Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
چنین گویند مردی بود قصاببخیلی کز بخیلی بود در تاب
Ayalı keçdiYad edəndə yad ellərdə diyarı,Aşığın eynindən ayalı keçdi.
Qarabağın keçmiş günlərindənGünorta azanından iki saat keçmişdi ki, Azad bəy Məşədi Fərrux ilə qumar oynadığı otaqdan durub öz “hərifini” yola salıb, keçdi arvadı Gülnisə xanım olan otağa. Gülnisə xanım ərinin pəjmürdə sifətini görüb, kəmali-hüzn və kədərlə soruşdu:– Uduzdunmu?
Ghazal 1خورشید رخت چو گشت پیداذرّات دو کَون شد هویدا
İstəmirəmViran qalsın belə dövran, zamana,Bez tapılsa ipək, şal istəmirəm.
Yaradar məniXudam məni, səni yoxdan yaradıb,Sən də bircə milçək yarat, ərməni!
BilənlərəEy dil, baxırmısan gölü dərya bilənlərə,Zaği-siyahı bülbüli-şeyda bilənlərə.
AğlaAğla, ürəyim, ağla,Ağrın qaldı özünə.
Ey məni bimar qılğan çeşmi-bimarun sənünEy məni bimar qılğan çeşmi-bimarun sənün,Təlxi-kam etkən məni lə’li-şəkərbarun sənün.
DivanəCavan qız sinni-şəbabətə yetişmişdi. Zahir və batinində çocuqluq əsərləri məhv olub gedirdi: boy ucalıb, gəysu dolğunub, simasında da ayrı məlahət görünürdü. Sitarənin könlü daha əyləncələr diləməzdi, fikirindən də uşaqlar ilə laqeydanə oynamaq keçmirdi. Axşamadək Sitarə pəncərənin önündə oturub xiyalatda idi; bu xiyalat həyatə və məişətə doğru idi. Sitarə pəncərədən bağçaya baxırdı: çiçəklər, otlar, güllər bahar günəşinin ılıq şuasının altında ruhlanıb, təravətlənib, gözəl qoquyurdular; quşların hərəsi bir nəğmə oxuyub, insana ləzzət verirdi.Sitarə bunlara baxırdı, şad olurdu, durub həyətə gedirdi və hər çiçəkdən birini dərib; hər güldən bir yarpaq üzüb, hərəsindən də bir həzz aparıb bir lətafət anlıyırdı. Sitarə bağçanı dolanırdı, fırlanırdı. Güldən çox gül, çiçəkdən çox çiçək. Lakin ürəkdə bir aramlıq, ruhda bir sakitlik yox idi. Sitarə ixtiyarsız çiçəkləri əldən yerə tökub, yenə pəncərənin önünə çəkilirdi. Və başını çiyninə qoyub fikirə gedirdi. Sitarənin xiyalında bir cavan oğlanın əksi nəqş bağlamışdı. Bu oğlan Sitarə kibi zərif, lətif bir cavan idi; gecə gündüz Sitarə ilə gəzib dolanardı. Bunlar bir birinə əşq yetirib, bir can bir cəsəd olmuşdular. Dadlı, dadlı, söhbətlər, səfalı, göz yaşları, bunların həyatını saadət nuru ilə ışıqlandırdı. Qız xoşbaxt, oğlan xoşbaxt – ikisi də əl ələ verib şad və xürrəm diriliyin geniş bağında ömür sürürdülər; gül yığıb, çiçəklər dərib, qoxusundan ruhipərvər olurdular. Onda Sitarənin ürəyi aram tapıb ruhu sakit olurdu. Sitarə tamam xiyalat aləminə qərq olub dünyadan xəbəri yox idi. Evdə bir söhbət olardımı, yeni bir iş ittifaq düşürdümü – bunların heç birindən Sitarə agah olmazdı. Bəlkə arvad qonaqları gəldikdə, onlara görünüb, çaydan xərəkdən verib, yenə o biri otağda pəncərənin önünə keçərdi.
Ulduzlara doğruDəsti-təsxirində tutmuşkən bəşər dünyaları,Yerləri, mə'dənləri, heyrətfəza dəryaları,
Poem 83بکنج مطبخ تاریک، تابه گفت به دیگکه از ملال نمردی، چه خیره سر بودی
AyrılıqƏlim qopdu əlindən,Mən dedim: – Üşüyərsən!
İkinci pərdəSəhnə iki həftə sonra Barjomda səhər vaxtı, pək kənarda açıq və mənzərəli bir guşə ərz edər. Tək-tük sərv ağacları və iki-üç danə də bıçqı ilə kəsilmiş ağac kötüyü görünür. Cəmil bəy əlində bir kitab olduğu halda, Bəypolad ilə bərabər, ağır adımlarla yürüyərək gəlirlər. Uzaqda çoban düdüyü çalınır və bülbül şaqırtısı eşidilir.*B ə y p o l a d. İştə, hər zamankı yerimiz!.. Buracıqda oturub yorğunluğumuzu alsaq eyi olmazmı ya?..
Kəmalüddövlənin üçüncü məktubuGenə Təbrizdən, rəməzan ayında, sənə 1280-də*Ey bəradəri-mehribanım Cəlalüddövlə, bu gün rüfəqa ilə məscidicameə gedib, Molla Cabbar mərsiyəxanın mərsiyə məclisində oturdum. Məscid mala-mal idi. Molla Cabbardan əvvəl bir başqası minbərə çıxdı. Həzrəti-Əli ibn-Əbutalibin vəfatın oxudu; sonra Molla Cabbar çıxdı. Əvvəl bir neçə əhadis əimmənin fəzilətindən və tə’ziyədarlığın səvabından nəql elədi, sonra mətləbə şüru etdi.
Of, bu yolBənim yolum yalançıGirdablarla dolmuşdur.
Masnavi 37گاه بارَم خار باشد گاه دُریار حاجی عَبدُهُ الرّاجی شتر!
Tanış gözlərŞəhəri aramla gəzirəm yenə,Qəlbimdə həyatın zövqü, nəşəsi.
Ghazal 77برو ای تُرک که تَرک تو ستمگر کردمحیف از آن عمر که در پای تو من سرکردم
KilidSən məni hamıya qısqandın, yetər.Nədir bu şübhələr, bu üzüntülər?
Üç oğlum var idi... çox gördü taleÜç oğlum var idi... çox gördü tale,Cəllad baltasını çaldı belimdən –
Yoldaş KoroğluƏsər doqquz şəkildəƏşxas
Sənsən həmişə surəti mənidə şahımızSənsən həmişə surəti mənidə şahımız,Ruzi-əzəldə həzrətin oldu pənahimiz.
Mənim çağlayanımO gündən bəridir dəyişmiş rəngin,Dəyişmiş büsbütün rəngin, ahəngin.
Şeyx SədiSədi, əya şairi-şirinkəlam!Xabgəhin rövzeyi-darüssəlam.
Üzmə sən barıBaşına döndüyüm alagöz Pəri!Əlim ətəyindən üzmə sən barı!
On ikinci şəkilİbrahim xan öz otağında təkdir, hiss olunur ki, fikri uzaqlardadır. Səltənət bəyim daxil olub, atasının qarşısında diz çökərək, əlindən öpür.*Səltənət bəyim**
İblislərAşkarlıq genəldir nur sərhəddini,Dağılıb əriyir dumanlar, sislər.
Axşam qəribliyiYenə axşam çökür yamaca, yalaSükuta qərq olur bağça da, bağ da.
AnaAna, ayları saydın,Ana, gözlərin aydın!