Pişik

Sən bir zaman nəhəng idin, ay pişik!Qorxunc, xallı pələng idin, ay pişik!

Qabil1 dəq
Çətindi

Həqiqi insanın, istəkli canınBir-biriynən irəftarı çətindi.

Novrəs İman1 dəq
Qoymayın, amandı gəldi…

Bu nə zaman idi gəldi,Bu nə əyyam idi gəldi…

Cabir Novruz19922 dəq
Bu, haman qılıncdır?

“Azərbaycan xalqı parçalanmış xalqdır”*İqor Belyayev*

Həkimə Billuri7 dəq
Bu gələn Eyvaz, bu gələn

Nigar xanım sənə deyimBu gələn Eyvaz, bu gələn.

Xalq ədəbiyyatı1 dəq
Yuxuma gəlsəydin

(Kitabın 134–135-ci səhifələri Milli Kitabxananın skanında yoxdur; şeirin əvvəli burada verilmir.)*Yuxuma gəlsəydin əgər bir axşam,

Mədinə Gülgün19741 dəq
Başının üstünə bax

Başının üstünə bax!– Durna qatarıdımı?

Əli Kərim1 dəq
VIII fəsil, 1

Qar aramsız yağırdı. Hər yer dümağ örtüyə bürünmüşdü. Elə bil kəndin üstünə ay doğmuş və hər yeri işıqlandırmışdı. Bu, Çapıq Əmrahın xoşuna gəlmədi. Beləcə qarlı günlərdə hər qaraltı aydınca seçilirdi.O, sakitcə tövləyə endi, içəri püş səpilmişdi. Baca basdırılmışdı. Malların nəfəslərinin hənirtisi içərini isitmişdi. Çapıq Əmrahın bədəni qızışdı, sümüyü açıldı. Ondan olsaydı, burdan heç yana getməzdi. Atına yaxınlaşdı. Həmişə yəhərli-yüyənli saxladığı kəhərin telini sığalladı, üzənginin və dal tapcırlarının möhkəmliyini yoxladı. Əlini atın sağrısına çəkdi, boynunu, üzünü sığalladı və sonra gözlərindən öpdü. Bir xeyli beləcə, üzü atın üzündə dayandı. Kəhər sahibinin bu mehribanlığından riqqətə gəldi. Qabaq ayağını tərpədib astaca oxrandı. Çapıq Əmrah toxtaqlıq verib atı həyətə çəkdi. Tüfəngini götürdü, xəncərini bağladı və yapıncısını çiyninə saldı. Ağ yun başlığını papağının üstündən geyindi. Pəncərədən sakitcə boylanan arvad-uşağına üzünü belə çevirmədən quş kimi sıçrayıb yəhərə qalxdı. Onun məqsədi xəlvəti yollarla gözə görünmədən kənddən çıxmaq və qonşu obaya getmək idi. Dərə ilə İncə çayının sahilinə endi. Ağacların arxasından sivişib keçdi və azacıq sonra kəndin yuxarı başındakı dikdirdə göründü və elə zənn etdi ki, aradan çıxmışdır. Azacıq nəfəsini dərdi və ətrafı dinşədi. Qarın üstündə tərpənən qaraltıları görəndə isə başa düşdü ki, yollar, bənd-bərələr kəsilmiş, kənd mühasirəyə alınmışdır. At da bunu hiss etdi. Dayanıb irəli getmək istəmədi. Əmrah bilirdi ki, onun atı qabaqda bir qaraltı görəndə, qorxu hiss edəndə qulaqlarını şəkləyib ətrafı dinşəyir və bədəni titrəyirdi. O bununla sahibinə bildirmək istəyirdi ki, yol xatalıdır. Əmrah atın boynunu sığalladı və yalına yatdı. At qulaqlarını yapıxdırdı və hiss etdi ki, yolu kəsən qaraltıların yanından güllə kimi keçib sahibini dardan qurtarmaq lazımdır. Yerindən götürüldü. Keşikçilərin yanından yel kimi keçdi. Onu arxadan harayladılar. "Dayan!" - dedilər və çaxmaxlar şaqqıldadı. At sürətini bir az da artırdı. Əmrah aradan çıxdığına sevindi və "Ağrın alım, a kəhərim, bir azca da tərpənsən, dardan təmiz qurtararıq", - deyə ürəyindən keçirdi. Elə bu vaxt at büdrədi, dal ayaqları üstə şaxə qalxdı və birdən arxası üstə yerə sərildi. Əmrah ayağını üzəngidən çıxara bilmədi. Onun qılçası atın altında qaldı. Gözünü yumub-açınca buynuzlu əsgərlərin süngüləri sinəsinə dirəndi. Keşikçilərin yarımkürk geyinmiş, uzun qılınclı komandirləri də at belində gəldi. Çapıq Əmrahı dartıb ayağa qaldırdılar. Tüfəngini aldılar, xəncərini belindən açdılar. Komandir atın belindən əyilərək onun yapıncısını götürdü və öz çiyninə saldı. Başlığı da boynuna doladı. "'Necədi, əsil Qafqaz igidinə oxşayırammı?" - deyə əsgərlərə müraciət etdi. Gülüşdülər, sonra da Çapıq Əmrahı qabaqlarına qatıb kəndə gətirdilər.

