Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
Ədəbiyyatı olmayan bir millətin, dilsiz insanə oxşuyacağım söyləmək üçün dəlilə, təfsile hacət yox sanıram. Çünki ən böyük şahid keçmiş hallar, indiki vüquatlardır. Bundan ötrü örnək, misal axtarmaq üçün də uzaqlara getməyək: iştə başda çərkəz, ləzgi… dilləri, sonra da bizim türkcəmiz. Mədənilik ləzgilər, çərkeslər arasında yayıldıqca öz dilləri de yoxluğa doğru yayılacaq. Bir vaxt olacaq ki, o kimi dillərin tarixdə ancaq adlan qalacaq. Neyçün? Çünki yazısı, imlası, ədəbiyyatı yox. Bu bir həqiqətdir; çaxotkaya, vərəmə tutulmuş bir bəxtsiz adamın öləcəyi qədər bəllidir. Türkcəmiz, hər nə qədər tez-gec, həqq rəhmətinə gedəcək olan o dillər kimi deyildir. Amma bugünkü qaydasızlıq naxoşluğuna vaxtilə dərman etmək çarəsini axtarmazsaq, onun bu yaman halının da çox uzanacağından qorxulur.Bu qorxu, millətini sevən her homiyyətlini düşündürsə gərəkdir. Çünki dadlı dilimizin yavaş-yavaş aşağıya doğru düşdüyünü görürüz. Sevgili dilimizin aramızdan artıq qiyməti gedir. Halbuki bu zamanda hər millət öz dilini saxlamaq üçün varını yox, canını belə fəda edir. Ne edək? Bizim bir çox işlərimiz kimi bu da böylə düşür: Qafqaziyalı, elmli iki türk yarım saata qədər öz ana dilləri ile danışsalar darıxırlar.
Qit'a 7تا اثر جهان بود باد جهان به نام توتا گهر فلک بود، باد فلک غلام تو
Oyan dağlarBəstinin ah-naləsindənOyan, dağlar, oyan, dağlar.
Milliyyət baxımından ədəbiyyatda forma və məzmunŞərq və Qərb tədqiqatçıları tərəfindən Nizami daha çox İran ədəbiyyatı nümayəndəsi kimi öyrənilmiş və onun şəxsiyyəti yalnız həmin sifət ilə tanınmışdır.Kök salmış bu yanlış təsəvvürə baxmayaraq, Nizami bizim qənaətimizcə, Azərbaycan şairidir və bu həqiqət yalnız onun nisbətinin “Gəncəvi” olmasından irəli gəlmir.
PəriNagahdan gördü gözüm,Sən təki insanı, Pəri.
İsitməFəryada gətirdin məni sən canə, isitmə!Döndərmə gözüm yaşın ümmana, isitmə!
Qəzəl: İç şərabi-nab, özün, saqi, mənə məstanə baxİç şərabi-nab, özün, saqi, mənə məstanə baxGah çeşmi-şəfqət ilə, gahi bi-rəhmanə bax
Ay üzə-üzəAy ağalar, çeşmim yaşı sel oldu,Çalxanır sonalar ay üzə-üzə.
MəniTərlandı baxışın, gözün can alan,De çək caynağına, di darə məni.
Qara pulDolanım başına, ey gözləri məstan, qara pul,Nə əziz eylədi səni xaliqi-Sübhan, qara pul.
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 13فردا کالسکه را حاضر نموده اسبها را بستند. ابراهیمبیگ، میرزا عباس، مهدی بیگ، بنده سوار شده راه افتادیم. هر کس ما را میدید برمیخاست و از یمین و یسار هی سلام و مرحبا بود که میرسید. بیگ هم با دست راست و چپ همه را تمنا و جواب میداد. قدری گشته، برگشتیم به خانه. حاجی مسعود رقیمجات پست که امروز رسیده بود آورد. گرفتم. یکی مال طهران بود از مشهدی حسن. پرسید: «از کجاست؟»گفتم: «طهران از مشهدی حسن کرمانی.»
