Гусейн Джавид
- О любви
- О божественной любви
- О разлуке
- О вине
- О природе
- О судьбе
- О смерти
- О мудрости
- О родине
- Хвалебные
- Сатира
- Плачи
Dərin-dərin uçurumlar, vərəmli fırtınalar,Bütün-bütün sıqıb əzməkdə ruhumu bu gecə.
Elmi-bəşər“Bir məktub münasibətilə”Bəradərimə:
Ey ruhi-pürsükun!Ey bənliyimdə hakim olan ruhi-pürsükun!Ey ruhi-münfəil! Səni gördükcə həp zəbun;
Hali-əsəfiştimalımı təsvirdə bir ahi-məzlumanəHər kəs aləmdə bir bəlayə düçarOlur, amma mənim kimi olamaz.
İbtilayi-qəramDinliyorkən lisani-şerimi bən,Bir yetimin lisanhalı kibi,
İki həmşireyi-lətafətü anBəzən əsla umulmayan yerdən,Nə qədər bəxtiyar olur insan!
Kiçik sərsəriUyuyur... caməxabı toz, torpaq;Nə bir ümmidi var, nə kimsəsi var.
Nəcmi-geysudarSən ey yüksək fəzalardan aşan səyyahi-zərrinpər!Uzaq, ey nəcmi-geysudar! Uzaq gəz, ərzə yaqlaşma!
Öksüz ƏnvərDoquz yaşında zəki, uslu bir çocuq: Ənvər...Sinifdə tam iki ildir, birincilikdə onun
QaçqınÖrtünmə, dur! Kimsən, nerəlisən sən,Gözəl qaçqın, başı bəlalı qaçqın!
Qoca bir türkün vəsiyyətiYavrularım! Ey ömrümü şənləndirən, güldürən,Alnı açıq oğullarım, gözəl, yosma qızlarım,
Şeir məftunuPürhəvəs şerə mübtəla bir qız,Nura aşiq sevimli bir yıldız.
Sevinmə, gülmə, quzum!Не радуйся чужому горю, милый,Злорадство брось, не смейся над бедой,
Son bahardaHəmşirəzadəm için*Kədərli, sisli bir aqşamdı, ağlıyordu səma;
Türk əsirləriErkək, qadın, əsgər, çocuq, ixtiyar— Əsir — deyə, minlərcə türk övladı:
Verdim o gün ki, zülfi-pərişanə könlümüVerdim o gün ki, zülfi-pərişanə könlümü,Saldı nigar o zülfdə zindanə könlümü.
MaralƏŞXAST u r x a n b ə y – Ortaboylu, şişmanca bir mülkədar, milli qiyafətdə, 48 yaşında.
Üçüncü pərdəVəq’ə bir ay sonra, gündüzün Barjomda vaqe olur. Sağ tərəfdə bir sofa (koridor), solda tək qapılı, iki pəncərəli, küçük, sadə bir oda. Pəncərə önündə bir çarpayı, bir masa, dörd-beş sandalya və masa üzərində bir sürahi, bir-iki qədəh və bir taqım ilac şişələri görünür. Təmmuz... ikindi çağı... Cəmil bəy xəstə olaraq yataqda uyur. Humay (sofada bət-bənizi uçmuş və məhzun bir halda düşünür. Yüzünü göy səmtinə tutaraq). Aman, yarəbbi! Bu nə fəlakətli hal!.. Cəmili azarladığım o mənfur saət, o məş’um dəqiqələr kaş ki, yaranmayaydı!.. Ah, gedib ayaqlarına qapanmaq istiyorum, fəqət, heyhat!..*S ə l t ə n ə t (Humaya rast gələrək). Nə düşünüyorsun, yavrum?
