Şairlərdən seçmələr, 2

بدخشیزیر و زبر اگر شود عالم ای بدخشی چه غم که در گذر است

Zeyn al-Abedin Maraghei9 min
Şairlərdən seçmələr, 3

دقیقی طوسی، معاصر فردوسیگویند که صبر کن تو را صبر بر دهد آری دهد، لیک به عمر دگر دهد

Zeyn al-Abedin Maraghei10 min
Şairlərdən seçmələr, 4

شاعر شیرازیای سالک ره چه خفته‌ای؟ خیز! گر مرد رهی به ره درآمیز!

Zeyn al-Abedin Maraghei7 min
Şairlərdən seçmələr, 5

عارف، جمال‌الدین اصفهانیاین عمر که از نیمهٔ هشتاد گذشت یادش چه کنی که شاد و ناشاد گذشت

Zeyn al-Abedin Maraghei5 min
Şairlərdən seçmələr, 6

فردوسیاسمش میرزا ابوالقاسم طوسی -علیه‌الرحمه- پادشاه شعرا و ممدوح شاه و گدا، شاعر به آن هنروری مادر جهان نزاییده. با وجود صدها رقیب که همه در فنون شعر ماهر مانند عنصری و غیره لاف «انا ولا غیر» زدندی، تمام اوقات خود را صرف نمودند که نکته‌ای گیرند به او و ایرادی به وی آورند، موفق نشدند و از حسرت مردند، در علوم ریاضی و رجال و منطق و تاریخ سرآمد دوران و مشار بالبنان بود و در حقیقت زبان و رسوم ایران را زنده کرد. علاوه از فن شعر، چند هزار بیت در یک بحر و وزن سرودن سهل نیست، آهنگ اشعار آن مرد دانای بزرگوار، از ابتدا تا انتها، حالت غریب دارد، خواننده و شنوندهٔ کلام آن، شیخ و شاب را قوهٔ شجاعت حاصل گردد به نوعی که گویا در میدان رزم حاضر است؛ و کتاب او در نزد هر قوم با عزت و احترام است. عالی‌جنابی و غنی طبعی او به حدی که زحمات چندین سالهٔ خود را در آنی به حمامی و دلاک بذل فرمود، و حفظ شرافت شأن خود را در هر السنه و افواه جاری نمود، چنانچه ترجمهٔ حالش را مختلف به السنهٔ خارجی نموده‌اند، نه مانند شعرای عصر ما که تملق و مبالغه را شعار ساخته‌اند.

Zeyn al-Abedin Maraghei12 min
Şairlərdən seçmələr, 7

معین بن عبدالله شیرازیایام بقا چو باد نوروز گذشت روز و شب ما به محنت و سوز گذشت

Zeyn al-Abedin Maraghei9 min
Şairlərdən seçmələr, 8

هاتفینروی رو گشاده بر سر کوی تا نگردد نقاب رویت موی

Zeyn al-Abedin Maraghei10 min
Keçmiş hükəmanın nəsihətlərindən bir neçə söz

فتوت آن است که برادران و یاران را معذور داری و در زلتی که از ایشان صادر و واقع شود چنان رفتار و معامله کنی که ایشان از اعتذار فراغت نمایند.از بدان بگریز در نیکان آمیز! اگر تنها باشی و یا با شیطان باشی به از آن‌که با بدان باشی.

Zeyn al-Abedin Maraghei12 min
Ərəstu hakimin sözü: padşahlığın əlli qaydası

هر که را نبود امانت در جهان او بود خوار و ذلیل مردمان!نور علم است و علم پرتو عقل روشن است این سخن، چه حاجت نقل؟

Zeyn al-Abedin Maraghei8 min
Nəsihət toplusunun sonu

مکن کس را به اندک ظن باطل عقوبت، تا پشیمانی نیارد!که چون شک در یقین گردد هویدا پشیمان کرده را سودی نیارد

Zeyn al-Abedin Maraghei6 min
Mikado nitqinin tərcüməsi

ترجمهٔ نطق اعلی‌حضرت «میکادو»ایمپراتور ژاپون در اول روز تأسیس مجلس پارلمان، اعلان مشروطیت به ملت خوش‌عاقبت و ترک استقلال [استبداد] و شمه‌ای از وطن‌پرستی و جوان‌مردی ژنرال نوژو در جنگ «پورآرتور» و فدا کردن دو فرزند خود و پاداش مرحمت‌های پادشاه جوان‌بخت که به ملت مشهود فرموده بودند.

