Sual

Külək yaman əsdi,Bütün gecəni.

Zeynal Cabbarzadə1 dəq
Vətənin matəmində

Qısa bir zamanda bahar təkÇiçəklənən gözəl yurdumuz

Həbib Sahir1 dəq
Halım etmiş məni həyatdan bizar

Halım etmiş məni həyatdan bizar,Sağlamkan, etmişdir sağalmaz bimar.

Abbasqulu ağa BakıxanovRübai1 dəq
Tiflisdə “İttifaq” məktəbi

1905-ci ildə Tiflisdə iranlılar tərəfindən güşad olunan “İttifaq” mədrəsəsi bu gün mə’nəvi bir böhran içərisindədir. Hər nə qədər mədrəsənin dərsləri vazeh, işləri müntəzəm bir surətdə cərəyan edir isə də, fəqət əhalinin maarifə rəğbətsizliyi və e’tinasızlığı yüzündən bir müəssisəyimaarifin hali-ixtisarda olduğu kəmali-təəssüflə görülməkdədir.Əgər belə gedərsə bu gələcək sentyabrda mədrəsənin açılmaq ehtimalı yoqdur. Əgər xudanəkərdə, mədrəsə açılmayacaq olursa, yüz nəfər qərib müsəlman çocuqlarının halı nə olacaq? Başqaları bizə nə deyəcək? Qomşularımızın nəzərində nə surətlə cilvə edəcəyiz?

Hüseyn Cavid2 dəq
Kim ki, sevdayi-səri-zülfu-pərişanə düşər

Kim ki, sevdayi-səri-zülfu-pərişanə düşər,Gah zindanə, gəhi çahi-zənəxdanə düşər.

Molla Pənah VaqifQəzəl1 dəq
Buludlar

Lermontovdan iqtibas*Ey lacivərd göylərin əbədi yolçuları,

Almas İldırım1 dəq
Bar gəli

Payız olcaq bağlar tökər xəzəli,Bahar olcaq bağçalara bar gəli.

Aşıq Abbas Tufarqanlı1 dəq
Gücsüz edir ümumən hər güclüdən gilayə

Gücsüz edir ümumen hər güclüdən güayə,Heç vaxt olmamışdı bu narazılıq bu payə.

Əliqulu Qəmküsar3 dəq
– Neçin pəncərəmi döydün, ey külək?

– Neçin pəncərəmi döydün, ey külək?– Odur bax, yar gəlir... Çiynində örpək!

Zeynal Xəlil19711 dəq
Şirinmiş

Bunu yaxşı bilir arif olanlar,Qürbətdə yar sevmək nə şirin imiş.

Usta Abdulla1 dəq
Qarı və Şah Sənəm

— Qarı:Otağımdan durdum, gəldim yanına,

Xəstə Qasım1 dəq
Neçə bahar yola salmışam

Neçə bahar yola salmışam,ancaq

Balaş Azəroğlu19621 dəq
Kirvə məni qonaq eylə

Salam Əleyküm, Məşədi,Məşədi bir ağa kişidi.

Aşıq Heydər1 dəq
“Fokusnik”dən

Şərq nağılıYaqubun arvadı ona deyir:

Yusif Vəzir Çəmənzəminli3 dəq
Qitə 7

تا اثر جهان بود باد جهان به نام توتا گهر فلک بود، باد فلک غلام تو

Fələki Şirvani1 dəq
Aşıq Cünun

Günlərin birində Koroğlu yenə də Qıratı minib gədiyi kəsmişdi. Bir də baxdı ki, budu bir karvan gəlir. Koroğlu gözlədi, elə ki, karvan gəlib çatdı, bir nərə çəkib atı dağdan aşağıya buraxdı. Karvandakı adamlar əl-ayaq açana kimi Koroğlu onların başının üstünü aldı. Deyirlər Koroğlu hər karvanı soyub dağıtmazdı. Qabaqca onlardan bac istərdi. Bu karvanın da qabağını kəsib bac istədi. Bəzirganbaşı onu tək görüb sözlərinə fikir vermədi. İstədi ki, karvanı çəksin. O bilmirdi ki, bu adam adı dillərdə dastan olan qoç Koroğludur. Qan vurdu Koroğlunun beyninə. Dəli Koroğlu yenə coşdu. Əvvəl Misri qılınca əl atmaq istədi. Sonra lənət şeytana deyib üç telli sazı döşünə basıb, görək nə dedi:Gəl sənə söyləyim, bəzirganbaşı,

Xalq ədəbiyyatı4 dəq
Daşa dəydi

Məhəbbətim daşa dəydi,Könlümün çırağı söndü.

