Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
چو تیغ بر کشد آن بیوفا به قصد سرمدلم چو تیر برابر رود که: من سپرم
Qəzəl 103Sanma tək bircə mənim qəddimi eşq eylədi xəm,İki qat eylədi dövranı da bu dərd ilə qəm.
Âlemde budur âdemînün hadd-i kemâliÂlemde budur âdemînün hadd-i kemâliKi ana tecellî kıla bir nûr-ı cemâlî
Kişi gəlirMən təəccüb edirəm bir para müsəlman qardaşlara ki, evlərinə kişi qonağı gələndə övrətlərini çıxardıb aparırlar qonaqların yanına və oturub bir yerdə söhbət eləyirlər. Doğrusu, belə bir əməli mən xoşlaya bilmərəm və heç razı ola bilmərəm ki, mənim övrətim dünyada məndən savayı bir kişini görsün, bir kişi ilə danışsın.Və bilirəm də ki, bu məsələ barəsində mənim tərəfdarlarım çoxdur və hədsiz şükürlər də edirəm ki, yer üzünün cəmi müsəlman qardaşları bu xüsusda mənnən yoldaşdırlar.
Qəzəl 392از لب لعل توام کار بکامست امروزفلکم بنده و خورشید غلامست امروز
Bahar oldu, gəl ey dilbər, tamaşa qıl bu gülzarəBahar oldu, gəl ey dilbər, tamaşa qıl bu gülzarə,Buraxdı qönçələr pərdə bəşarət bülbüli-zarə.
Töhfeyi-Sami, bölmə 553از جمله شعرای نیک سمرقند است و خالی از فضیلتی نبود این شعر گواه حال اوست :مینمایی ماه من رخسار و پنهان میشوی
Gəhi çeşmin, gəh əbru, gah qəmzən qəsdi-can eylərGəhi çeşmin, gəh əbru, gah qəmzən qəsdi-can eylər,Salır bir fitnə, canım, qorxuram axırda qan eylər.
Cəfərin ev muzeyindəBu Xızı torpağı başqa bir aləm,Cəfərin evində sevincli bir qəm.
Kimdə vardır, gözəlim, səndə olan cazibələrKimdə vardır, gözəlim, səndə olan cazibələrSənə dünyada məgər aşiq olan də qəm elər?
Qəzəl 3046دل هر کس به تعظیم سخن از جا نمی خیزدقیامت گر به بالینش رسد بر پا نمی خیزد
Qəsidə 164Bir sehirkar şair mənəm cahanda,Sözlərimdə möcüz var hər zamanda.
Qəzəl 510عمریست تا ز دست غمت جامه میدرمدستم بگیر، تا مگر از عمر برخورم
Qəzəl 109Fəna səhrasının çıx seyrinə, yaxşı səyahətdir,Nə qovğa var, nə fitnə, ol biyaban sanki cənnətdir.
Yuz kana girdi hum gozun fi l u al ileYuz kana girdi hum gozun fi l u al ileKi dâm u dâne eyledi şol zülf ü hâl ile
Dili tutulubGöyçay şkolasında iki yüz şagirdin çoxu müsəlmandır. Bununla belə elmi-ilahi müəllimi ayda səkkiz manat on dörd şahı üç qəpik məvacib alır: yəni müsəlman uşaqlarına ayda səkkiz manat bir neçə qəpiklik dərs verir.Bəzi külfətdə uşaqların biri gözüac olar, anası balalarına aş bişirib paylayanda bu gözüac uşaq hələ payını yeyib qurtarmamış elə hay deyər:
Qəzəl 394ز چشم گوشه نشینان نشان سودا پرسسواد زلفش از آشفتگان شیدا پرس
Bərgi-nəsrin üzrə mişkin zülfünü dam eyləməBərgi-nəsrin üzrə mişkin zülfünü dam eyləmə,Aşiqi-aşüftəyi bisəbrü aram eyləmə!
Töhfeyi-Sami, bölmə 559مرد فقیر بی تعین بود در خدمت تکلتوخان بود گناهی کرد بعوض آن گوش گرامی را بموجب امر صاحبقرانی بریدند و بدین واسطه به شروان رفت و دیگر احوال او معلوم نشد این مطلع از اوست :با من آن سرو سیم بر چه کند
Kimin ki, sən kimi bir yari-sərvqaməti varKimin ki, sən kimi bir yari-sərvqaməti var,Qədin fədası olum, gündə yüz qiyaməti var.
Nə gərək bir oğul, gərək olmasaNə gərək bir oğul, gərək olmasa,Dünyada ərənlik çıxmaz hər əldən.
O incə, nazlı baxışlar, o atəşin gözlərO incə, nazlı baxışlar, o atəşin gözlər,Həzin-həzin nə baxır, sanki aşiqin gözlər.
Qəzəl 3102Xoş o rindin halına, meyxanada olmuş ağa,Elə məstdir, yıxılır gah sola o, gah da sağa.
Qəsidə 165Ey, İsaya naib olan dodağı iki mərcan,Ey, atəşdən qüdrətilə abi-həyat yaradan!
Qəzəl 514درون خود نپسندم که از تو باز آرمبدین قدر که: تو بیرون کنی به آزارم
Qəzəl 128Vəslin mənə novruz, gecəsi oldu müyəssər,Sanki o gecəm gündüz ilə oldu bərabər.
Niçe kıla gözlerün gönlüm iline ahinNiçe kıla gözlerün gönlüm iline ahinAyı neye benzedem âyine al bir bahın
ŞükürBir şey yadıma düşdü: keçən həftə müsəlman qəzetlərində yazılmışdı ki, İrəvan şəhərində bir möhtərəm və dövlətmənd şəxs vəfat edib. Mərhumun adını da yazmışdılar, amma mənim yadımda deyil. Yazmışdılar ki, İrəvan camaatının beli qırıldı; çünki mərhum çox şikəstə-nəfs bir adam idi. Yazmışdılar ki, İrəvan müsəlmanları üçün mərhumun ölməyi bir böyük bədbəxtçilikdir; o səbəbə ki, bu vücud çox səlamət və özgə ilə işi olmayan sakit bir vücud idi. Bir də yazılmışdı ki, mərhum millətin cibindən getdi; çünki mərhum dövlətli mülkədarlardan hesab olunardı və cibində həmişə çox pulu olardı. Müxbir cənabları bu xəbəri yazandan sonra, axırda bunu yazmışdı ki: “inna lillahi və inna ileyhi raciun”.Həqiqət, bu xəbər cəmi müsəlman şəhərlərində xalq arasında bir vəlvələ saldı. Çox danışıqlar oldu və yenə olmaqdadır.
Qəzəl 397دلی دارم ز سودایش پر آتشدلم گرمست و جان گرمست و سر خوش
Cəmalın fitnəsi tutdu cahaniCamalın fitnəsi tutdu cahanı,Çıxardıb pərdədən razi-nihanı.