Məsnəvi 3

به یکی از دوستان مُتَشاعر مُتِذَوِّق خود که معهود بود بیاید و دیر کرده بود این سه بیت را بدیهة نوشتم :من که مُردم ز انتظارت ای فقیر

İrəc MirzəMəsnəvi8 dəq
Şərəfnamə, fəsil 49

Ey saqi, durma, gəl, sevindir məni!Şəncərflə yoğrulmuş odlu civəni

Nizami GəncəviMəsnəvi7 dəq
Cami-Cəm, fəsil 116

Təqlidə qurşanmaq korluqdur ancaq,Döymək hər qapını gücsüzlükdür, bax.

Əvhədi MarağalıMəsnəvi8 dəq
Mirat-ül-mühəqqiqin, fəsil 3

بدان که اول چیزی که حق سبحانه و تعالی بیافرید عقل بود کقوله علیه السلام: «اول ماخلق اللّه تعالی العقل». و عقل را سه معرفت داد: اول معرفت خود، دوم معرفت حق، سوم معرفت احتیاج او به حق. و از هر معرفتی چیزی در وجود آمد: از معرفت خود نفسی و از معرفت حق عقلی و از معرفت احتیاج او به حق جسمی پیدا شد. و در عقل دوم همین سه معرفت پیدا شد و از آن سه معرفت او هم بر این طریق عقلی دیگر و نفسی دیگر و جسمی دیگر پیدا شد. همچنین تا نُه مرتبه، نُه عقل و نُه نفس و نُه جسم پیدا شد و آن نُه جسم، نُه فلک است و نُه نفس، نفوس فلکی و نُه عقل، عقول افلاک. پس هر فلکی را نفسی و عقلی و جسمی باشد.فلک اول را عرش خوانند و فلک اطلس و فلک الافلاک و جسم کل هم گویند. و فلک دوم را کرسی خوانند و فلک البروج و فلک الثوابت نیز خوانند و فلک دیگر را که زیر اوست فلک زحل خوانند و فلک دیگر را فلک مشتری و دیگر فلک مریخ و دیگر فلک آفتاب و دیگر فلک زهره و دیگر فلک عطارد و دیگر فلک قمر و عقل فلک قمر را عقل فعال خوانند و نفس او را واهب الصور گویند.

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi9 dəq
Bu, İbni Səlamın Leyli vəslinə rağib olduğudur və bu də'vada sübhi-ümidi kazib olduğudur

Saqi, bizə rahəti-rəvan ver,Cansızlara himmət eylə, can ver!

Məhəmməd FüzuliMəsnəvi15369 dəq
Zöhrə və Mənuçöhr, fəsil 4

بود به بند تو خداوند عشقخواست نَبُرَّد گلویت بندِ عشق

İrəc MirzəMəsnəvi6 dəq
Şərəfnamə, fəsil 18

Ey saqi, mübarək şərabdan doldur,Mənə ver, igidlər dərmanı odur!

Nizami GəncəviMəsnəvi13 dəq
Cami-Cəm, fəsil 119

Kəssə əlaqəni bədən ilə can,Xaric ola bilməz can iki haldan.

Əvhədi MarağalıMəsnəvi9 dəq
Mirat-ül-mühəqqiqin, fəsil 8

بدان که مجموع عالم بعضی ظاهر است و بعضی باطن. آنچه ظاهر است از عالم، افلاک است و عناصر و موالید؛ و آنچه باطن است از عالم، نفوس است و عقول و مردم را نیز ظاهری و باطنی هست، ظاهر چون بدن و باطن چون قوّت​ها که بدان ادراک اشیا کند مثل قوّت بینائی و شنوائی و گویائی و غیرهم و آنچه حق سبحانه و تعالی فرموده: «سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسهم حتّی یتبیّن لهم انّه الحق»؛ مراد از آفاق، عالم ظاهر است یعنی عالم اجسام و مراد از انفس، عالم باطن است یعنی عالم ارواح و آن آیات نزد محققان نُه آیت است که حق تعالی به موسی داده قوله تعالی: «ولقد آتینا موسی تسع آیات بینات». و ما نیز در این کتاب همان نه آیت را بیان کنیم در عالم ظاهر و باطن و عالم ظاهر را مُلک خوانیم و عالم باطن را ملکوت، پس بحقیقت آن آیات هجده باشد نه در عالم ملک و نه در عالم ملکوت.اکنون بدان که این نه آیت که در عالم مُلک است کدام است، از آن جمله یکی افلاک است و چهار عنصر و معدن و نبات و حیوان و انسان، و این نه آیت است در عالم مُلک. و همچنین نه آیت ملکوت یکی از آن جمله نفس کل است و او ملکوت افلاک است و چهار ملک مقربند چون جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و عزرائیل و این چهار، ملکوت چهار عناصرند. و ملکوت انسانی نفس او است و آن سه موالید را ملکوت هر یکی نفس ایشان است ونه آیات در عالم ملکوت به تمامی این است که گفته شد و چون گفته بودیم که آدم نسخه​ای است از مجموع عالم که هرچه در مجموع عالم است در آدم موجود است و ما این نه آیات ظاهر ونه آیات باطن در آدم بنمائیم.