Aşıq Bəsti1 dəq
Səhərdən yollara çıxdım gördüm ki, mehriban gəlir

Səhərdən yollara çıxdım gördüm ki, mehriban gəlirQış günləri yaza döndü şirin dil xoş zəban gəlir.

Molla CüməQəzəl1 dəq
Ay üzə-üzə

Ay ağalar, çeşmim yaşı sel oldu,Çalxanır sonalar ay üzə-üzə.

Aşıq Musa1 dəq
Balaca mütəfərriqələr 55

Ey dörd-beş kasa xamraşı, ya düşbərə yeyib beş-altı dəfə “afiyət olsun” eşidib istirahət edən ağalar! Görürsünüzmü altı-yeddi yaşında, cındır libasda soyuqdan titrəyə-titrəyə küçələr divarlarına pənahlanmış tifilləri? Rast gəlibdirlərmi sizə qoca kişilər dalında cındır yorğan balasının əlindən tutmuş, yanında ayaqyalın övrətləri, qollarında tifilləri?– Ay qardaş! Ancaq, Allah xatirinə!

Nəcəf bəy Vəzirov19181 dəq
Ağalar məni

Mərizəm, ərz edim dil, ağla qana,Möhübbət ataşa a qalar məni.

Ağdabanlı Qurban1 dəq
Cavan bi̇r mi̇llətpərəsti̇n vəfati

Şəkidən aldığım ağ rəngli bir kağız mənə ən qəmavər qara xəbərlər gətirdi. Bu qara xəbərin verdiyi təsir məni qədirşünaslıq naminə bir neçə söz söyləməyə məcbur etdi. Bu kağızdan şəkililərin mədari-fəxri, Şəkidə bir çox fəqir, yetim uşaqların mənəvi, mərhəmətli atası olan Quluzadə Zəkiriyyə əfəndinin vəfat etdiyini duydum. Rusiya müsəlmanları içində zatən pək az olan millətpərəstlərdən, həmiyyəti-mücəssimlerdən, sahibi-mürvətlərdən birinin əksildiyini anladım. Şəkidə bu son vaxtlarda vücuda gələn binaya həmiyyətin bir rükünün, bir sütununun uçduğunu fəhm etdim. Şəkililərin otuz iki, otuz üç yaşında cavan, həlim, millət dostu, maarifpərəst, safdil, səbatlı, həmiyyətli, mütədeyyin, hörmətli bir vücudu qaib etdiklərini bildim. Ah! Bu biliş, bu fəhm menə çox acı-acı həqiqətlər ərz edıyor. Nasıl etməsin ki, şəkililərin qibleyi-ümidleri, müsəddər həyat və istiqlalları, kəbəyi-övladlan, telimgahi-islamiyyət ve insaniyyətləri, meqerri-nicat ve səadətləri olan zəmanə müvafiq məktəbləri və mədrəsələri bu gün ən müşfiq bir şafeyi-dünyəvi, ən mərhəmətli bir hamiyi-kəraməti itirdi. Beli, Şəki öylə bir vücudi-möhterəmi qayib etdi ki,  o vücud bizim Zaqafqaz müsəlmanları içində misli az eşidilən bir sənədə, yəni hənuz iyirmi yeddi yaşlarında ikən belə millətin həyanı, bəqası ancaq üsuli-cədid məktəb və mədrəsələri ilə olduğuna yəqin hasil edərək ən birinci məqsədi, arzusu və işi onlara rövnəq vermək olmuşdur. Qardaşı mərhum Ağa Məhəmmədin məsləkini təqib edərək millət və maarif yoluna sərfi-hümmət etməyi özünə vəzifeyidiniyyedən hesab edərdi. Bu etiqadı saf, bu etimadı insaniyyətpərvəranə Şəkidə ən birinci üsuli-cədid məktəbinin təməlini, bünövrəsini qoyanların ən birinci qəhrəmanlarından, igidlərindən daha özgə təbirlə fedayilorindən idi. Mərhum millət ve maarif yolunda boş söz deyil, pul, həm də tümən-tümən pul sərf etməkdə yoldaşlarına qarşı bir nümuneyi-ibrət olurdu.Üçüncü məktəbin təşkilindən ki, bu gün səkkiz, doqquz il olur, imdiyə qeder hər nə vaxt məktəblərə, mədrəsələrə, məscidlərə ianə, kömək lazım olmuş isə heç birindən geri qalmamışdır. Ümumi ehsan və ianə işlərinə özgələrə daima nümunə olacaq surətdə iştirak etdiyindən başqa özbaşına olaraq bir çox əsərlər də vücuda gətirmişdir: Şəkidə yuxan Baş məscidini nəzərrüba bir surətdə təmir və tərmim etdirdi. İslamiyyət nöqteyi-nəzərindən məscidin rövnəqini, ibadət-gahın tetimməsini – daha açıq sözlə – məscidin yarısını yeni üsuli-mədrəsə və məktəb hesab etdiyindən məscidin yanında kiçik, gözəl bir məktəb və mədrəsə bina etdirdi.

