Səadətnamə, 5

به محیط افکن ای خرد زورقجای باطل نماند «جاء الحق»

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Dal-dala

Yaz açılcaq gəl çiçəyin seyrinə,Təbib deyər qoy tökülsün dal-dala.

Aşıq Alı1 dəq
Tənqidat

“İkinci il”Bu günlərdə çapdan tazə çıxmış “İkinci il” adlı dərs kitabı idarəmizə yetişdi. Biz bu kitaba çapdan qabaq dəxi aşna idik. Çünki keçənlərdə, müsəlman məktəbləri üçün təlim və tədris kitabları seçmək məqsədilə Bakı məkatib naziri Şəmsəddinov cənablarının təhti-sədarəti ilə Bakı müəllimləri bir neçə şuralar qurmuşlar, burada mövcud, mətbu və qeyri-mətbu kitablar məclisdən seçilmiş xüsusi komisyonların ətraflıca tənqidi sonunda məclisi ümuminin qərarı ilə qəbul və ya rədd olunurdu. Haman kitablardan biri də bu “İkinci il” idi. Komisyon üzvlərindən biri də biz idik. İştə o surət ilə biz haman kitabı hələ çap edilməmişkən tənqid edib, bu kitabın bəzi cüzi nöqsanları təkmil edilən surətdə, – bütün mövcud mətbu kitablara tərcih ediləcək dərəcə gözəl tərtib olduğunu məclisə ərz etdik, məclis bizim ərzimizi qəbul edib, bu kitabın təbindən sonra məktəblərdə qullanmasına qərar verdi.

Üzeyir Hacıbəyov5 dəq
Tərcibənd (başqa mənbədən) 1

ما مست شراب لایزالیمما گلبن عیش را نهالیم

Şəms Məğribi5 dəq
Bilmədim

Ömrümə yaraşıq, könlümə həmdəm,Bir gözəl aradım, tapa bilmədim.

Şair Məmmədhüseyn1 dəq
Üzün bürümə

A bimürvət, həsrətini çəkməkdənYetişmişəm cana, üzün bürümə!

Aşıq Ələsgər1 dəq
Gülər

(Xatirat dəftərindən fraqmentlər)– Əsərdə bir azərbaycanlı qızın çadrasını atması göstərilir. Kino tamaşaçıları bu bircə qızın da azərbaycanlı olmadığını öyrənincə, nə düşünə bilərlər? Ikicə gün də gözləyin, mən azərbaycanlı qızı taparam, – dedim.

Cəfər Cabbarlı12 dəq
Yollarım

Bir ucu dənizdə, bir ucu göydəTorpaqdan Allaha çatan yollarım.

Sabir Rüstəmxanlı1 dəq
Məni ta ruzigari-səngidil ayırdı yarimdən

Məni ta ruzigari-səngidil ayırdı yarimdən,Nə gördüm ruzi-xoş hərgiz, nə xoşluq ruzigarimdən.

KişvəriQəzəl1 dəq
Şeir 66

شنیده‌اید که روزی بچشمهٔ خورشیدبرفت ذره بشوقی فزون بمهمانی

Pərvin Etisami2 dəq
Ulduzlara doğru

Dəsti-təsxirində tutmuşkən bəşər dünyaları,Yerləri, mə'dənləri, heyrətfəza dəryaları,

Məhəmməd Hadi1 dəq
Divanə

Cavan qız sinni-şəbabətə yetişmişdi. Zahir və batinində çocuqluq əsərləri məhv olub gedirdi: boy ucalıb, gəysu dolğunub, simasında da ayrı məlahət görünürdü. Sitarənin könlü daha əyləncələr diləməzdi, fikirindən də uşaqlar ilə laqeydanə oynamaq keçmirdi. Axşamadək Sitarə pəncərənin önündə oturub xiyalatda idi; bu xiyalat həyatə və məişətə doğru idi. Sitarə pəncərədən bağçaya baxırdı: çiçəklər, otlar, güllər bahar günəşinin ılıq şuasının altında ruhlanıb, təravətlənib, gözəl qoquyurdular; quşların hərəsi bir nəğmə oxuyub, insana ləzzət verirdi.Sitarə bunlara baxırdı, şad olurdu, durub həyətə gedirdi və hər çiçəkdən birini dərib; hər güldən bir yarpaq üzüb, hərəsindən də bir həzz aparıb bir lətafət anlıyırdı. Sitarə bağçanı dolanırdı, fırlanırdı. Güldən çox gül, çiçəkdən çox çiçək. Lakin ürəkdə bir aramlıq, ruhda bir sakitlik yox idi. Sitarə ixtiyarsız çiçəkləri əldən yerə tökub, yenə pəncərənin önünə çəkilirdi. Və başını çiyninə qoyub fikirə gedirdi. Sitarənin xiyalında bir cavan oğlanın əksi nəqş bağlamışdı. Bu oğlan Sitarə kibi zərif, lətif bir cavan idi; gecə gündüz Sitarə ilə gəzib dolanardı. Bunlar bir birinə əşq yetirib, bir can bir cəsəd olmuşdular. Dadlı, dadlı, söhbətlər, səfalı, göz yaşları, bunların həyatını saadət nuru ilə ışıqlandırdı. Qız xoşbaxt, oğlan xoşbaxt – ikisi də əl ələ verib şad və xürrəm diriliyin geniş bağında ömür sürürdülər; gül yığıb, çiçəklər dərib, qoxusundan ruhipərvər olurdular. Onda Sitarənin ürəyi aram tapıb ruhu sakit olurdu. Sitarə tamam xiyalat aləminə qərq olub dünyadan xəbəri yox idi. Evdə bir söhbət olardımı, yeni bir iş ittifaq düşürdümü – bunların heç birindən Sitarə agah olmazdı. Bəlkə arvad qonaqları gəldikdə, onlara görünüb, çaydan xərəkdən verib, yenə o biri otağda pəncərənin önünə keçərdi.