İsmayıl Şıxlı19952 dəq
Min beş yüz əlli!..

Dinlə məni, səninləyəm, döyüşçü qardaşGün bu gündü, ay bu aydı, bir il əzəldi.

Zeynal Cabbarzadə2 dəq
Eşqdə təmizlik haqqında

Məhəbbətdə sanma kufrə, nə də dinə uyan var,Rindlik, məstlik olan yerdə ayinlərə kim uyar?

Abbasqulu ağa Bakıxanov18285 dəq
Şaha və dövlətlülərə ərizə

القوم الذین ظلموا والحمدالله رب‌العالمین»- به دنیا نشان دادند که ایران مال ایرانیان است. خارجه گمان می‌کرد که اهل ایران مانند امیر بهادر و مفخم و مجلل، بی‌غیرتان‌اند؛ دیدند که شمشیر آتش‌بار سرداران و ملت و مجاهدین با غیرت با سطوت مانند شمس تابان از افق نیام بیرون آمده، چشم خفاش‌طبعان تیره و تار گشته، گردن طاغیان و ظالمان گوی میدان شد. شاه گمراه و وزرای رو سیاه به کیفر اعمال ناشایست نائل گشتند. این است سزای خیانت! الحمد خدا را که نمردیم بدیدیم مغلوبی اشرار را و به مطلب رسیدیم. به دنیا نشان دادند نادران از اولاد ایران نادر نیستند.باری، توضیحات به طول انجامید. در این‌جا لازم آمد تشبثاتی که در این یک سال و نیم بندهٔ حقیر کرده و وظیفهٔ دولتخواهی به عمل آورده، با چه زبان عجز و لابه دست توسل به دامن شاه زده، فخامت انجام اقدامات مستبدان را بیان کردم؛ ابداً محل اعتنا نگشته، عاقبت دیدند آن‌چه را که پیش از وقوع خاطر نشان کرده بودم و حال هر چه از زبان قلم جاری می‌شود از سوز دل است، حمل بر فضولی و پرگویی نشود. خصوصاً اعلی‌حضرت خسرو معصوم جوان‌بخت بدانند مبادا آیینهٔ منیر ضمیر مبارکش مکدر شود، مهر پدر و فرزندی سبب این کدورت تولید نماید. این قدر هست که در این عوالم ابداً این ملاحظات ملحوظ نمی‌شود. این سلطنت است -«الملک عقیم»- پس پدران اولاد عزیز خود را نابود و نابینا کرده، بسی برادر، برادر را کشته. پادشاه را سی کرور رعیت -که به مقام فرزند است- لازم است؛ در صورتی که رعیت‌پرور شد عموم رعیت حافظ و نگهبان اوست و غم‌خوارتر از پدر و مهربان‌اند. الحاصل، صورت بعض حرایف که با واسطهٔ روزنامه یا بلاواسطه عرض شده است اگر تماماً درج شود کتاب جداگانه لازم است؛ این مختصر از مفصل است که عرض می‌شود.