Ömər Faiq Nemanzadə19044 dəq
Arazbasar ətrafında

Bir gün sənət səfərinə çıxan Aşıq Valeh Arazbasara gedir kəndə yaxınlaşanda, bir təzə gəlin ilə, bir həddi- buluğun az ötmüş qız arx kənarında dayanıbmışlar.Valeh bunlara yaxınlaşanda qız deyir: – Ay aşıq bizə bir söz oxu xoşumuza gəlsin. Valeh onlara diqqətlə baxır. Alır atüstü görək nə deyir:

Aşıq Valeh1 dəq
Mirzə Fətəli və ərəb əlifbası

Ərəb əlifbasının türk və fars dillərinə uyğun olmaması hamıya aydındır. Həmçinin, bu əlifbanın öyrənilməsi, onunla yazmaq və xüsusən bu əlifba ilə yazılmış kitabları oxumaq nəinki çocuqlar, hətta savadlı şəxslərin çoxları üçün bir çətin məsələdir. Buna da ən böyük səbəb hürufi müsəvvitənin yazılmamasıdır.Ona görə bu əlifbanın istər islahi, istər büsbütün təğyiri yolunda çalışanlar çox olublar: Mirzə Məlkum xan, Mirzə Rza xan, Abdulla bəy Əfəndizadə, osmanlı ədiblərinin çoxu, islahçılar bir qədər müvəffəqiyyət qazanıblar isə, təğyirçilərin zəhməti Azərbaycan cümhuriyyətində meyvə verib, buradan Şərq ölkələrinə yayılmaqdadır.

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev3 dəq
Məcnun

Nəcdin dağı Məcnun,Leyli deyib dolan Məcnun,

Adsız el şairləri1 dəq
Qəzəl: Ta nigahım nərgisi-yar ilə olmuş aşina

Ta nigahım nərgisi-yar ilə olmuş aşinaKafirəm gər çeşmi-xunbar ilə olmuş aşina

Qövsi Təbrizi1 dəq
Pioner maşını

– Həmid əmi, durma, gəl! Maşın danışır!– Nə maşındı, bala?

Mir Cəlal Paşayev3 dəq
Nadiri taxtda görmüş Kamırxan qarının əhvalatı və Bayram bəyin Qarabulağa gəlməsi

İndi sənə kimdən danışım, Kamırxan qarıdan...Qarabağda bir adamın çox yaşlı olduğunu bildirmək istəyəndə zarafatyana deyərdilər: «Filankəs Nadiri taxtda görüb». Amma Kamırxan qarı, doğrudan da, Nadiri taxtda görmüşdü, yəni Nadir şah Qarabağa hücum eləyəndə o, nişanlı qız imiş. Amma mən Kamırxanı görəndə qarı o qədər qocalmışdı ki, balacalaşıb olmuşdu bir tikə, gözləri də olmuşdu noxud boyda. Kamırxan qarıgil Güney Güzdək kəndində olurdular. Kənd Ərgünəş meşələrinin yaxınlığında idi. Kamırxan qarı nağıl eləyirdi ki: «Mən nişanlı qız idim, bir gün səs düşdü ki, İran şahı Nadir qoşun çəkib, gəlib Qarabağın üstünə, kəndləri dağıdır, adamları qılıncdan keçirir. Biz də ayın-oyunumuzu ata-eşşəyə yükləyib qaçdıq Ərgünəş meşəsinə. Mənim babam ağır xəstə idi. O bizə dedi ki, hamısı birdi, mən sizinlə gedə bilməyəcəm. Yanıma bir bardaq su, bir az da çörəkdən-zaddan qoyun, gedin.

İlyas Əfəndiyev5 dəq
Qəzəl 184

Mən pərişan deyiləm hali-pərişanlığıma,Şəmşirəm, gülmə daha sən mənim üryanlığıma.

Saib TəbriziQəzəl1 dəq
Qəsidə 187

Zəmanədə axtarma rahatlıqdan bir əsər,Umma ki, dünya sənin dərdinə dərman edər.

Xaqani Şirvani3 dəq