Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
Hikmətindən bağlanıbdı,Dürrə misaldı yüküm.
Dal əyər-əyərDiqqətindən nəzər yetir sərasər,Gələrsə təcnisə, dal əyər-əyər.
Saray dəbirinin son yazısıEy dünya! Ey ərşi-fələk! Ey asəfi-dövran! Gərdişindən fələyin özü də baş aça bilməyən dünya! Bolluca-bolluca dərdi-səri, acısı- ağusu, azca-azca şadlığı-sevinci, şirini-şəkəri olan dünya!.. Birinə batman-batman yamanlıq, birinə misqal-misqal yaxşılıq paylayan dünya... Gəlimli-gedimli, olumlu-ölümlü, qalımlı-itimli dünya. Gör kimlər gəldi, kimlər getdi, kimlər öldü, kimlər qaldı, kimlər itdi səndə? Birinə mərd, birinə namərd dünya!.. Hanı atabəy-əzəm Şəmsəddin Eldəgəz? Hanı onun bir sözü iki olmayan, qılıncından qan daman oğulları Nüsrətəddin Cahan Pəhləvan, Müzəfərəddin Qızıl Arslan? Hanı atlarının kişnərtisi bir günlük mənzildən eşidilən nəvələri Mahmud, Əmiran, Əbubəkr, Özbək? Hanı bütün bəni-Eldəgəz, Hanı? Bəyaz saçlı mərhum anam deyərdi: “Bizim bu dünyadan köçüb axirət dünyasına getməyimizə bir o qədər qalmır. Bu gün-sabah cənab Mehdi Sahib əs-Zaman zühur edəcək. Zühur edən kimi də bu dünyaya onun öz ümməti gələcək...” Madam ki, belə olacaq, onda bu dünyanı mütləqa hifz edib Mehdi Sahib əz-Zamana da, onun ümmətinə də abad halda, qurulu qaldı tikili halda təhvil vermək gərəkdir... Əlbəttə, bunlar çox vaxt bizdən asılı olmur, tarixin öz dərsi, zamanın öz gərdişi mövcuddur. Tarix, zaman isə istiqbala gedən yollardır. Əyri-üyrüsü də olur, düpdüzü də, dolayısı olur, hamarı da... Nə olur-olsun, amma mən bir dəbir kimi onu bilirəm ki, gün keçəcək, həftə ötəcək, ay dolanacaq, il ilə qovuşacaq, Günəş yenə məşriqdən tülu edib doğacaq, məğribdə qürub edib batacaq. Bu ulu dünyamıza nəsillər gəlib, nəsillər gedəcək, nə şahları yada salacaqlar, nə də padşahları; nə xaqanları xatırlayan olacaq, nə də hökmdarları... Amma Əcəmini, Əbubəkr oğlu Əcəmini hamı yad edəcək, hamı xatırlayacaq-xeyirxah əməlinə görə, ilkin növbədə, bəzəkli gəlinə oxşayan, həmişə canlı kimi görünən, nəfəs alan, insanların ovqatını təzələyən “Mərhaba, mərhəba!” Və bunu da deyəcəklər:“Ey insanlar, bu yurd da, onun üstündəki abidələr də sizə bir ata-baba amanatı...” Axı böyük ustadın özü də ürəyindən keçənləri abidənin lal kitabələrinə elə beləcə həkk edib: “Təlatüm içrə biz, sükunətdə daim ruzgar. Köçərik dünyadan, amma bu qalar yadigar...”
Mirzə Adıgözəl bəyəYoxdu hər çənd cənabında diyanət, Mirzə,Əzəli nemətinə etmə xiyanət, Mirzə.
Müəllifin tərcümeyi-halıمخفی نماند، این قاعدهٔ کلیه است که در دیباچهٔ هر کتاب، مختصر ترجمهٔ حال مؤلف و اصل و نسب آن و سبب تألیف کتاب نوشته میشود. چنانچه بر قارئین محترم پوشیده نیست، از طبع جلد اول این سیاحتنامه -تاکنون که دوازده سال است- به این قاعده مراعات نشده و اسم و رسم مؤلف آن ظاهر نگردیده و این نکته سبب بسی سوءظنها گشته؛ غیر از معدودی از آشنایان و همگنان، در شبهه برده و هستند و بعضی را گمان بر کسانی است که بسی از این عالم دور و از حب وطن فرسنگها مهجورند، و آنان هم به کنایه و رمز تصدیق ظن ایشان نموده نسبت تألیف بر خود میدادند.از جانب میرزا علی اصغرخان، صدراعظم سابق، در اتهام تألیف این کتاب به اخذ و گرفتاری چند نفر حکم صادر شد. در دست هر کس کتاب ابراهیمبیگ را میدیدند، به اخذ جریمه زحمت و خسارات میدادند. همواره دل نگارنده در پیچ و تاب و عذاب بود که چرا بندگان خدا به سبب من آزار بینند و خسارات کشند و در کاری که مرا به جز عقیدت صافی و نیت خیرخواهی نبوده، ابناء وطن بیگناه آزرده شوند.