Yusif Vəzir Çəmənzəminli4 dəq
İnam

Hansı sualın var cavabsız qala?Ümidlə, həvəslə bax istiqbala!

Rəsul Rza19381 dəq
Qız məktəbində

— Quzum, yavrum! Adın nədir?— Gülbahar.

Hüseyn Cavid1 dəq
Müsyö Timofeyevə

Hörmətli ağam müsyö Timofeyev!**29.VIII-1858-ci il*

Mirzə Fətəli Axundzadə1 dəq
Məsnəvi 34

دو نفر دزد خری دزدیدندسرِ تقسیم به هم جنگیدند

İrəc MirzəMəsnəvi1 dəq
Şəhidlərə

Azərbaycandakı osmanlı şəhidlərinə*Qalx, qalx! Sarmaşıqlı məzar altından,

Əhməd Cavad19191 dəq
Bayram töhfəsi

Nəcib, düşüncəli bir bəstəkar qız,Piano önündə oturmuş yalqız.

İslam Səfərli2 dəq
Qəzəl 2

علی ای همای رحمت، تو چه آیتی خدا راکه به ماسوا فکندی همه سایه هما را

Məhəmmədhüseyn ŞəhriyarQəzəl2 dəq
Didərgin

Başına haranın külünü töksünSinəsi əzabdan dağ-dağ didərgin.

Bəxtiyar Vahabzadə1 dəq
Vəfa

Ay qız, çiçəyisən bizim dağların,Hüsnünün şöhrəti tutmuş hər yanı.

Qasım Qasımzadə1 dəq
Ayın şahidliyi

Ey gahi qədim kimi xəmidə,Gahi pür olan misali-didə.

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev8 dəq
Mənim ol, suvlu yarım gəldi xoşdur

Mənim ol, suvlu yarım gəldi xoşdur,Əlimə ol nigarım gəldi xoşdur.

Şah İsmayıl XətaiQəzəl1 dəq
Müqəddimə

Yazmaq bir fikrə möhtac isə, tərcü- mə etmək iki fikrə və hüsni-intixab üç fikrə möhtacdır.*Səid bəy*

Abbas Səhhət19121 dəq
Sındırılan saz

Proloq**Mənim qəhrəmanım bir gənc aşıqdı,

Mikayıl Müşfiq39 dəq
Üzmə sən barı

Başına döndüyüm alagöz Pəri!Əlim ətəyindən üzmə sən barı!

Aşıq Qurbani1 dəq
Həmsöhbət

Yazıçı Hacağa Cümşüdlüyə*Füzuli deyərdi hər kəlməbaşı,

Tofiq Bayram1 dəq
Nuru dayımın qəribə macərası

Anamın bişirdiyi cücəli plovu, ətirli dovğanı böyük bir iştaha ilə, ləzzət çəkə-çəkə yeyəndən sonra dayım, balaca armudu stəkandakı çayın rənginə zövq ilə nəzər yetirib anamla, atamla danışmağa başladı:– Biz, yəni mən və dostum Alay müsavat ordusunun hesabına ələ keçirdiyimiz tüfəngləri, patronları, tapançaları aparıb İranda satmaq qərarına gəldik. Bunu bizə İranda yaşayan kontrabandaçı bir türkmən məsləhət gördü. Onun xüsusi qayığı vardı. Bakıya, Həştərxana, İrana gizli mal aparıb gətirirdi. Bizi inandırdı ki, onun köməyi ilə bütün silahları xatasız, əngəlsiz aparıb İran kürdlərinə sata bilərik.

İlyas Əfəndiyev20 dəq
Axşam qəribliyi

Yenə axşam çökür yamaca, yalaSükuta qərq olur bağça da, bağ da.

Qabil1 dəq
Üçüncü şəkil

Bərdə şəhərində geniş bir həyət. Bir tərəfdə uca saraylar, o biri tərəfdə isə, Əbdəkin evi görünür. Hava yeni-yeni işıqlanır. Əyri-üyrü küçə ilə Toğrul və Çingiz gəlir.*Çingiz**

Mehdi Hüseyn8 dəq