BisətBİSƏTAydın və yıldızlı bir gecə. Məkkə yaxınlığında Hira dağı. Ətrafda mağaralar, yalçın qayalar, sarp enişlər, qorqunc uçurumlar...Peyğəmbər əli alnında dərin düşüncələrə dalmış... O, qırq yaşında, gözəl, veqarlı bir sima... Alnı, köksü, omuzlarının arası geniş; rəngi gül rənginə mail əsmərimsi və nurani... Saçları nə pək qıvırcıq, nə də pək düz; sağalı bir tutam, sıq və tam; biləklər, qollar qalın və qüvvətli... Böyük başlı, hilal qaşlı, çəkmə burunlu, dəyirmi çöhrəli, orta boylu, iri gəmikli; kirpikləri uzun, iki qaşının arası açıq, fəqət bir-birinə yaqın. Gözləri qara və büyücək... İştə o dalğın və müəmmalı gözlər... Gecənin sükutunu oqşayan həzin və bayıltıcı bir ud zümzüməsini dinləyərək, uyuyor kibi, kəndindən keçmiş. Bu sırada pənbə, mavi, mənəkşə nurlar içində altun qanatlı, füsunkar bir mələk göydən enər və ilahi bir ahənglə Peyğəmbərə xitab etməyə başlar.
Üçüncü pərdəBursada Yıldırım Bayazid sarayında süslü bir salon. Gecə... hər tərəf mumlarla donatılmış... Bir guşədə çini saqsıda... hənuz açmamış hərdəmbahar gülü gözə çarpar. Yeni doğmuş ayla yıldızlar da uzaqdan görünərək şairanə bir mənzərə ərz edər. Yucaboylu hərəm ağası qara ərəb N a z i m əllərini köksündə çapraz edərək düşünüb durur... Sultanın nədimlərindən qısaboylu, ufaq cüssəli bir masqara Cücə Əmir Teymur qiyafətində daxil olur. Səssiz adımlarla arqa tərəfdən hərəm ağasına yaqlaşır. Ayaqlarınıyerə vuraraq hoplar, ta ənsəsinə (peysərinə) tatlı bir sillə eşq edər.N a z i m (diksinir, qızar, Cücəyi yaqalamaq istər). Ah, azğın Cücə! Sapqın Cücə!
Beşinci pərdəКафе-ресторан в Берлине. Справа и слева — двери. В углу небольшая сцена с окрестром из пяти-шести музыкантов. В центре площадка для танцев, по стенам столики и кресла для посетителей. Первый день мая.Соломон у буфетной стойки читает газету. Официантки — женщины и девушки — убирают со столиков. Женщины болезненно тучны с нездоровым цветом лица, девушки слабы и бледны.
UrmiyədənO kəs kim elmdən məhrum, cəhlilə “fanatik”dir,Demə insan o nadanə ki, bir heyvani-natiqdir.
Həsbi-hal (5)5Şimdi üçüncü qısma gələlim.
Teatr yaxud sən’əti-tamaşada təbəddül və tərəqqiOktyabrın dördüncü aqşamı Namiq Kamal bəyin “Akif bəy” adlı faciəsi “Tiflis türk dram dəstəsi” tərəfindən mevqeyi-tamaşaya qoyuldu. Bu əsəri Qafqas şivəsinə təbdil edən Axundov cənablarıdır.Məzkur faciə beş pərdədən ibarətdir.
M.Qurbanəli ŞərifzadəNekroloqSəmimi millət xadimlərindən biri də tərki-həyat etdi. Əvət, M.Qurbanəli Şərifzadə həzrətləri də sönüb getdi, həm də bəlirməsini, parlamasını sezdirməyən bir qıvılcım kibi söndü.
İlk pərdəNişaburda mədrəsə yaşayışı... Tələbələrə məxsus bir oda. Ətraf taxçalarda kitablar, üstürlab və sair*həndəsə alətləri, sağda qapı başqa bir odaya, solda qapı dışarı açılar. Qarşıda iri pərdələr asılmış.*
Üçüncü pərdəAlp Arslan sarayında qəbul odası... Aqşamüstü, Hacib düşüncəyə dalmış. Bu sırada*Xacə Nizam gəlir, Hacıb baş əyər.*
Bənim tanrımHər qulun cihanda bir pənahı var,Hər əhli-halın bir qibləgahı var,
Hərb və fəlakətUçar, uçar, yenə ruhum diyari-hüznə qoşar;Uzaq, uzaq, çox uzaq bir mühit içində yaşar.
Niçin?Bən niçin məsti-eşqi-yar oldum?Bu nə xülya ki, bən düçar oldum?