Miscellaneous poem 148قسم به شمع تجلی که پرتوش ازلی استکه عشق تازه عذاران بهار زنده دلی است
Qit'a 357خاقانیا ز خدمت شاهان کران طلبتا از میان موج سیاست برون شوی
Ghazal 397در کبودی فلک چون مه من نیست مهیبر سر هیچ مهی نیست هلال سیهی
Ghazal 14دلبرا، در دل سخت تو وفا نیست چرا؟کافران را دل نرمست و ترا نیست چرا؟
Bakı dəryasıNə gözəlsən, ey Bakı dəryası! Və necə xoşbəxtsən, ey Bakı dəryası! Ey Bakı dəryası, ey dəryaların seçilmişi! Ey göllərin padşahı! Nə göl kimi gölsən, ey Bakı dəryası, çünki yer üzündə sənin kimi böyük göl yoxdu! Nə dərya kimi dəryasan, Bakı dəryası, çünki çəkilib şir kimi durmusan kənarda və heç bir özgə dəryalara qarışmırsan, heç kəs ilə işin yoxdur!Nə gözəlsən, ey Bakı dəryası!
Derdün ile cânum cânı yanar gönül odaDerdün ile cânum cânı yanar gönül odaOldı nideyim derdüne cânum gönül oda
Sharafnama, chapter 52When the sun struck forth its head from the corner of the Nile (the sky),The sphere washed its coat of the blue (black) colour (of dark night).
İstiqbalMəhsəti xanımı istiqbal edən dəstələrin bir başı İsfahan kəndində, o bir başı isə Gəncənin yaxınlığındakı Xanəgah kəndində dayanmışdı. Gəncə şəhəri belə bir təntənəli istiqbal mərasimini ancaq hicrətin 511-ci illərində, Soltan Səncər birinci kərə Gəncəyə gəldiyi gün görmüşdü.İstiqbal edənlər bir neçə dəstələrə ayrılmışdı, bunların içərisində nəzəri-diqqəti cəlb edə biləcək dəstə, yalnız şairlərin, yazıçıların, oxuyan və çalanların, ümumiyyətlə incəsənət xadimlərinin dəstəsi idi.
Ghazal 527گفت حق: «کل من علیها فان »بفنا راضیم برغبت جان
Ghazal 177لوح محفوظ است رویش زلف و خال و خط کلامبا تو گفتم معنی علم لدنی والسلام
Töhfeyi-Sami, bölmə 143ارسطوی ثانی بلکه افلاطون یونانی است شرح تجرید و تفریدش از تعلیق حواشی اهل توصیف و تحقیق مستغنی، از بیان، و جلالت قدرش، از غایت اضائت اشراق انوار ذاتش از بسط و تطویل بی نیاز .هر جا سمند فکرت راند ز راه حکمت
Girib həmmam ara dildarı gördümGirib həmmam ara dildarı gördüm,Təcəlladən əyan didarı gördüm.
İlhamİlham o ilahi bir gəlişdir,Ulduzlara doğru yüksəlişdir!
Qasida 38چون شمال مهرگان اندر هوا پویا شودزاغ گنگ اندر میان بوستان گویا شود
Complaint 38گر به عالم درد فرقت را همی درمان بدیآنچه دشوارست بر ما از فراق آسان بدی
Həsrətəmİllərdir ki, görüşünə həsrətəm,Ayrılıqdan bağrı dağlı qardaşım!
Bir az da səbr elə, ey yari-mehriban, gəlirəmBir az da səbr elə, ey yari-mehriban, gəlirəm,Sənin yolunda fədadır bu cismü can, gəlirəm.
Ata öyüdüEy oğul, böyüdün kamala çatdın;Çalışdın, səyinlə bu hala çatdın.
Ghazal 8کاشکی انگشتوانش بودمیتا در انگشتش همی فرسودمی
Ghazal 165ای سراپا ناز قربانت شومناز کن تا باز قربانت شوم
Rubai 83ترکم چو کمان ابروان کرد به زهتیر مژه انداخت از آن بر که و مه
Ghazal 131سخت ای لعبت شیرین همه جا رو شدهایعهد دیرینه نپای و گله نشنو شدهای
Təbib ilə xəstəBir təbibə gedib də bir bimarDedi: “Mədəmdə ağrı bir şey var;
Dostumun qonaqlığıTəsadüfKənddə, tanışlarımdan birinin evində Mirzə Qulamla tanış oldum. O, şəhərdən gəlmişdi. Deməyinə görə, istəkli dostunun ailəsilə bir yaylaq yerinə getmək istəyirdi. Onu vəkil eləmişdi ki: "Get, yer seç, ev tut, mənə xəbər ver!"
Hazır olunuz!Önümdə tufan var, hazır olunuz,İgid Qafqazımın köhlən atları!