Masnavi 3

به یکی از دوستان مُتَشاعر مُتِذَوِّق خود که معهود بود بیاید و دیر کرده بود این سه بیت را بدیهة نوشتم :من که مُردم ز انتظارت ای فقیر

Iraj MirzaMasnavi8 min
Sharafnama, chapter 49

Come, cup-bearer! that quicksilver reduced to ashes (the wine of senselessness, ruddy and joyous),Produced by cinnabar- working (mixing),

Nizami GanjaviMasnavi7 min
Jam-i Jam, chapter 116

پی تقلید رفتن از کوریستدر هر کس زدن ز بیزوریست

Awhadi MaraghaiMasnavi8 min
Mir'at al-Muhaqqiqin, chapter 3

بدان که اول چیزی که حق سبحانه و تعالی بیافرید عقل بود کقوله علیه السلام: «اول ماخلق اللّه تعالی العقل». و عقل را سه معرفت داد: اول معرفت خود، دوم معرفت حق، سوم معرفت احتیاج او به حق. و از هر معرفتی چیزی در وجود آمد: از معرفت خود نفسی و از معرفت حق عقلی و از معرفت احتیاج او به حق جسمی پیدا شد. و در عقل دوم همین سه معرفت پیدا شد و از آن سه معرفت او هم بر این طریق عقلی دیگر و نفسی دیگر و جسمی دیگر پیدا شد. همچنین تا نُه مرتبه، نُه عقل و نُه نفس و نُه جسم پیدا شد و آن نُه جسم، نُه فلک است و نُه نفس، نفوس فلکی و نُه عقل، عقول افلاک. پس هر فلکی را نفسی و عقلی و جسمی باشد.فلک اول را عرش خوانند و فلک اطلس و فلک الافلاک و جسم کل هم گویند. و فلک دوم را کرسی خوانند و فلک البروج و فلک الثوابت نیز خوانند و فلک دیگر را که زیر اوست فلک زحل خوانند و فلک دیگر را فلک مشتری و دیگر فلک مریخ و دیگر فلک آفتاب و دیگر فلک زهره و دیگر فلک عطارد و دیگر فلک قمر و عقل فلک قمر را عقل فعال خوانند و نفس او را واهب الصور گویند.

Mahmoud ShabestariMasnavi9 min
Bu, İbni Səlamın Leyli vəslinə rağib olduğudur və bu də'vada sübhi-ümidi kazib olduğudur

Saqi, bizə rahəti-rəvan ver,Cansızlara himmət eylə, can ver!

FuzuliMasnavi15369 min
Zohra and Manuchehr, chapter 4

بود به بند تو خداوند عشقخواست نَبُرَّد گلویت بندِ عشق

Iraj MirzaMasnavi6 min
Sharafnama, chapter 18

Come, cup-bearer! that wine (of senselessness), which is of auspicious foot,Give me; for the medicine of men (of the path of the love of God) is wine.

Nizami GanjaviMasnavi13 min
Jam-i Jam, chapter 2

ای خرد را تو کار سازندهجان و تن را تو دل نوازنده

Awhadi MaraghaiMasnavi6 min
Mir'at al-Muhaqqiqin, chapter 8

بدان که مجموع عالم بعضی ظاهر است و بعضی باطن. آنچه ظاهر است از عالم، افلاک است و عناصر و موالید؛ و آنچه باطن است از عالم، نفوس است و عقول و مردم را نیز ظاهری و باطنی هست، ظاهر چون بدن و باطن چون قوّت​ها که بدان ادراک اشیا کند مثل قوّت بینائی و شنوائی و گویائی و غیرهم و آنچه حق سبحانه و تعالی فرموده: «سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسهم حتّی یتبیّن لهم انّه الحق»؛ مراد از آفاق، عالم ظاهر است یعنی عالم اجسام و مراد از انفس، عالم باطن است یعنی عالم ارواح و آن آیات نزد محققان نُه آیت است که حق تعالی به موسی داده قوله تعالی: «ولقد آتینا موسی تسع آیات بینات». و ما نیز در این کتاب همان نه آیت را بیان کنیم در عالم ظاهر و باطن و عالم ظاهر را مُلک خوانیم و عالم باطن را ملکوت، پس بحقیقت آن آیات هجده باشد نه در عالم ملک و نه در عالم ملکوت.اکنون بدان که این نه آیت که در عالم مُلک است کدام است، از آن جمله یکی افلاک است و چهار عنصر و معدن و نبات و حیوان و انسان، و این نه آیت است در عالم مُلک. و همچنین نه آیت ملکوت یکی از آن جمله نفس کل است و او ملکوت افلاک است و چهار ملک مقربند چون جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و عزرائیل و این چهار، ملکوت چهار عناصرند. و ملکوت انسانی نفس او است و آن سه موالید را ملکوت هر یکی نفس ایشان است ونه آیات در عالم ملکوت به تمامی این است که گفته شد و چون گفته بودیم که آدم نسخه​ای است از مجموع عالم که هرچه در مجموع عالم است در آدم موجود است و ما این نه آیات ظاهر ونه آیات باطن در آدم بنمائیم.

