Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
مرغی به باغ رفت و یکی میوه کند و خوردناگه ز دست چرخ به پایش رسید سنگ
QanlıcaAdına bənzəmir heçbu Qanlıca
RəqsRuhum yenə ləbrizi-səadət...Ya rəb, bu nə tufani-lətafət?!
Ey əsgərDağa, daşa sancağını öpdürübDuman kimi bu dağları bürüdün!
Məsnəvi 6ای پسر لحظه ای تو گوش بدهگوش بر قصّه دو موش بده
Axı necə oldu ki...Hərdən nağıl eylədikcə mən döyüş illərimi,Sevgilim mehribanca oxşayıb tellərimi
Qəzəl 58تا که از طارم میخانه نشان خواهد بودطاق ابروی توام قبله جان خواهد بود
Miz arxasındaGündüzlər gəzirəm bizim şəhəri,Axşamlar qonuram öz budağıma.
Həkim xəstələndiDöşündə zəhərli gürzə nişanı,Fikrində bəşərə – insana hörmət,
İkinci pərdəQafqazda şəhər meydanında böyük izdiham. Arvad, uşaq, kişilər bir-birinə qarışıb. Səhnənin dalından təbil və zinc səsi gəlir. Şaxsey, vaxsey sədası eşidilir. Cavanların boyunlarına arvadlar bir-bir kəfən tikib, yola salırlar. Əkbər, əlində qılınc, qoltuğunda ağ, gəlib, arvadların içində anasını tapıb çağırır.Əkbər**. Ana gəl bu ağı mənim boynuma tik.
Fələknin gərdişindən dadü fəryadFələknin gərdişindən dadü fəryad,Məni ayırdı səndən dadü fəryad.
İyirmi yeddinci şəkilAğabəyim ağa qara paltarda kənizləri ilə birgə səhnəyə daxil olur. Saday bəy ilə Əbülfət xan da oradadırlar.*Ağabəyim ağa**
Sürət bayramıYaşasın məmləkətin tunc oğlu,İldırımlar kimi qorxunc oğlu.
Bədbəxt ailəKars və Ərdəhandan qaçıb qurtarmış bir dəstə ac-yalavac, çıl-çılpaq arvad-uşaqlar Tiflisdə müsəlmanlar məhəlləsinin küçələrində səfilsərgərdan qalmışdılar. O cümlədən beli bükülmüş ağsaqqal Həmid adlı bir kişi, qoca bir arvad ilə küçənin bir tərəfində, quru torpaq üstündə oturub on beş yaşında xəstə bir oğlan uşağının başını dizi üstünə almışdı. Qoca arvad daima xəstə çocuğun üzünə baxarkən gözlərindən axan qanlı, odlu yaşı başındakı yırtıq köhnə şal ilə silirdi.Xəstə çocuq bənizi saralmış, qızdırmadan ləhləyirdi. Tez-tez kəsik-kəsik nəfəs alırkən çox-çox öskürürdü. Dodaqları quruyub, üzünün qənələri incəlmişdi. Bihuşluq halında düşmüş xəstə titrək, zəif səslə:
Ya minəl-ətaBir kimsənə gəldi mənim üstümə,Yazılı şəninə: ya minəl-əta!
Yamanlığa yaxşılıqTəbiət gözəllik vermədi sənə,Həmişə gözlərin qəmə büründü.
Quzular mələşəndəZoğallar çiçək açır,Fikrimdə durna uçur,
Bu, məhkəmə binasıdırNəsil-nəsil me’marların ölməz əsəri,Rəngkarların, nəqqaşların mərmər dastanı.
DüşdümXaliqin qüdrəti, hökmi-bəyanıO gün ki zülümət dünyaya düşdüm.
Yurduna ağlayan anaSoyuq çadıra sığınıb,Dizin qucaqlayan ana…
O göylərin altındaO göylərin altında səni tərk edən zaman,Tələsik addımlarla mən çıxanda otaqdan,
Siz o yandan, mən bu yandanMisri qılınc alın ələ,Siz o yandan, mən bu yandan!..
