsənələrə şair demək qələtdir.
MəniAy ağalar, ay qazılar,Yar yaman aldatdı məni.
Güzgüdə gördüyümOğlum gözlərini dikib güzgüyə,Şövq ilə darayır şəvə telləri.
Quzular mələşəndəZoğallar çiçək açır,Fikrimdə durna uçur,
KiprKipr, zümrüd sularQoynunda-qoynunda,
GülüşlərGülüş vardır səslərinə tuncəkslər yapdırır,Gülüş vardır könülləri ruzgarlara qapdırır.
“Varsa doğru sözə həvəs səndə”Varsa doğru sözə həvəs səndə“Kəlniyət”, durma gəl bizim kəndə.
DüşdümXaliqin qüdrəti, hökmi-bəyanıO gün ki zülümət dünyaya düşdüm.
Xallı xanımO xal tu xaldır, kim? doydürmüsdn?..– Qara şanıya xal düşəndə ağaca peyvənd vurmaq olar.
Nə gündəydi, indi qalıb nə günə…Nə gündəydi, indi qalıb nə günə,Gözdən düşüb gözdə olan-bu millət.
Xəzərim mənimMənim gözəl dənizim,Doğma Xəzərim mənim
TəbrizimSəni neçə-neçə nəğməkar ötdü,Sazında, sözündə, Təbrizim mənim.
Gecə dəGecə də,gündüz də
Ay dost!Məni qınayırsan, deyirsən yetərGecəni gündüzə qatdığın sənin.
Gözlərin kim aşiqə məxmur şəklin göstərirGözlərin kim aşiqə məxmur şəklin göstərir,Əhli-fəqrə mərdümi, məğrur şəklin göstərir.
Kimlər sevinirDan yeri ölkəsin atəşdə yaxanAl Yunanıstanda deyirlər qan-qan!
SevmişəmUzun ağ, dəyirmi, gözun məstana,Baxışın bağrımı dondərdi qana.
Məndən fələk ayırdı vəfapişə yarimiMəndən fələk ayırdı vəfapişə yarimi,Tar etdi zülfi-yar kimi ruzigarimi.
Kamil paşa, kamilliyinə min barəkallahKamil paşa, kamİlliyinə min barəkallah,Etdin nə gözəl millətini xürrəmi xendan.
Sən uçurum döşündəSənUçurum döşündə,
Göl min il yaşadıGöl min il yaşadı səssiz-səmirsizNə bir bulaq gördü, nə də bir dəniz.
Qəzəl 403Kənara çəkmə üzündən ol ənbər əfşanı,Amandı, qırmagınan bu dili-pərişanı.