Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
Uşaqlıqda mənim başımın hər yeri qırxılırdı, amma tamam kəlləmdə bir qədər tük qalırdı. Bunun adına kakil deyirlərdi. Mənim kakilim çox uzun idi. Bir də qulağıma qızıldan sırğa kimi bir şey taxmışdılar, adına heydəri deyirlərdi. Mənim anam nəzir eləmişdi ki, mən yeddi yaşa çatanda məni aparsınlar Bakıda Bibiheybətə, kakilimi orada qırxdırsınlar, heydərini də orada açsınlar… Bir gün qulağımda heydəri çıxmışdım küçə qapısına, gördim bir nəfər yekə oğlan gəldi əlində taxtadan yonulmuş bir at. Mənə dedi: “Ala bax, bağışlayıram sənə, gör nə yaxşı atdı!” Mən bunu görcək sevinə-sevinə atı aldım, o oğlan atı verdi əlimə, əlin uzatdı qulağımdan heydərini çıxartdı. Amma mənim heydəri nə vecimə gəlir. Çox şad əlimdə at getdim evə. Anam məni görcək dedi: “Adə, o at nədi?” Dedim: “Küçədə bir əmi verdi”. Dedi: “Vay başı daşdı, hanı heydərin?” Dedim: “Əmi apardı”. Anam qışqırdı, bağırdı, nənəm gəldi, xalam gəldi, bibimə adam getdi. Qərəz, bir qiyamət qopdu ki, gəl ki görəsən. Amma indiki kimi mənim yadımdadır ki, o küy-kələk, o qiylüqal heç mənim qulağıma girmirdi. Mən ancaq at ilə məşğul idim, onu oynadırdım. Vaqeən gərək də elə olaydı, çünki onda mənə oyuncaq lazım idi, iqruşka ilə şad olurdum. Bu qalsın burada.Əmiri-Əfğanıstan öz səyahətnaməsində yazır: Vəqta ki mən Əfğanıstandan qaçıb Əmiri-Buxaraya pənah apardım, Əmirin gözü mənim yanımda olan bir gözəl oğlana düşdü, istədi onu mənim əlimdən alsın. Bunun üstündə aramız pozuldu. Buxaradan getməli olduq. Mənim müqərriblərimdən dedilər ki, gedək Səmərqəndə, Rusa pənah aparaq. Mən dedim: Bu necə ola bilər: olar kafir, biz müsəlman? Dedilər: Doğrudur, rus kafirdir, amma müsəlmanlığın rəvacına bizdən artıq çalışır. Dedim: Necə? Dedilər: Səmərqəndi ki təzə alıb, orada car çəkdirib ki, hər kəs cümə namazına gəlmə sə iyirmi beş manat cəriməsi var.
Məqamatül-arifin, 13معرفت،پس بقای جان باشدپس فنا ملک جاودان باشد
Ey könül, sərvi-səməndə sən idin, ya mən idim?Ey könül, sərvi-səməndə sən idin, ya mən idim?Yar ilə seyri-çəməndə sən idin, ya mən idim?
Yaşamaq indi gərəkBaxma ki, yerdə ələm, göydə bulud var, qardaş,Bir foğan bəslənilir, çünki sükut var, qardaş!
Ghazal 5828می می کشند لاله عذاران ز روی هممستند بی شراب ز جام و سبوی هم
Qasida 219جان سگ دارم به سختی ورنه سگجان بودمیاز فغان زار چون سگ هم فرو ناسودمی
Ghazal 824ای داده بر وی تو قمر داو تمامیپیش تو کمر بسته اسیران به غلامی
Sərvi-azad qədinilə mana yeksan görünürSərvi-azad qədinilə mana yeksan görünür,Nəyə sərgəştə olan baxsa, xuraman görünür.
Gönül ile cân içinde kârzâr olmış dururGönül ile cân içinde kârzâr olmış dururBülbül-i dîvâne noldun nev-bahâr olmış durur
Ərəb İzzət qaçmıyıbKöhnə idarə vaxtında Osmanlı türklərinin başına ən böyük bəla olanlardan biri də sultanın ən yaxın adamı olan Ərəb İzzət paşa idi.Bu zalım osmanlıların başında nə cür istərdisə oylə oynurdu. Hamı maarif əhlini zəhərli pəncələrilə sıxıb özünə qul, əsir eləmişdi.
Ghazal 15طلوع پرتو حسنست در جهان، اماخلاف مذهب و دین چیست؟ معنی اسما
Səndən ötrü neçə müddətdi məlamət çəkirəmSəndən ötrü neçə müddətdi məlamət çəkirəm,Tiflsən, sən nə bilirsən ki, nə möhnət çəkirəm.
Qara dənizSənin üstündə buludlar çağlar,Yıldırımlar qopar altında sənin!
Ghazal 5868ما اختیار خویش به صهبا گذاشتیمسر بر خط پیاله چو مینا گذاشتیم
Qasida 220گرچه کان خرد مرا دانیعاجزم در نهاد خاقانی
Ghazal 830دو بوسه گر ز لب آن نگار بستدمیمراد خویشتن از روزگار بستدمی
Xaki-rəh etdi aşiqi-miskini ol həvəsXaki-rəh etdi aşiqi-miskini ol həvəsKim, paybusi-yarə qaçan bula dəstrəs.
