Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Pərviz xanın sarayı. Böyük, şeyləri dağınıq bir otaq. Xacələr otağın şeylərini dişarı*çıxardırlar. Pərviz xan, əlində tüfəng, əsəbi halətdə otaqda gəzinir. Sadıq bəy daxil olur.*
Fələknin gərdişindən dadü fəryadFələknin gərdişindən dadü fəryad,Məni ayırdı səndən dadü fəryad.
Kürdobadakı Səkinə ilə Mahal Murovunun əhvalatıMöhnət qocanın nağılları**Uca dağlı, bağlı-bağatlı, aranlı-yaylaqlı Qarabağda «Kürdoba» deyilən bir tərəkəmə obası var idi. Adamları təmiz azərbaycanlı olan bu tərəkəmə obasına niyə «Kürdoba» deyirdilər, məlum deyildi.
Sürət bayramıYaşasın məmləkətin tunc oğlu,İldırımlar kimi qorxunc oğlu.
Bədbəxt ailəKars və Ərdəhandan qaçıb qurtarmış bir dəstə ac-yalavac, çıl-çılpaq arvad-uşaqlar Tiflisdə müsəlmanlar məhəlləsinin küçələrində səfilsərgərdan qalmışdılar. O cümlədən beli bükülmüş ağsaqqal Həmid adlı bir kişi, qoca bir arvad ilə küçənin bir tərəfində, quru torpaq üstündə oturub on beş yaşında xəstə bir oğlan uşağının başını dizi üstünə almışdı. Qoca arvad daima xəstə çocuğun üzünə baxarkən gözlərindən axan qanlı, odlu yaşı başındakı yırtıq köhnə şal ilə silirdi.Xəstə çocuq bənizi saralmış, qızdırmadan ləhləyirdi. Tez-tez kəsik-kəsik nəfəs alırkən çox-çox öskürürdü. Dodaqları quruyub, üzünün qənələri incəlmişdi. Bihuşluq halında düşmüş xəstə titrək, zəif səslə:
Ya minəl-ətaBir kimsənə gəldi mənim üstümə,Yazılı şəninə: ya minəl-əta!
Dil pəhləvanıAğzı köpüklənir uca kürsüdən,Söyləyir: – Canım da qurbandır sizə.
Qırıq qayıqdaMəhəbbət çələngim,Arzu güllərim
Bu, məhkəmə binasıdırNəsil-nəsil me’marların ölməz əsəri,Rəngkarların, nəqqaşların mərmər dastanı.
DüşdümXaliqin qüdrəti, hökmi-bəyanıO gün ki zülümət dünyaya düşdüm.
Yurduna ağlayan anaSoyuq çadıra sığınıb,Dizin qucaqlayan ana…
Ölməz qəhrəman(Poema)*Proloq
GəlsinQıratı gətirdim cövlana, indiVarsa igidlərin meydana gəlsin!..
TəbrizimSəni neçə-neçə nəğməkar ötdü,Sazında, sözündə, Təbrizim mənim.
Gecə dəGecə də,gündüz də
IV fəsil, 3Kənddə savadsızlığın ləğvinə bağlamışdılar. Qıza maarif şöbəsindən təliqə gəlmişdi: gecə kursları açmaq və savadsız kənd camaatını oraya toplayıb, yazı- pozu öyrətmək. Təliqəni aldıqdan sonra Uçitellə Mürsəl xeyli məsləhətləşdilər.– Kişiləri kurslara gətirmək və onlara yazı-pozu öyrətmək asandır.
Bir dəstə gül iləAtam çoxdan köçübDünyadan.
Muştuluq xəbəriBu rəmz ilə xitab etdi Xəlilullah insana,Ona şahid ayla, gunəş, odur allah insana.
Məhtaban 2Qoca xan imarətinə döndü. O, nə yerdə olduğunu bilmədi. Özünü tanımadı. Bilmədi ki, müqəddəsləşib ya kafirləşib? Zalımlaşıb, ya məzlumlaşıb? Xan qəribə vəziyyətə düşdü. Od tutdu, alışıb yandı. Elə ki, qocanın sümükləri çöllərin quru çırpısı kimi çırtaçırtla alovlandı, tütünü təpəsindən çıxdı... Görünür, qoca son nəfəsinədək sönməyəcəkdi. Məhtaban xanın gözlərindən getmədi, cır-cındır geyinmiş, ağ mərmər heykəl öz varlığı ilə onun gözlərinin qabağında dayandı:– “Xudaya, bu nə cəncəldir, mən düşdüm?!”.