Ghazal 184نیست بر خاطر غباری از پریشانی مراجامه فتح است چون شمشیر عریانی مرا
Ghazal 15مستِ تمام آمده است بر در من نیم شبآن بت خورشید روی وآن مه یاقوت لب
Qasida 6تا مرا مهر تو در دل رخ تو در نظر استدل ز غم مضطرب و دیده به خونابه تر است
Jam-i Jam, chapter 28چیست گیتی؟ سرای محنت و غمزحمت او فزون و راحت کم
Bakı dəryasıNə gözəlsən, ey Bakı dəryası! Və necə xoşbəxtsən, ey Bakı dəryası! Ey Bakı dəryası, ey dəryaların seçilmişi! Ey göllərin padşahı! Nə göl kimi gölsən, ey Bakı dəryası, çünki yer üzündə sənin kimi böyük göl yoxdu! Nə dərya kimi dəryasan, Bakı dəryası, çünki çəkilib şir kimi durmusan kənarda və heç bir özgə dəryalara qarışmırsan, heç kəs ilə işin yoxdur!Nə gözəlsən, ey Bakı dəryası!
Apardı cânı ger gönül apara sehl olaApardı cânı ger gönül apara sehl olaBin cân u bin gönül dağı ol yâra sehl ola
Sharafnama, chapter 52When the sun struck forth its head from the corner of the Nile (the sky),The sphere washed its coat of the blue (black) colour (of dark night).
Təbrizə doğruFaytonçumuz Novruz adlı qoca bir seyid idi. Qızlar onun qoca olmasına sevinirdilər.Faytonçu Yekan seyidlərindən idi. Bunlar Təbrizlə Mərənd şəhəri arasındakı yolun qərb tərəfində yerləşirlər. Bunların hamısı seyid, hamısı da yolvurandır. Yekan seyidləri çox ucaboylu, çox da qüvvətli bir tayfadır. Bunlar İran ordusunda yalnız topçuluq vəzifəsində məşhur olurlar.
Ghazal 542ناوک غمزه می زند بر دل من نگار منصد پی اگر جفا کند، صدق و صفاست کار من
Ghazal 188ترک شراب کی کنم من که چو رند فاسقم؟عار ز زهد اگر کنم فخر من است که عاشقم
Töhfeyi-Sami, bölmə 149اصلش از شیراز است و از عظمای اطبای عمر خود . بیمن نفس و سعادت قدم مشهور و ممتاز، از جمله شاگران نجیب مولانا صدرالدین علی طبیب است از شیراز متوجه کاشان گشته در آنجا توطن فرمودند و در اواخر ایام بطبابت نواب صاحبقرانی شرف امتیاز یافت در شهور سنه ست و اربعین و تسعمایه بمرض الموت گرفتار آمد این مطلع از ایشانست و بسیار نازک آمده .گل نو رسته من آنچنان نازک بود خویش
Saqi, mey ver, genə bir tazə günah istəyirəm.Saqi, mey ver, genə bir tazə günah istəyirəm.Qara göz, nameyi-əmalı siyah istəyirəm.
Çağlayanlar kimi ruhum çağlarÇağlayanlar kimi ruhum çağlar,Çağlayan ruha yasaq alçaqlar.
Qasida 54هرکه او را میل خاطر سوی ارزانی بوداو برنج و خواری ارزانی و ارزانی بود
Complaint 39حاصل روزگار می بینیغم بی غمگسار می بینی
Özümdə qalıbAdın dilimdə, bu gün də şirin dilimdə qalıbGözüm yolunda gözəl – dərdli Təbrizimdə qalıb.
Min gözəl gördümsə, bir əhli-vəfasın görmədim!Min gözəl gördümsə, bir əhli-vəfasın görmədim!Çox cəfa çəkdim bu yolda, bir səfasın görmədim!
Ata öyüdüEy oğul, böyüdün kamala çatdın;Çalışdın, səyinlə bu hala çatdın.
Rubai 2دی گفتمش آن خوش پسر درزی راکز بهر خدا خوش ببُرا، درزی را