Birlik istəyirəmBir gülşən istəyirəm,Çiçəkləri təzə, tər-
Gecə dəGecə də,gündüz də
IV fəsil, 2Bir gün Mürsəl məktəbin xəritə, qlobus və kölmə kitablar yığılmış basırıq otağından bir qrammofon tapdı. Görünür, ev sahibi Ömər koxanın imiş. Onu götürüb tozunu sildi, trubasını təmizlədi. İki də köhnə, lap köhnə, çalınmaqdan üzləri cızıq-cızıq olmuş val tapdı. Tələsik qrammonun dəstəyini hərlədi, iynəni keçirib oxutmağa başladı. Cabbar Qaryağdı oğlunun, Keçəçi oğlu İslamın səsi otağı bürüdü. Mürsəl sevincindən bilmirdi neyləsin. O balaca bir qabaq stolu tapıb eyvanın küncünə qoydu. Qrammofonu stolun üstündə rahatladı. Səs borusunun ağzını yola tərəf çevirdi. Suya gedən və zümzümə edən qız-gəlinlərin gurlaşdığı vaxt dəstəyi fırlayıb qrammofonu oxutdu. Yoldakılar bir anlığına dayanıb, məktəbin eyvanına tərəf boylandılar, qrammofona qulaq asdılar və dirəyə söykənib onlara tamaşa edən Mürsələ baxdılar. Sonra şaqqanaq çəkib, gülə-gülə yollarına davam etdilər. Ertəsi günü bütün kənd zümzüməyə qərq oldu. Mürsəlin adı qızların qımqımısına düşdü. O gündən kəndin bir nəğməsi də artdı. Səhər-axşam zurnaçılar qoşalaşdılar, gündüzlər qız-gəlin zümzümə etdi, qrammofon da məktəbin eyvanında oxudu. Mürsəl qız-gəlinləri qrammofonla suya yola salıb qarşılayır, dərsə gələn uşaqları isə elə bil bu mahnılarla salamlayırdı. O artıq hər şeyə öyrənmiş, kəndin adətlərinə qaynayıb qarışmış və özü də zümzümə edən kənd böcəklərinin birinə çevrilmişdi.Uçitel bunlara göz qoyurdu. Mürsəlin uşaqlarla mehribanlığından, gözəl dərs deməyindən xoşu gəlirdi. İnanırdı ki, ondan yaxşı müəllim olacaq. Bir gün Mürsəl onun yanına gəldi:
Mirzə CəliləGöz açdın həyata vətənin nalə səsindənBəxş etdi bizə oğlunu mərd Azərbaycan.
Əsl məqsədin bəyanıEy konul, sən ibrət gotur oz başına gələndən,Başqası da ibrət alsın bu yol ilə qoy səndən.
XLVGecə uzun yol gələn Vahidov gün çeşit yerinə qalxınca evinə döndü. Aşırılıb atdan düşdü, katibin dönəcəyini gözləyən xidmətçi kişi kəhər atı şəhərin kənarındakı tövləyə apardı. Vahidov pilləkənyuxarı qalxdı. Əynindəki boz şinelini və gün bozartmış papağını çıxarıb koridordakı asmadan asdı. Balaca oğlunu yatırdan Səlimə ayaq səsinə durub qapını açdı və:– Haradasan, Mərdan? – deyə ərini süzdü. – İki gündür zəng etmirsən.
Urmiya məktubuگذارید و از دنیا بروید! باز عرض مینمایم، با این اشتباهکاریها، با این اغفالات، با این خیالات علماءِ سوء و امراءِ خود غرض، مفسدین و مستبدین بیدین، وطن شما از دست خواهد رفت. علاج غیر از مشروطهٔ صحیح والله بالله تالله که نیست و نیست و نیست و نیست. مشروطیت عین شریعت است، شریعت عین مشروطیت است. گول نخورید! به سخنان عوامفریبانهٔ امیر بهادر، لیاکوف، شیخ فضلالله که اینها، دور و بر شاه جوان غافل بیتجربه را گرفته مشیر مشار شدهاند، گوش ندهید! اینها همه وانفسا میگویند، از عاقبت کار میترسند.من آنچه شرط بلاغ است با تو میگویم تو خواه از سخنم پند گیر و خواه ملا!
Şair ŞəhriyaraMəscidə gedərkən*Dam-divarı qar hörübdür