Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Bəhri-bəlayə qərq oldum,Dişi durdanədən ayrı.
Körpəmiz olsun, olmasın?Məsləhət eylərəm sana, körpəmiz olsun, olmasın?Körpə yüz əlli şirvana, körpəmiz olsun, olmasın?
Çəmənə demə ki, göyərməyəsənÇəmənə demə ki, göyərməyəsən,Dağlara demə ki, qarsız qalasan,
Yoxdu əvəzin, ey könülÇox yalvardın, az eşitdi,daha nə desin, ey könül.
Biz gəldik üz-üzə, qərara gəldikBiz gəldik üz-üzə, qərara gəldikHay-küysüz evləndik bir yaz səhəri.
Açılsa yüzümə qapı inayəti-xudaininAçılsa yüzümə qapı inayəti-xudainin,Götürsəm yüzidən bürqə’mən ol türki-xitainin.
Üçüncü Rusiya müsəlman ictimainə dairQəzetələr verdiyi xəbərə görə (Nijni Novqorod) da Rusiya müsəlmanlarının üçüncü məclisi olacaqdır. Bu məclisə Rusiyanın hər tərəfindən müsəlmanlar cəm olub, əz hali-hazırələrini mövqeyi-müzakirəyə qoyacaqdırlar. Bu, müsəlmanların ictima qurub, əz ümumi dərdlərinə dərman aramaq üçün icra etdikləri üçüncü təşəbbüsdür. Müsəlmanların keçmiş ictimalarına dövlət izn vermişdisə də sonra nədənsə mane olub qoymamışdı ki, ictima bir müəyyən qərardad tərtib edə bilsin. Ümid var ki, müsəlmanların bu üçüncü təşəbbüsü dövləti heç bir suifikrə salmayıb “bilaməmani”ə icra olunar. Şəksizdir ki, Rusiya müsəlmanlarının bu gələcək ictimai ümumi olacaqdır. Yəni bütün Rusiyanın hər yerindən və bizim Qafqazdan da oraya vəkillər gedib, ehtiyacati-ümumiyyəmizin müzakirəsində iştirak edəcəkdirlər. Bu ictimaın biz Ümumrusiya müsəlmanları üçün ən böyük faydası olacaqdır ki, Rusiyanın müxtəlif yerlərini iskan edən müsəlmanlar öz nümayəndə və vəkilləri vasitəsilə bir-birilə görüşüb, danışıb, öz aralarında əbədi bir irtibat qoymağa səy edəcəkdirlər. Bu halda Sibirya və Orta Asiya müsəlmanları ilə Orta Rusiya müsəlmanları arasında olan irtibat biz qafqazlılar ilə ora müsəlmanları arasında yoxdur desəm yalan olmaz. O vaxt ki, Rusiyada ümum müsəlmanların yalnız bir qəzetəsi var idi və o qəzetə də Qafqazda, Bakı şəhərində nəşr olunurdu. Qafqaz müsəlmanları ilə Rusiya müsəlmanları arasında ittifaq və irtibat əlamətləri dəxi var idi. Qafqazlı və rusiyalı müsəlmanlar bir-birinin ehtiyacatından xəbərdar, bir-birinin qəm və fərəhindən hissəyab olurdular: Birinin ittifaq və ittihadı andıran sözlərinə digəri can və dil ilə haman sözləri cəvabən deyirdi. İndi isə Rusiyada müsəlman qəzetələri çoxaldıqdan sonra, hər kəs “öz əli öz başı” olub bir-birlərinə baxmaq da istəmirlər. Ümum müsəlmanlara münasibəti olan ehtiyaclar bütün qəzetə sütunlarında yazılır, müzakirə edilir. Lakin nə o tərəf və nə də bu tərəfin yek-digərinin xüsusi ehtiyacatını nəzərə almayır, bu ehtiyacatların rəfi xüsusunda dil bulamayır, bildiyi çarələri təklif etməyir...Zənnimcə, Qafqaz, Rusiya qəzetələrindən ötrü böyük və əhəmiyyətli bir sərmayəyi-mübahisə və mükalimə olan kimi, bizim Rusiya müsəlman qəzetələrindən ötrü də oylə olmalıdır. İki-uç ildir ki, Qafqazda vaqe olan hadisat ənzari-əçanabi özünə cəlb etməyə bilmədi. Rusiya müsəlman qəzetələri isə guya Qafqazdan üz döndəribdirlər. Yaxud qan meydanına dönmüş Qafqaz barəsində bir şey yazmağı, bir təsəvvür izhar etməyi lazım bilməyirlər. Doğrudur, Qafqaz qəzetələri dəxi Rusiya müsəlmanlarının xüsusi ehtiyacatı haqqında bir o qədər qələm çalmayırlar. Lakin iş buradadır ki, Rusiya müsəlmanlarının xüsusi ehtiyacatı, Ümumrusiya müsəlman ehtiyacatına qərib bir halda olarkən Qafqaz müsəlmanlarının xüsusi ehtiyacı bir bəlayi-nagəhandan ibarətdir. O bəla ki, onun üstündə binəva Qafqaz müsəlmanlarının əleyhinə bütün Rusiyada və hətta məmaliki-əcnəbiyyədə dəxi min cürə böhtanlar, iftiralar yazmaqla onsuz da hər bir hüquqdan məhrum olub yazıq qalmış müsəlmanları daxildə gözdən saldılar və axırda o məqamə yetirdilər ki, Rusiyada sakitlik sevən və rahatlıq tərəfdarı ədd olunan sadədil müsəlmanlar fəsadçılara layiq olan tənbihatə giriftar oldular...