Təhran hadisələri və şahın tərbiyəsiسرباز و اجامر و اوباش ماند. یکی از کلفتها هر چه تلاش کرده بود که یک ساتر عورتی پیدا کرده آن خانم و دایه را از آن معرکه بیرون کند ممکن نشد؛ خواسته بود که رفته از همسایهها چادری گرفته بیاورد از ازدحام نتوانسته؛ در آخر همان سرباز که بقچه را گرفته بود، چادر را پس داده؛ به آن خانم و دایه که عور بودند پیچیده آنها را به پشتبام برده از خانهٔ میرزا علیاصغر خان امینالسلطان -که همسایهٔ آنهاست- نردبان گذاشته آن دو نفر را با حالت ضعف و بیهوشی به آنجا انداختند. زن ظهیرالدوله، عمهٔ شاه، به موجب عادت خود -که بعد از نماز دارد- در آن حین خوابیده بود، از صدای توپ و تفنگ سراسیمه بیدار شده زبانش بند و غش کرده افتاده اما مردم بنای تاراج و ویران کردن نمودند. بعد از چند ساعت، عیال نایبالسلطنه رسیده او را به هوش آورده و تسلی داده به خانهٔ خود برد. خلاصه، به هر غافل و جاهل کندذهن معنی استبداد را فهماندند که استبداد یعنی چه. اکنون لیاخوف روسی، ریس قزاق، حاکم کل طهران است، حکومت لشکری و کشوری در دست اوست. قدغن اکید کرد که «زیاده از پنج نفر در یک جا جمع نشوند والا اذن دادم قزاقها با گلوله آنها را متفرق کنند.» و قدغن [کرده] نماز جماعت در مساجد نگذارند و برای موعظه جمع نشوند، روضهخوانی نکنند: «اگر چنانچه کسی را رجوباً مجلس عقد یا عروسی بوده باشد، باید آمده از من اذن بگیرند و چند نفر قزاق باید در مجلس بگذارم.» امیر بهادر سپهسالار اعظم شده، مدرسهٔ سپهسالار را قزاقخانه کردهاند. میترسند که مردم در آنجا جمع شوند؛ لهذا، پر از قزاق است، اصطبل ساختهاند، اسب بستهاند، در حجرهها، عوض طلاب، شب قحبهها نشستهاند، کنار حوض را فرش کرده بساط شراب گستردهاند. باز عرض میکنم احوالات خیلی است نمیدانم کدام یکی را بنویسم. ملت خیال دارند در سفارتخانهٔ انگلیز جمع شده گمشدهٔ خود را بخواهند؛ تا حال الی چهار صد نفر در سفارت جمع شدهاند.به انظار تمام ملل متمدنه، به توجه تمام پارلمنتها و خصوصاً پادشاهان بزرگ و جلیلقدر را به نام نوعیت به تماشای این فاجعه -که شمهای از مصایب ملت فلکزدهٔ ایران [است] به مضمون یک مکتوب که عرض شد- معطوف داشته با کمال امداد خواهی و هم نوعی عرض مینمایم که حقیقت این مکتوب را از سفرای خودتان استفسار فرموده، اگر حقیقت داشته باشد، به نام انسانیت ما فلکزدگان را از این ورطهٔ هلاکت برهانند. این بدیهی است که تمام بنی نوع بشر ودیعهٔ حضرت احدیت است که
Kimlər sevinirDan yeri ölkəsin atəşdə yaxanAl Yunanıstanda deyirlər qan-qan!
Səhər-səhər həsrət ilən gəzirdimSəhər-səhər həsrət ilən gəzirdim,Cüt qoşa nar gördüm iki sinədə.
Dördüncü məclisƏhvalat vaqe olur Xırda xanımın otağında. Xırda xanım döşəkcə üstə əyləşmiş, püştə dalında.*Xırda xanım**. Bu gecə heç yatmamışam, sabaha kimi fikirdə olmuşam. İndi başım yerində durmur, guya ki, mənim deyil... Bol xəyalat eləmişəm. Bir neçə vaxt iş düzəldib toy fikrinə düşmüşəm. Sonra Pərini götürüb Səkinənin evinə qonaq getmişəm. Bir neçə vaxt iş düzəlməyib hirsimdən ağlamışam... Xülasə, çox bədxab oldum... İndi sabah açılıb, görək Allah nə istəyir. Pəri, Pəri. (Çağırır. Pəri gəlir.)
Dostum! Hər insandan məna umma sənDostum! Hər insandan məna umma sən:O bir günəşdir ki, yanar ürəkdə!
Bir gündə ölən ekizlərAnnələrinə*Eldəgəz və Yurdavar üçün*
Mirzəcan bəy MədədovMolla Pənah Vaqif dövrünün şairlərindən birisi də Mirzəcan bəy Mədədovdur ki, əslən Qarabağ mahalında Çanaxçı qəryəsindəndir və özü də məşhur general Valerian Qriqoryeviç Mədədovun ya əqrəbasındandır və yaxud onun özüdür ki, ondoqquzuncu əsrin ibtidalarında Rus ilə Osmanlı arasında vüqua gələn bir çox müharibələrdə ziyadə rəşadət göstəribdir və Qafqaziyanın bir çox yerlərini təsxir eləyibdir.Mirzəcan bəy əgərçi milliyyət cəhətincə erməni idi, vəli əxlaqü adatca müsəlmanlardan seçilməzdi. Müsəlmanlara çox yavuq olduğu üçün, onun əfkarü hissiyyatı müsəlman əfkarü hissiyyatı idi, nişəst-bərxastı onlar ilə idi. Öz qövmündən artıq müsəlmanları dost tutardı.
Kamil paşa, kamilliyinə min barəkallahKamil paşa, kamİlliyinə min barəkallah,Etdin nə gözəl millətini xürrəmi xendan.
Şeyx Səfi məqbərəsiQədim Ərdəbilin sinəsi üstdə,Günbəzi qızılı bir məqbərə var.
Tiflis, 22 iyun, Sübh Saat SəkkizŞəhərdə hər tərəf qapalı.Heç bir tərəfdə tüccari, şəxsi bir hərəkət yox.
Qəzəl 372O güləndam ki, onun çəkmişəm hər gün əzabın,Olmaram razı çəkə özgələr indi gülabın.