Mahmoud ShabestariMasnavi11 min
Məcnunun Leyli vəfatından xəbərdar olduğudur və dust yadı ilə dünyadan getdigidir

Möhnət çəmənində gül dərənlər,Aləmdə yaman xəbər verənlər

FuzuliMasnavi15367 min
Sharafnama, chapter 28

Come, cup-bearer! of the wine (of senselessness), sweet and fresh,Mix one draught, love-cherishing.

Nizami GanjaviMasnavi11 min
Jam-i Jam, chapter 34

ایکه بر تخت مملکت شاهیعدل کن، گر ز ایزد آگاهی

Awhadi MaraghaiMasnavi6 min
Gulshan-i Raz, chapter 2

گذشته هفت و ده از هفتصد سالز هجرت ناگهان در ماه شوال

Mahmoud ShabestariMasnavi7 min
Bu, tuğrayi-misali-məhəbbətdir və dibaçeyi-divani-möhnətdir

Dehqani-hədiqeyi-hekayət,Sərrafı-cəvahiri-rəvayət

FuzuliMasnavi15366 min
Sharafnama, chapter 20

Come, cup-bearer! that mirror-like cupGive to me; because in the hand the place of the wine-cup (is) best.

Nizami GanjaviMasnavi11 min
Jam-i Jam, chapter 119

چون تعلق برید جان از جسمنبود حال جان برون زد و قسم:

Awhadi MaraghaiMasnavi9 min
Mir'at al-Muhaqqiqin, chapter 2

بدان که نفس طبیعی عبارت از قوّتی است که اجزای جسم را نگذارد تا از یکدیگر متلاشی شود، و نفس طبیعی را دو خدمتکار است که یکی را خِفَّت گویند و دیگری را ثقل. و خفت عبارت از قوتی باشد که مایل محیط بود و ثقل بر عکس او.و نفس نباتی عبارت از قوتی باشد که جسم را در طول و عرض و عمق بکشد و بزرگ گرداند و نفس طبیعی خادم نفس نباتی باشد و نفس نباتی را به غیر از او هشت خادم دیگر باشد چون: جاذبه و ماسکه و هاضمه و ممیزه و دافعه و مصوره و مولده و منمیه.

Mahmoud ShabestariMasnavi14 min
Sharafnama, chapter 30

Come, cup-bearer! that night-lamp (the wine of senselessness) of the wine-cellarBring me; raise not a crj.