Zeyn al-Abedin Maraghei5 min
Vətənə niyaz və nəsihətlər

ارباب دانش می‌دانند که در میان این ملت ز زن، مرد، غنی، فقیر، عالم، جاهل، شیخ و شاب چه شورش و غوغاست، چه دست و پا می‌زنند، عشق وطن پروانه‌وار چه‌سان‌شان به دور شمع سلطنت و حفظ استقلالیت دولت می‌گرداند. در کاغذ خود مادام اویاما می‌گوید: «۱۷۰۰۰۰ زن تربیت کردم که در پرستاری مجروحین مشغول‌اند.» معلوم است اعضای هیئت خیریه که مرکب از دویست و پنجاه هزار زنان است، هیچ‌یک به مفت اسم خودشان را اعضا نتوانند نهاد، از ده تا صد تومان باید پول بدهند تا آن‌که نامشان قید به دفتر و مفتخر شوند. بلی! در مقابل عشق حقیقی وطن هیچ‌جای تعجب نیست. این اعضا تمام درس خوانده و عالمه و از زنان کبار ملت‌اند. از طبقهٔ فقرا و همت و حمیت آن‌ها یکی را جهت نمونه ذکر نماییم: وقتی اعلان جنگ شد، یک نفر دهاتی رفت به دیوان‌خانه عرض نمود: «من می‌خواهم سرباز داوطلب باشم، جنگ بروم.» بعد از رسیدگی، جوابش دادند: «قانون اجازه نمی‌دهد و تو را قبول نتوانیم کرد، جهت آن که مادر پیری داری و تو را لازم است مواظبت حال مادر پیرت کنی.» هر چه اصرار کرد، ردش نمودند. مأیوس و غمین برگشت، در حالت یأس و گریه به مادر خود کیفیت را گفت: «چه شدی برادرم زنده بودی که من محروم از این فیض نماندمی؟ تمام رفقایم رفته فیض ثواب شهادت را در راه وطن دریافته، مرا به بهانهٔ آن‌که مادرت بی‌پرستار است محروم از این شرف ابدی نمودند.» این را می‌گفت و به های های می‌گریست، مادرش در اطاق دگر رفته کارد تیزی را حواله به دل پاک که از حب وطن پر بود می‌نماید و فریاد می‌زند: «بیا پسر جان! آن وجود که مانع از آرزوی قلبی تو بود از میان برخاست. بعد از مرگ من، عذری دیگر برای قبولی در سرای تر نماد. برو با دشمن وطن بجنگ!»بالجمله، این‌ها نه خودنمایی و نه برای مکافات دنیوی است، بلکه مذهب وطن‌پرستی و شاه‌پرستی ایشان است.