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi11 dəq
Məcnunun Leyli vəfatından xəbərdar olduğudur və dust yadı ilə dünyadan getdigidir

Möhnət çəmənində gül dərənlər,Aləmdə yaman xəbər verənlər

Məhəmməd FüzuliMəsnəvi15367 dəq
Şərəfnamə, fəsil 28

Nəşədən, bu coşğun şənlikdən, saqi,Dur, şərbət hazırla aşiqsayağı!

Nizami GəncəviMəsnəvi11 dəq
Cami-Cəm, fəsil 2

Ey ağla, kamala yaraşıq verən!Ey cism ilə cana lütf göstərən.

Əvhədi MarağalıMəsnəvi6 dəq
Gülşəni-raz, fəsil 2

گذشته هفت و ده از هفتصد سالز هجرت ناگهان در ماه شوال

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi7 dəq
Bu, tuğrayi-misali-məhəbbətdir və dibaçeyi-divani-möhnətdir

Dehqani-hədiqeyi-hekayət,Sərrafı-cəvahiri-rəvayət

Məhəmməd FüzuliMəsnəvi15366 dəq
Leyli və Məcnun, fəsil 16

O sövda bayrağı qalxandan bəriLeylinin hüsnü tək tutdu göyləri.

Nizami GəncəviMəsnəvi10 dəq
Cami-Cəm, fəsil 34

Ey ölkə taxtına olan hökmran!Haqdan agahsansa, ədl ilə davran.

Əvhədi MarağalıMəsnəvi6 dəq
Mirat-ül-mühəqqiqin, fəsil 2

بدان که نفس طبیعی عبارت از قوّتی است که اجزای جسم را نگذارد تا از یکدیگر متلاشی شود، و نفس طبیعی را دو خدمتکار است که یکی را خِفَّت گویند و دیگری را ثقل. و خفت عبارت از قوتی باشد که مایل محیط بود و ثقل بر عکس او.و نفس نباتی عبارت از قوتی باشد که جسم را در طول و عرض و عمق بکشد و بزرگ گرداند و نفس طبیعی خادم نفس نباتی باشد و نفس نباتی را به غیر از او هشت خادم دیگر باشد چون: جاذبه و ماسکه و هاضمه و ممیزه و دافعه و مصوره و مولده و منمیه.

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi14 dəq
Şərəfnamə, fəsil 20

Dur, saqi, o güzgü camı ver yenə,Əlimdə tutum bir qədəh yerinə!

Nizami GəncəviMəsnəvi11 dəq
Cami-Cəm, fəsil 120

Əgər müridsənsə, sən çıxma yoldan,Əgər yağısansa, gen dur hüzurdan.