Tolu vir ayağı sâkî ışk gâlibdürTolu vir ayağı sâkî ışk gâlibdürKo subh sözini bu demde çünki kâzibdür
Çırağİranda, xüsusən Tehranda bir qayda var: Bazarda hansı mətaın qiyməti dövlət tərəfindən ucuzlaşsa, bu məta satılan dükanda gündüz çırağ yandırarlar. Bir də görürsən ki, cəmi qəssab dükanlarında günün günorta çağında çırağ yanır, onda bilirsən ki, ət ucuzlaşıbdır. Ancaq nədənsə haman məta çırağ yandırılan gündən başlamış əvvəlki qiymətindən də bir qat bahalaşar, bəlkə əvvəlki bahalıq dönüb qəhətlik olur. Ondan ötrü ki, qəssab dükanında dəxi ət tapılmaz və əgər çörək ucuzlaşmış olsa çörəkçi dükanında dəxi çörək satılmaz. Bu cəhətə bizim yoldaşlardan bir nəfər bazardan keçəndə hər bir vaxt görürdü ki, bir dükanda çırağ yanır, qaçıb o çırağı püfləyib keçirdirdi və dükançıya deyirdi ki, “siz Allah, hər neçəyə satırsınız satın, razıyıq, ancaq çırağ yandırıb qəhətlik salmayın”.Gələk mətləb üstə. Bir neçə vaxt bundan irəli müsəlman ürəfa və danişməndləri Tiflis şəhərinə cəm olub, məhz Qafqaz müsəlmanlarının şan və heysiyyətini, abru və izzətini, dini-islamın şərəf və şövkətini mühafizə etmək üçün canişini – Qafqaza bir layihə pişnihad elədilər ki, Dumaya təqdim etsin və təvəqqə elədilər ki, o layihəyə əncam verilənə kimi Qafqazda şeyxülislam təyin olunmuyub dolandırıcı qoyulsun. Belə də oldu. Amma islam millətinin şan və şərafəti artmaq yerinə müsəlmanların olan-qalan abırları da millətlər içində gülünc bir hala qoyuldu. Bunun cəhətini yaxşı başa düşmüyən Tiflis müsəlmanlarının hər birindən soruşsa öyrənə bilər. Xülasə, sözüm burasında idi ki, bizim ürəfamız istədilər ki, iradeyiruhaniyyəmizdə çırağ yandırsınlar, amma indi mənim rəfiqələrimdən biri həmişə idareyi – ruhaniyyənin qabağından keçib haman çırağı görəndə qaçıb o çırağı püflüyb keçirdir və deyir: “Siz Allah, hər neçəyə əti və çörəfi satırsınız satın, amma çırağ yandırıb vilayətimizə şeyxülislam qəhətliyi salmıyın”.
Ghazal 16عقل از عقیله خیزد، عشق از جنون و سودایا رب، چه چاره سازم این درد را مداوا؟
Özümlə olsa idi, mən cahanə gəlməz idimÖzümlə olsa idi, mən cahanə gəlməz idim,Gətirdilər məni, amma mən anə gəlməz idim.
Sevirəm mən səni candanBir oğulsan, ulusa aşiqsən,Ən gözəl sözlərə sən layiqsən.
Ghazal 5869چون غنچه دست بر دل شیدا گذاشتیمگل را به باغبان خنک وا گذاشتیم
Rubai 14ای تیغ تو آب روشن و آتش نابآبی چو خماهن، آتشی چون سیماب
Ghazal 831نزدیک یار اگر نه چنین خوار و خردمیدر هجرش این مذلت و خواری نبردمی
Gəlin, ey əhli-həqiqət, çıxalım aləmdənGəlin, ey əhli-həqiqət, çıxalım aləmdən,Qeyr yerlər gəzəlim, özgə səfalər görəlim.
İy niçe düşdi gönülüm şol yanağınun alınaİy niçe düşdi gönülüm şol yanağınun alınaİy niçe dahi düşiser la'l-i lebinün alına
XanımlarSerbiya məmləkətində səkkiz min xanım hökumətdən izn istəyiblər ki, Avstriya hökuməti ilə Serbiya hökuməti dava başlasa, xanımlar çıxsınlar meydana və kişilər ilə bərabər düşmənlə dava eləsinlər.Buna heç sözüm yoxdur; çünki hər bir kəsin ixtiyarı özündədir, insan faili-muxtardır, hər kəs nə xahiş eləsə, eləyə bilər, hər kəs nə danışsa, nə yazsa, yaza bilər, danışa bilər; amma sözüm burasındadır ki, bu xəbəri eşitcək mənim yadıma bir şey düşdü.
Ghazal 18گر صفات خدا کنی بسزاوصف او گوی «ربنا الاعلا»
İstədim çarə xətin bu dili-sədparə üçünİstədim çarə xətin bu dili-sədparə üçün,Dedi mərhəm kim edib müşki, görək, yarə üçün?