Zeynalabdin Marağayi10 dəq
Son söz, son saz

El şairi Mahmuda*Quraqlığa tutulandan, baba diyarında,

Həbib Sahir1 dəq
Tuba boylum, qamətindi sərvü ərərdən gözəl

Tuba boylum, qamətindi sərvü-ərərdən gözəl,Gül üzün yanında zülfün sünbüli-tərdən gözəl,

Molla Pənah Vaqif1 dəq
Balaca mütəfərriqələr 50

Məndən sual edirlər: nə əcəb neçə vaxtdır ki, nə yazmıram, nə danışmıram?Qardaşlarım! Yazmağa qolum yorulub, danışmağa dilim bağlanıb. Əhvalım pərişan, ciyərim şan-şan... Necə ki qanadı sınmış quş uçmağa qadir olmuyub, yerdə tək qanad döyüb sürünər, necə ki, beli əzilmiş, başını gah sağa, gah sola çırpar, mənim də halətim o cürə olubdur... Hal-hazırımızı xəyala gətirib başımı gah sağ dizim üstə, gah sol dizim üstə qoyuram, zor verirəm ağlamağa və keçən babalarımıza yaman deməyə... Lənət oxuyuram o rəislərimizə ki camaatı cəhalətdə, avamlıqda saxlayıb, “dünya beş gündür, beşi də qara” – deyib, ancaq eyş-işrətə məşğul oldular... Necə heyvanlıq, necə bədbəxt halət!.. Rəisimizə baxınız, ruhanilərimizə baxınız... Əlim yorulmuş, dilim bağlı, nə deyim?.. Bircə dəfə, bağışlayınız, bir evdə bir cənaba rast gəldim (keçən vaxtın əhvalatıdır).

Nəcəf bəy Vəzirov19111 dəq
Külək əsir dənizə

Uzaqdakı dağlardanKülək əsir dənizə...

Zeynal Xəlil19671 dəq
Belə bir əsrdə kim elmi-maarif günəşi

Belə bir əsrdə kim elmİ-maarif günəşiÇacib öz nurunu hər bir təbəqat üstündə.

Əliqulu Qəmküsar1 dəq
Qaya üstündə çinar

Qaya üstündə tək çinar...Meşədə min-min.

Balaş Azəroğlu2 dəq
Qəzəl 1578

Biz olardan deyilik, dillə əyan axtarasan,Ya da heç tapmayasan, nami-nişan axtarasan.

Saib TəbriziQəzəl2 dəq
Rübai 84

Xaqani əl çəkdi sevimli yardan,Özütək işi də olmuş pərişan.

Xaqani Şirvani1 dəq
Rübai 20

Kim olmaz vəslinə sənin tələbkar?Kim görsə hüsnünü olmaz biqərar?

Məhəmməd FüzuliRübai1 dəq
Qəzəl 111

سروی که ازو و حور و پری بار برند اوستماهی که ازو خلق دل زار برند اوست

Əvhədi Marağalı1 dəq
Əsatiri-əvvəlin

starıe skazki*Dili qurusun mədinəlilərin!

Cəlil Məmmədquluzadə1 dəq
Kanı aklum kanı cânum kanı dil

Kanı aklum kanı cânum kanı dilSanasın âdet eylendi kanı dil

Qazi BürhanəddinQəzəl1 dəq
Şərəfnamə, fəsil 16

Ver, saqi, Rum üzlü, gülgün şərabdan,Təbim zənci kimi şəndir bu zaman.

Nizami GəncəviMəsnəvi38 dəq
Bədbəxt milyonçu, yaxud Rzaqulu firəngiməab

İranın dövri-istibdadını, Nəsrəddin şahın üsuli-idarəsini, dövləti-mütləqənin İrana nə kimi fəna tə’sir bəxş etdiyini, Müzəffərəddin şahın əhdi-səltənətində əhalinin tərzi-məişətini, üləmanın elmə, fünunə dair olan iştibahını göstərən bir facieyi-aşiqanədir.*Əş’ar

Məmməd Səid Ordubadi11 dəq
Qəzəl 243

دلم از شیوه شیرین تو شوری دارددیده از طلعت زیبای تو نوری دارد

Qasım ƏnvarQəzəl1 dəq
Qəsidə 9

غلام روی آن ماهم که مهر آسمانستیجمال او به زیبایی حیات جاودانستی

İmadəddin Nəsimi3 dəq
Töhfeyi-Sami, bölmə 500

در شهر خود به عصاری اوقات میگذراند. بسیار فقیر و درویش نهاد است و شعر او خالی از لطافتی نیست . این دو مطلع از اوست :آری بدل نرفت کسی از دیار خویش

Sam Mirzə1 dəq
Hər aşiqi-dilsuxtə bir meyldə qaldı

Hər aşiqi-dilsuxtə bir meyldə qaldı,Məcnuni-siyəhbəxt qəmi-Leylidə qaldı.

Seyid Əzim ŞirvaniQəzəl1 dəq
Qitə 19

گوشی که در حلقه او بود لفظ تومالیده سفاهت هر بدگهر شده است

Qətran Təbrizi1 dəq