Qəzəl 133صنما هر نفسی در گذرت میبینمبر دل و دیده و جان جلوهگرت میبینم
Şe’r dər babe-vedae-mə’şuq (Mə’şuqə ilə vidalaşma mövzusunda şe’r)Ey sevgi nigar, sən qal imdi,Ey işvəli yar, sən qal imdi.
Anama şeir yazardımSöz ilə heykəliniyaratmaq olsa qəmin,
Yuxusuzam, laylamMənim də qanadım ol, qara bulud,məni də qaldır qat yağışına,
Ölkə-ölkəEy dünya şöhrətli mərdim!Yüklənib el-vətən dərdin:
Qəzəl 5576شکوه حسن را از دورباش ناز می دانمعیار عشق را از لرزش آواز می دانم
Qəsidə 26Ruhum bu can mulkünü tərk edib gedən kimi –Rahatlığın pərisi atıb getdi qəlbimi.
Qəzəl 70چون گشت با تو ما را پیوند دل زیادتگر هجر ما، گزینی، دوری ز حسن عادت
Qəzəl 408Dedin ki, əhli-vəfayə cəfa sən etməyəsən,Yaman olar, bu xoş əhdə vəfa sən etməyəsən.
TapmacaO hansı konsuldu ki, Bakı kimi böyük şəhərə konsul təyin oluna və gəlib çıxa Bakıya. Görə ki, bu şəhərdə yaşayan neçə min təbəəsinin heç birisi nə konsul cənablarının dilini başa düşür, nə də konsul onların dilini bilir. Axırda lazım gəlir ki, bir hambal konsulun hüzuruna gəlib, şikayət eyləməli olsa, məcbur ola öz yanınca bir dilmanc da gətirməyə?Hər kəs bu tapmacanı tapsa, söz verirəm axund-molla Tağıdan iltimac edəm ki, bayram günü ərdəbilli məscidimizə Seyid Mirhəsən Ərdəbiliyə yığdığı altmış manatın yarısını həmən seyidə verəndə və yarısını da bərayi-ehtiyat öz yanında saxlayanda həmən puldan bir qədər xərclik də bizim tapmacanı tapana karsazi eləsin.
Geldi yine uş gülşene sad nâz ile gönceGeldi yine uş gülşene sad nâz ile gönceBülbül niçe sabr eyleye bu nâz ile gunca
Şərəfnamə, fəsil 10Saqi, gəl ruhumu şənlədən mey ver!Xumarı atmağa səhərkən hey ver!
Məsnəvi 3گاه با خود نشسته ام ز بدیگاه برخاسته ز فکر خودی
MiyanəMiyanə dediyimizdə qare’lərimizin bir parasının xəyalına gələcək ki, xub, miyanə, yə’ni ortalıq. Xeyir.Miyanə İranın Azərbaycan ilə Tehran arasında vaqe məşhur qədim bir şəhəridir. İki qit’ənin arasında vaqe olduğuna cəhət adını qoyublar Miyanə, yə’ni ortalıq.
Qəzəl 19زهی جمال تو مستجمع جمیع صفاترخ تو آینه رونمای عالم ذات
Töhfeyi-Sami, bölmə 638پسر امیر نور سعید است که از اعاظم امرای جغتای بوده و نبیره ی امیر شاه ملک که رکن السلطنه امیر تیمور گورکان است و خودش جوانی بغایت خوش فهم و بسوز و درد بوده چنانکه مصرع : توان شناخت ز سوزی که در سخن باشد . این دو مطلع از اشعار اوست :هر زمانم قامتش در ناله زار آورد
Qəsidə 73چون عروسی جلوه گر شد باغ و ابرش جلوه گربر نگارش هر زمان رنگی بیفزاید دگر
Xeyli uludur Dəməşq həmmamləriXeyli uludur Dəməşq həmmamləri,Şirin suludur Dəməşq həmmamləri,
GünahlarAnıb günahlarını bunca tutulma, oğlum,Bunca xəcalət çəkib, pərişan olma, oğlum!
Müləmmə 26قد باهت الثغور باعلام بهلوانو ارتاحت السعود بایام بهلوان
Nəsillər görmüşəmGəzmişəm dünyamızı, dost, qardaş ellər görmüşəm,Vaxt olub dəhşətli yellər, qanlı sellər görmüşəm.
Görsəm, ey gül, ölərəm bir də səni xariləGörsəm, ey gül, ölərəm bir də səni xarilə,Əvvəl öldür məni, get sonra gəz əğyar ilə.
Dəvə, tülkü və qurdBir kəndli dəvəni o qədər işlətmişdi ki, bir dəri, bir sümük qalmışdı. Dəvənin işləməyə artıq taqəti yox idi. Ona görə də kəndli dəvəni səhrada buraxıb getdi. Dəvədə nə tərpənməyə, nə də yeməyə hal var idi. Dəvəni bu vəziyyətdə görən tülkü ona yaxınlaşdı:– Dəvə baba, bu səhrada tək başına nə edirsən? Nə üçün bu qədər zəifləmisən?