Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
Ağdamda həlak olmuş uşaqlarla –*Qarabağ faciəsinin ilk şəhidlərinə*
Ordan-burdan 46Bir az da öz işimizdən, daha doğrusu, öz içimizdən danışaq... Adam qəzetəni əlinə alıb açanda “müharibə”dən başqa bir şey görmür.Hərçəndi bu halda, lap qızıq bir şey varsa, o da yenə elə “müharibə” xəbərləri, amma yenə də öz işimizi və öz içimizi yaddan çıxartmayaq.
Mizani-əqvamBir ləhzə açıb dideyi-insafü mürüvvət,Qıl aləmi səncideyi-mizani-həqiqət.
Pillələr, illər– Ata, neçə pillədiryerdən bizim mənzilə?
Varınsa gər ədavət zahirən təcili qətlim qılVarınsa gər ədavət zahirən təcili qətlim qıl!Sənin məqtulun olsa aşiqin müsbəti şəhadətdir!
Poem 181دوست گرامی آقای رضا سیمی این شعر را برای گنجور ارسال کردهاند که به گفتهٔ ایشان در کتابهای فارسی بچهها چاپ شده بوده و بزرگترها از آن خاطره دارند و طبق نقل ایشان شاعر آن خانم اعتصامی است. منتهی برای این انتساب هنوز مدرک معتبری پیدا نکردهایم.گفت با جوجه مرغکی هشیار
Payız gəldiPayız gəldi, soldu yarpaqSəni gözlər o bağça-bağ!
Qit'a 39نَعوذُ بِاللَّه از آن قطرههای دیدهٔ شیخچه خانهها که از این آبِ کم خراب کند
Bir meynə vardıMəhlə yaraşığı bir meynə vardı,Yaşıl çətir idi neçə eyvana.
Ghazal 155چو ابرویت نچمیدی به کام گوشه نشینیبرو که چون من و چشمت به گوشه ها بنشینی
Həqiqət bir gizli sirdirHəqiqət bir gizli sirdir,Aça bilirsən, gəl bəri.
İsgəndər Hacı Həsən oğlunun təqsirnaməsiBöylə bir zamanda haman şəhərdən – Məhşəddən Nəsrullah adlı bir ölüdirildən şeyxin zühuru və bir neçə gün haman şəhərdən keçib gedəcəyi haqqında bir məktub alınır və bir neçə gün sonra məzhur şeyx bir nəfər Şeyx Ə h m ə d adlı yoldaşla şəhərə varid olur. Mərhum ölülərinin dirilməsi həvəsilə mədhuş olan şeyxi böyük bir ehtiram və məsərrətlə istiqbal və qəbul edir. Şeyxin füsunkar natiqəsi və avamfirab hərəkətləri bütün şəhər əhlini, o cümlədən avam və sadədil Hacı Həsən əmiyə də iğfal ediyor. Şeyx öz hiylə və iğfasında müvəffəq olduğunu görüncə avam camaatın irz-namusuna belə əl atır, gecədə bir məsum qızı nəfsi-heyvaniyyəsinə fəda ediyor. Onların həyatlarını əbədilik zəhərləyir. Bu işlərin həpsini İskəndər görüyor, anlayor və yalnız bir tamaşaçı olaraq qalıyor. Nəhayət, sonra İskəndərin 9 yaşlı bacısı zavallı Nazlıya gəlincə Nazlı bu şeyxə varmaq təklifindən imtina ediyor. Ata-anasının israr və təhdidlərinə qarşı ağlayır, sızlayır, heç birisinə sözünü anlatmadığından qardaşının onu müdafiə edəcəyini və şeyxin qucağına düşmək fəlakətindən onu qurtaracağını ümidlə son bir çarə, bir nicat olaraq “qardaşım razı olursa gedərəm” deyir və haqlı olaraq qardaşının onu qurtaracağı xüsusində verdiyi vədlərə güvənir və böylə bir halda kəndisini şərab şüşəsini başına qondarmaqla məşğul olan qardaşının ağuşi-himayəsinə atmaq istəyir. İskəndər isə onu birəhmanə bir surətdə itələyib yerə yıxır. Zavallı qıza heç bir yardım və müavinət etməyir. Bu aralıq bir təsadüf nəticəsi olaraq şeyxin hiylələri anlaşılır, fəqət bundan əvvəl şeyx qaçmış imiş, nə qədər bir hiss təsadüf olaraq Nazlı şeyxin şəhvaniyyəsi, nəfsaniyyəsi qurbanı olduğu təzahür ediyor və şeyxin hərəmxanasında ağlar bir halda tapılırlar.Demək cinayət irtikab olunmuş, onu İskəndər bilmiş, görmüş və qaytarmaq üçün heç bir şey eləməmişdir. Bu da İskəndər! Binaənəleyh İskəndəri alim və ziyalı bir şəxsiyyət olmaq hissilə kəndisinə yaraşmayan işbu hərəkət və təbiətindən dolayı aşağıdakı qərar üzrə müttəhim ediyor və müqəssir görürük.