Nizami GanjaviMasnavi10 min
Jam-i Jam, chapter 120

گر مریدی ز دار دور شوددر مریدی در آن حضور شود

Awhadi MaraghaiMasnavi6 min
Mir'at al-Muhaqqiqin, chapter 4

بدان که هرچه عدم او ضروری بود او را ممتنع الوجود خوانند و هر چه وجود او ضروری بود او را واجب الوجود گویند و هر چه وجود و عدم او هیچ کدام ضروری نبود او را ممکن الوجود خوانند. اکنون بدان که هر چه موجود است یا واجب الوجود است یا ممکن الوجود، بجهت آنکه موجود دروجود خود به غیری محتاج هست یا نیست.اگر در وجود خود به غیری محتاج نیست، آن را واجب الوجود خوانند چنانکه حق سبحانه و تعالی، و اگر در وجود خود محتاج است به غیری، او را ممکن الوجود خوانند و اینجا اثبات واجب الوجود ظاهر شد چرا که ممکنات موجودند و وجود ممکنات البته از غیری باشد و آن غیر هر آینه منتهی شود به واجب الوجود. و دیگر آنکه تا واجب الوجود نباشد ممکن الوجود را ممکن نتوان گفت، یعنی تا اول محتاجٌ الیه نباشد نتوان گفت که فلان چیز محتاج است به فلان چیز، پس واجب الوجود ثابت شد و ممکن الوجود در بقای وجود اگر محتاج نباشد به غیری، آن را جوهر گویند و اگر باشد آن را عرض خوانند و بدان که بقای وجود غیر وجود است؛ بجهت آنکه دو کس را می​بینیم یکی تا ده سال بیش نمی​ماند و یکی تا صد سال می​ماند و هر دو در وجود شریکند، بجهت آنکه در حال حیات هر دو بر هر دو صادق است که موجودند؛ اما بقای وجود این صد سال است و بقای وجود آن دیگر ده سال. پس معلوم شد که بقای وجود غیر وجود است. پس ممکنات یا جوهر باشند یا عرض.

Mahmoud ShabestariMasnavi8 min
Sharafnama, chapter 13

Come, cup-bearer! that wine mixed with odorous herbs (the sight of God's majesty)Give to me, for Paradise has come much to my memory.

Nizami GanjaviMasnavi7 min
Jam-i Jam, chapter 44

خلق را چون نظر به صورت بودوطن و منزلی ضرورت بود

Awhadi MaraghaiMasnavi6 min
Haqq al-Yaqin, chapter 5

حقیقت- ذات هستی اقتضای یگانگی مطلق می​کند که غیرهستی جز نیستی نبود: شهد اللّه لااله الا هو.حقیقت- هستی دیگر که غیر هستی است بر هستی مقدم نیست که: تقدم الشیئی علی نفسه لازم می​آید. پس هستی واجب یگانه بود. لا اله الاهو فی الاخرة والاولی.

Mahmoud ShabestariMasnavi6 min
Sharafnama, chapter 50

The next day, when this cup-bearer (the sun), morning-rising,Scattered rubies of ruddy wine (its effulgent rays) on the dust,

Nizami GanjaviMasnavi6 min
Jam-i Jam, chapter 109

از در معرفت مگردان رویکام جویی، به شهر عرفان پوی

Awhadi MaraghaiMasnavi7 min
Səadətnamə, 129

شد در ایّام تابعین این نامعالم علم فرعی و احکام

Mahmoud ShabestariMasnavi6 min
Sharafnama, chapter 9

Come Cup-Bearer! that water, — ruby-like,Cast into the cup, ruby- shedding (full of red wine).

Nizami GanjaviMasnavi10 min
Jam-i Jam, chapter 15

ای دل، از حکم زیجهای کهنطالع وقت را نگاهی کن

Awhadi MaraghaiMasnavi6 min
Haqq al-Yaqin, chapter 3

چون محقق شد که ادراک هستی جزوی کل هستی​ها را ضروری است بباید دانست که وقت​ها ادراک هستی کلی مظهر و آئینه ادراک جزوی بود و این مقام معرفت است. نص: اولم یکف بربک و اللّه نور السماوات و الارض و من عرف نفسه فقد عرف ربه مبین این مقام است. و گاه عکس این بود که مقام علم است.و آیات: سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسکم افلا تنصرون مبین این مقام است. بلکه بیشتر آیات تنزیل و اخبار و آثار در این قسم وارد است، از آنکه به افهام اقرب است و مستلزم ادراک ادراک است، که حکمت بعثت رسل و انبیا است. آنچنان که بیان کرده شود. انما انت مذکر، کلا انها تذکرة.حقیقت- نفس ادراک فطری یعنی معرفت بسیط قابل تفکر نیست، که تحصیل حاصل محال است، بلکه تفکر حجاب آن می​گردد و از این جهت فرمود: لاتتفکروا فی ذات اللّه، بلکه محل تفکر ادراک ادراک است بواسطۀ آیات و بدین سبب تفکر را به آیات حواله فرمود که: و یتفکرون فی خلق السماوات و الارض. قل انظروا ماذا فی السماوات و الارض.

Mahmoud ShabestariMasnavi15 min
Layla and Majnun, chapter 16

Worn out at length, he sank upon the ground,And there in tears the mournful youth is found

Nizami GanjaviMasnavi10 min