Əvhədi MarağalıMəsnəvi6 dəq
Mirat-ül-mühəqqiqin, fəsil 4

بدان که هرچه عدم او ضروری بود او را ممتنع الوجود خوانند و هر چه وجود او ضروری بود او را واجب الوجود گویند و هر چه وجود و عدم او هیچ کدام ضروری نبود او را ممکن الوجود خوانند. اکنون بدان که هر چه موجود است یا واجب الوجود است یا ممکن الوجود، بجهت آنکه موجود دروجود خود به غیری محتاج هست یا نیست.اگر در وجود خود به غیری محتاج نیست، آن را واجب الوجود خوانند چنانکه حق سبحانه و تعالی، و اگر در وجود خود محتاج است به غیری، او را ممکن الوجود خوانند و اینجا اثبات واجب الوجود ظاهر شد چرا که ممکنات موجودند و وجود ممکنات البته از غیری باشد و آن غیر هر آینه منتهی شود به واجب الوجود. و دیگر آنکه تا واجب الوجود نباشد ممکن الوجود را ممکن نتوان گفت، یعنی تا اول محتاجٌ الیه نباشد نتوان گفت که فلان چیز محتاج است به فلان چیز، پس واجب الوجود ثابت شد و ممکن الوجود در بقای وجود اگر محتاج نباشد به غیری، آن را جوهر گویند و اگر باشد آن را عرض خوانند و بدان که بقای وجود غیر وجود است؛ بجهت آنکه دو کس را می​بینیم یکی تا ده سال بیش نمی​ماند و یکی تا صد سال می​ماند و هر دو در وجود شریکند، بجهت آنکه در حال حیات هر دو بر هر دو صادق است که موجودند؛ اما بقای وجود این صد سال است و بقای وجود آن دیگر ده سال. پس معلوم شد که بقای وجود غیر وجود است. پس ممکنات یا جوهر باشند یا عرض.

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi8 dəq
Leyli və Məcnun, fəsil 15

Leylinin eşqi ilə Məcnunun ağlayıb sızlamasıMəcnun qohumların yalvarışından

Nizami GəncəviMəsnəvi8 dəq
Cami-Cəm, fəsil 44

Başdan gözəlliyə aşiqdir insan,Vətən, mənzil sevir, odur hər zaman.

Əvhədi MarağalıMəsnəvi6 dəq
Səadətnamə, 129

شد در ایّام تابعین این نامعالم علم فرعی و احکام

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi6 dəq
Şərəfnamə, fəsil 30

Muğlar çırağını, saqi, durmadanMənə ver, qəlbimdən qoparma fəğan!

Nizami GəncəviMəsnəvi10 dəq
Cami-Cəm, fəsil 109

Döndərmə mərifət qapısından üz,Ürfan şəhərində gəz kamı, sözsüz.

Əvhədi MarağalıMəsnəvi7 dəq
Həqqül-yəqin, fəsil 5

حقیقت- ذات هستی اقتضای یگانگی مطلق می​کند که غیرهستی جز نیستی نبود: شهد اللّه لااله الا هو.حقیقت- هستی دیگر که غیر هستی است بر هستی مقدم نیست که: تقدم الشیئی علی نفسه لازم می​آید. پس هستی واجب یگانه بود. لا اله الاهو فی الاخرة والاولی.

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi6 dəq
Yeddi gözəl, fəsil 19

Bəhram sevdiyindən xeyirxahlığıUğurlu, mübarək oldu şahlığı.

Nizami GəncəviMəsnəvi12 dəq
Cami-Cəm, fəsil 108

Bir aşiq onunla eşitsə sözü,Yaxşı eşidəcək hər şeyi, düzü.

Əvhədi MarağalıMəsnəvi6 dəq
Həqqül-yəqin, fəsil 3

چون محقق شد که ادراک هستی جزوی کل هستی​ها را ضروری است بباید دانست که وقت​ها ادراک هستی کلی مظهر و آئینه ادراک جزوی بود و این مقام معرفت است. نص: اولم یکف بربک و اللّه نور السماوات و الارض و من عرف نفسه فقد عرف ربه مبین این مقام است. و گاه عکس این بود که مقام علم است.و آیات: سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسکم افلا تنصرون مبین این مقام است. بلکه بیشتر آیات تنزیل و اخبار و آثار در این قسم وارد است، از آنکه به افهام اقرب است و مستلزم ادراک ادراک است، که حکمت بعثت رسل و انبیا است. آنچنان که بیان کرده شود. انما انت مذکر، کلا انها تذکرة.حقیقت- نفس ادراک فطری یعنی معرفت بسیط قابل تفکر نیست، که تحصیل حاصل محال است، بلکه تفکر حجاب آن می​گردد و از این جهت فرمود: لاتتفکروا فی ذات اللّه، بلکه محل تفکر ادراک ادراک است بواسطۀ آیات و بدین سبب تفکر را به آیات حواله فرمود که: و یتفکرون فی خلق السماوات و الارض. قل انظروا ماذا فی السماوات و الارض.

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi15 dəq
Leyli və Məcnun, fəsil 25

Məcnunun ahuları azad etməsiDinləyin bu ötən, sədəfli sazı,

Nizami GəncəviMəsnəvi9 dəq