Söz olub"Düşdüyümüz oyuna bax"*Kürsü qalır, oturanlar dəyişir,
Aleksey Fyodoroviç KruzenşternəZaqafqaziya ölkəsi mülki idarəsinin rəisi vəzifəsini icra edən həqiqi mülki müşavir və Kavaler həzrət-əşrəf Aleksey Fyodoroviç Kruzenştern cənablarına**Kapitan Mirzə Fətəli Axundzadənin yazılı məruzəsi 3 iyul 1858-ci il, Tiflis*
Ay keçmiş cəbhəçiBir cəbhəçi dostuma*Bilirəm, köksüylə cəbhələr yaran
Bircə saqqal daragımızHər şeyimiz qaydasında,Hər işimiz düz.
Meşələr yadıma düşdüBəhərli, barlı meşələr,Qışlı, baharlı meşələr,
Az danışmağın faydasıSədidən soruşdular ki, ədəbi kimdən öyrəndin? Dedi: biədəbdən. Məndən soruşdular ki, az danışmağı kimdən öyrəndin? Dedim: çox danışandan!Doğrudan belədir. Uzunçuların yanında oturub-durmaq məni təngə gətirdi. Mənim Dilan adlı bir yoldaşım var. Çənədən pərgardır. Bir nağıl ki başladı, səni yuxuya verməmiş əl çəkməz. Deyəsən, zalım oğlu elə bil hər səhər bal halvası yeyir. Çənəsi həmişə işləyir. Atası da bezib onun hap-gopundan. Elə olur ki, Dilan danışır, o danışa-danışa sən gedib üzünü yuyub gəlirsən, ya bəlkə də çimib, ya dişini çəkdirib qayıdırsan! Görürsən elə hərif danışır. Dinləyən var, ya yoxdur, Dilan üçün birdir. Özünün də, sözünün də halına təfavüt eləmir. Gəlib görürsən həmin ahəng, həmin mətləb, həmin söz.
Adım gəldi bu dünyayaYığırdım ömür köçümü,Adım gəldi bu dünyaya.
Bir vaxt gec olacaqBir vaxt gec olacaq,peşimançılıq
Ghazal 254گر نظربازی به بال خود کند طاوس ماجوید از بهر رهایی روزنی محبوس ما
Qasida 141بس وفا پرورد یاری داشتمبس به راحت روزگاری داشتم
Ghazal 373سرم خاکیست بعد از رفتنت در رهگذر ماندهنه چشمانند بر خاک از قدمهایت اثر مانده
Ghazal 744باز به رسم سرکشان راه جفا گرفتهایتیغ ستم کشیدهای، ترک وفا گرفتهای
Gönül la'lün ile kana boyandıGönül la'lün ile kana boyandıGözün ile uyır idi oyandı
Yad etməliQəzet sütunlarında dərc olunan məqalələrin çox hissəsi ondan ötrü yazılır ki, oxucular haman gün oxuyub qoysunlar kənara və sabahkı nömrəni gözləsinlər. Amma bu gündəlik məqalələrin içində elələri də var ki, oxucu haman məqaləni oxuyandan sonra qoltuq dəftərinin içinə qoyur, saxlayır ki, yaddan çıxmasın.O məqalələrin biri “Kommunist” qəzetinin 234-cü nömrəsində “Əziz qonaqlara diqqət” sərlövhədə “R” imzası ilə birinci səhifədə dərc olunan məqalədir. Məqalə belə başlanır:
Məqamatül-arifin, 1حمد بر حضرت غنی احد«الذی لم یلد ولم یولد»
Ghazal 112تقلید روان از ره توحید بعیدندزان است که هرگز به حقیقت نرسیدند
Töhfeyi-Sami, bölmə 182اصفهانی است در فن سیاق مهارت تمام دارد این مطلع از اوست :سرکویش که شد اهل نظر را سجده گاه آنجا
Nola dil bilməsə rəmzi-rüxi-cananı dürüstNola dil bilməsə rəmzi-rüxi-cananı dürüst,Kimdir ol kəs ki, bilə məniyi-Quranı dürüst.