Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
“İqbal”ın 696-cı nömrəsində “İttifaq” məktəbinin bugünkü halını həmiyyət sahiblərinin ixtiyarına ərz etmişdik. Əcəba, fəryadımızın nə kibi tə’siri oldu? Məktəb haqqında nə yapıldı? Maliyyə cihəti tə’min edildimi? İanələrin daima müntəzəm bir surətdə alınması təəhhüd olundumu?.. Bunları bilməyoruz. Bildiyimiz bir şey varsa o dəxi bu xüsusda kəndilərini əlaqədar bilən kimsələrin e’tinasızlığı və laqeydliyidir ki, ciddən şayani-təəssüfdür! Hələ “Simurğ” və “Kimya” tə’birinə şayəstə olan cəmiyyəti-xeyriyyə ə’zasının saiqeyi-nifaq və ədavətlə – hiç bir gunə təşəbbüsdə bulunmamaları hissiinsaniyyə ilə mütəhəssis olan bütün ərbabi-vicdanı dilxun etsə gərəkdir. Vaqtilə mədrəsə üzviyyətinin öz ailələri arasında kəndilərinə mədari-iftixar bilən möhtərəm kimsələr əcəba nədəndir ki, böylə mevqelərdə yaqalarını sıyırırlar. Mədrəsənin maddi və mə’nəvi ehtiyacına müavinət etmək öylə dursun, qapısından belə keçmək istəmiyorlar. Rəyasət həvəsilə uçan zəvat niçin öhdələrinə tərtib edən vəzifənin ifasında müsamihəkar davranırlar? Doquz illik bir maarif müəssisəsi qapanıb yüz nəfərə qərib, mə’sum çocuqlar pərişan, səfil olunca bu vicdani məs’uliyyətin qarşısında bulunanlar əcəba nə kibi bir mə’zirət bəyan edə bilərlər?Məcmui bin üç yüz rublədən ibarət olan sərmayeyi-təvəkkül (kapital)dən tə’til maaşlarını və bir taqım müsarifati-sairəyi tə’diyə etmək için iki təqsit etmək üzrə beşər yüz rublə, cəm’ən bin rublə mədrəsənin sandığından alınmışdır. Bu gün mədrəsənin sərmayəsi naminə ancaq üç yüz rublə sandıqda mevcudu vardır ki, o dəxi mədrəsənin altı aylıq bədəli-icarı deməkdir.
Payız lövhəsiFəsillərinpayızı gəldi yenə.
Yüngül adamlarlaYüngül adamlarla dostluq eyləmə,Şərabla qızanda onların başı
Mişkatu-l-ənvarEy düzlüyü sevən, eşqi gəl eyləmə məzəmmət,Zahidlikdə mən görmürəm nicat,üçün əlamət.
QibtəHeç kəsə paxıllıq etməmişəm,İstər cavan olsun, istər qoca,
Boğulmayan bir səsDağıstandan annəmə məktub*Deyirlər mənə ki, genə hər axşam,
ArasındaSəhərdən sərvi boylunuGördüm bağlar arasında.
GörməmişəmSənin təki siyah telli, gül üzlü,Bu cümlə cahanda mən görməmişəm.
DivanəsidiGecə-gündüz həsrətini çəkirəm,Xəyalım xəyalın divanəsidi.
Dinəndə yandı dilimDinəndə yandı dilim,Dinməyende dil yandı.
QaşlarınDərs almamış açdım kitab oxudum,Möhtac deyil heç ustaya qaşların.
– Bir adam dalınca deyindi yaman!– Bir adam dalınca deyindi yaman!– Bəs sən nə dedin?
Mərd sağ olsunFələyin qəhri az deyil,Xeyri ya baxta baxtadı.
MədədGecə-gündüz duam budur,Cabbar Cəlildən mədəd.
IIOrucluqda şeyxlərin məscidində (Veylabadda şeyxi, üsuli, kərimxanı kimi neçə dini fırqələr var və hərəsinin də özünə məxsus məscidi mövcuddur). Əli-Əsgər ağaya pul yığılanda qabaqca qırmızı dəstmala bükülü mənbərə tərəf bir şey göndərilirdi, mənbərin alt pilləsində duran tələbə onu alıb, kəmali-mə’rifət ilə onu açardı və içindən bir parça cındıra bağlı pul və iki cüt ə’la başmaq çıxardıb, qovzardı yuxarı və uca səs ilə çığırardı: «usta Ağabala kərbəlayı Cahangir oğlu kəfşduz bir imperyal və iki cüt başmaq verdi.Başmağın bir cütü Ağa üçün və bir cütü də külfəti üçündür. Allahu-təbarək və tə’ala onu dünyada yer-göy bəlasından hifz eləsin və axirətdə də cənnət hurilərindən məhrum qoymasın! «Amin» səsi məscid ilə bir olardı.
OlaydıMindim Qıratın belinə,Kaş ki duşmən yüz olaydı
Qit'a 8شاهی که بدو نازد شاهی به جهانداریخواهند به نور از وی اجرام فلک یاری
A QurbanAcı ruzgar döydü ömür qapımı,Qara döndü ağ dövranım, a Qurban!
Adı var, özü yox(Komediya)*Əhli-məclis
GəzdirirMənim yarım bu məclisdəDolanıb cağı gəzdirir.
Bakı DəryasıNə gözəlsən, ey Bakı dəryası! Və nə xoşbəxtsən, ey Bakı dəryası! Ey Bakı dəryası, ey dəryaların seçilmişi! Ey göllərin padşahı! Nə göl kimi gölsən, ey Bakı dəryası, çünki yer üzündə sənin kimi böyük göl yoxdur, nə dərya kimi dəryasan, ey Bakı dəryası, çünki çəkilib şir kimi durmusan kənarda və heç bir özgə dəryalara qarışmırsan, heç kəs ilə işin yoxdur!Nə gözəlsən, ey Bakı dəryası!
DüşmüşəmBilin, dostlar, çarəsizdir dərdlərim,Qəm içində ahü zara düşmüşəm.
MüsəlmanZimistan dolanır, tez gəlir sabah,Əyyam getməz belə mürtəd, müsəlman!
BilmərəmEy dost, sənin bağın cənnət, narın üzə bilmərəm,Ha silkinsəm, dəryan dərin, narın üzə bilmərəm.
Qəzəl: Ey deyən Məcnun hanı, Məcnun mənəm, Leyli gərəkEy deyən: Məcnun hanı, Məcnun mənəm, Leyli gərək,Surəti-divar çoxdur dəhrdə, mə'ni gərək
TəbrizinGör nə əcayib gülü var Təbrizin,Dil-dil ötən bülbülü var Təbrizin,
Bədbəxt o kimsədir ki...Fəsli-bahardı keçir idim laləzaridən,Xoş sövt ilə oxurdu, eşitdim həzaridən.
Baba yurdundaBeş pərdədəİştirak edənlər:
Başına dolandıXəbər gəldi, şah qoruğu talandı,Xəstə cismim yar başına dolandı.
AyrıldımMüjdə deyin düişənlərə,Bu gün mən yardan ayrıldım.