Maarifçilik dövrü
Rövşənayi-leyldə bir xərabəzarın mənzərəsi*Mehtab bir şəb idi, hava müşkbar idi,
Şikvayi-aşiqanə, yaxud əlhani-pərişan1Ey atəşi-eşqi məni hər dəmdə yaxan yar!
Şərareyi-ruhTükəndi ömri-qiymətdarımız bidad altında!Qarardı nuri-iste'dad istibdad altında!
Səhneyi-mübarizeyi-həyatda şanlı insanlarGirdbadi-həyat önündə bəşər,Müttəsil, mütəssil digirləniyor,
Şeyxlərə-işanlaraAfərin olsun sənə, ey “filusuf”i-zifünun!Pərvərişyabi-fünunun zümreyi-layə qilun.
ŞüurKurluqdan nə yetər, aşiqi-nur olmalıyız,Tərk edib səfsətəni, əhli-şüur olmalıyız.
Pəriyi-vicdanDüxtəri-napakdamən sanmayın hürriyyəti,Hər kəs olmaz rahyabi-hicləgahi-vüsləti.
Rəhgüzari-mətbuatda bir şükufeyi-maarifSabahleyin odamdan çıxıb mətbəəyə gedirdim. Kitab çantasını ziynəti-duşi-şətarət edən bir xristian balasına rast gəldim. Bu sevimli tifli-növxanın bir ədayi-mələkanə, bir vəz'i-vicdanpəsəndanə, bir tərzidilfiribanə ilə gülşəni-ətfal olan məktəbə gedişi həqiqətən nəzəri-diqqətimi cəlb etdi. Hənuz 8-9 yaşında bulunan bu gülqönçeyi-ürfanın könlümə ilqa etdiyi hissiyyati-mə'sumaneyi-kudəkanəsi şe'r olaraq dodaqlarımdan tökülməyə başladı:Ey iktisabi-elmə şitaban olan çocuq,
Rəhgüzari-mətbuatda lövheyi-şəfqət, yaxud üç zavallıNədir bu lövheyi-şəfqət ki, rəhguzardədir?Nədir o xətti-mihən səfheyi-üzardədir?
Rüfəqadan birinin məktubuna yazılan məhəbbətnamədirEy namə, sən ol kuyi-vəfadənmi gəlirsən?Ey peyki-bəşarət, o səmadənmi gəlirsən?
Ləyali-vüsal, yaxud keçən gecəBu şəb o dilbər ilə bağzari-ülfətdə –Gözəl-gözəl qonuşurduq, nə dadlı söhbət idi!
Lövheyi-təsviri maarifVətən övladı! Ha qeyrət qılın təhsili-ürfani,Qalan mə'naydır ancaq, bu nəqş, əlbət, olur fani.
Lövheyi-baharKitabi-təbiətdən bir vərəq*Xürrəm olur bahar görəndə xüramini,
Təraneyi-qəmpərvəranəCahanə gəlmədən məqsəd nədir insanə, bilməm ki?Həqiqətmi bu xilqət, yoxsa bir əfsanə, bilməm ki?
Təraneyi-əhrarənəCahan yeksər münəvvər oldu nuri-ədlü ra'fətdən,Bizik məhrum olan yalnız bu feyzi-adəmiyyətdən,
Təbriki-eydi-əzhaBəşarət, əyyühəl-ixvan, bu gün bir eydi-zişandır,Könüllər, ruhlər nəvvari-ülviyyətlə rəxşandır,
Təraneyi-milliÇirağı-müzlimi-ümmid işıqlanmazmı, yanmazmı?Siyəhru bəxtimiz ğədrü cəfasından utanmazmı?
Təsviri-bədayeBu sün'gah nədir? Zadeyi-təbiətdir –Ki, hər səni'əsi heyrətfəzayi-fikrətdir.
Təxəttüri-maziBir zaman, ah ki, bir tair idim azadə,Əcəba, kim məni saldı bu xərababadə?
Təraneyi-vətənpərəstanəVətən seylabi-istibdaddən viran olub yeksər,Vətən övladı qürbət içrə sərgərdan olub yeksər,
Təsviri-məhəbbət, yaxud vərəqi-eşqü məvəddətKönlüm cəhimi-eşq, zəbanim zəbanədir,Şe'rim odur ki, qəlbi yaxar, müriqanədir.
TəavünNaili-bər olmaz insan qılmayınca bəzli-mal,Siz təavün eyləyin, biz də qılaq kəsbi-kəmal.
Türkün nəğməsiTürkün tökülən qanları bihudə gedərmi?Diqqətlə düşün, yoxsa bu qan həpsi hədərmi?
Tövsiyyeyi-mürğXitab eylər bizə bir mürğ, der: insanlar, insanlar!Nədir tutmuş cahanı nalevü əfğanlar, insanlar?!
Teqlər açar sözlərə görə avtomatik verilib və redaktorlar tərəfindən dəqiqləşdirilir.