Zeyn al-Abedin Maraghei9 min
Üçüncü cildin sonsözü

از حضور هموطنان باغیرت، به‌ویژه ارباب فطانت و دها [و] اصحاب فتوت و سخا، طالب و خواستگاران سیاحتنامه با کمال مسرت و افتخار، معذرت از قصورات خود خواسته و از حسن قبول همه متشکرم. بحمدالله این اثر ناچیز دلپسند هر صنف از صنوف و هر طبقه از طبقات هموطنان عزیزم آمده علی‌الخصوص سلسلهٔ علیهٔ علماء اعلام و فضلاء کرام -کثرالله امثالهم- که این فقره بیش از همه مایهٔ افتخار و مزید امیدواری و سبب مباهاتم گشته، زیرا یاد ندارم وجود محترمی از سلسلهٔ علما و فضلاء ایران به عزم زیارت بیت‌الله‌الحرام وارد اسلامبول گردیده در صدد جست‌وجوی سیاحتنامه برنیایند و بدان وسیله طالب ملاقات این خادم نگردیده و از فیض زیارت خودشان کامیاب و متلذذ نفرموده و فرق مباهاتم را به فرقدان نرسانند که این خود دلیلی ظاهر و برهانی است باهر بر آن‌که عوام دربارهٔ علما سوءظن نموده بوده‌اند که مطالعهٔ کتب و رسایل و روزنامه‌جات مفید به حال عامه را مکروه می‌دانند؛ «ان بعض الظن اثم». خیالی بوده است فاسد که مر آنان را دست داده بلکه آن بزرگواران بیش از همه بیداری حس اهالی را طالب و به ترقی دستگاه معارف مایل و راغب‌اند، چنان‌که کافهٔ بزرگوارانی که من بنده را از تشرف به حضور خود مفتخر ساختند، در خصوص اتمام این کتاب کمال ترغیب و تحریص را فرمودند، پس می‌توانم عرض نمایم:جلد دوم مدتی تعطیل شد تا نخستین را ثمر تحصیل شد

Zeyn al-Abedin Maraghei20 min
Məşrutiyyətin tarixi

بانک را یغما نمودند، فلان شهر را سوختند. فرمان می‌دهد: بگیرید، ببندید، بیاویزید، بکشید، آتش بزنید! حرکات واقعه فی‌مابین اهالی و قزاق ممالک روسیه [را] به شکل مسلخ درآورده. تجارت معطل، راه‌ها مسدود، عابرین سرگردان و از خوف یکدیگر هراسان و به خود لرزان. «ببین تفاوت ره از کجاست تا به کجا!» ملت روس غیر از آن‌چه به شما اعطا شده نمی‌خواهند، ولی شاهنشاه رئوف ایرانیان بدون چون و چرا عنایت فرمود ولو آن‌که در طهران در سر این مقوله دو سه نفر از سادات و چند نفر عام به درجهٔ شهادت رسیدند، ولی بدون اطلاع ذات اقدس همایونش بود؛ بعد از استماع، به شدت متغیر و متألم گردید و خواهش ملت را بدون تعلل قبول فرمود.بلی! از ابتدای جلوس به تخت موروث در خاطر مبارک داشت که وضع قانون فرموده و ملت را از نعمت عدالت و مساوات بهره‌مند سازد، چنان‌چه به جناب مستطاب اجل اشرف حاجی امین‌الدوله مکنونات خاطر ظهار و فرمان داد که به ایجاب آن بپردازد و امین‌الدوله هم دست به کار شد. صدهزار حیف! صاحبان اغراض فاسده -که ذلت و نکبت رعیت را سرمایه دخل و دولت خود می‌دانند و حیات خود را بسته به همان ملت می‌شمارند- نگذاشتند که موفق به اجرا گردد و از آن گذشته از اهالی ملت کسی در این خیال نبود تا خاطر نشان و همراهی نماید. بلی! «گر گدا کاهل بود تقصیر صاحب‌خانه چیست؟!»

Zeyn al-Abedin Maraghei22 min
Şaha və dövlətlülərə ərizə

القوم الذین ظلموا والحمدالله رب‌العالمین»- به دنیا نشان دادند که ایران مال ایرانیان است. خارجه گمان می‌کرد که اهل ایران مانند امیر بهادر و مفخم و مجلل، بی‌غیرتان‌اند؛ دیدند که شمشیر آتش‌بار سرداران و ملت و مجاهدین با غیرت با سطوت مانند شمس تابان از افق نیام بیرون آمده، چشم خفاش‌طبعان تیره و تار گشته، گردن طاغیان و ظالمان گوی میدان شد. شاه گمراه و وزرای رو سیاه به کیفر اعمال ناشایست نائل گشتند. این است سزای خیانت! الحمد خدا را که نمردیم بدیدیم مغلوبی اشرار را و به مطلب رسیدیم. به دنیا نشان دادند نادران از اولاد ایران نادر نیستند.باری، توضیحات به طول انجامید. در این‌جا لازم آمد تشبثاتی که در این یک سال و نیم بندهٔ حقیر کرده و وظیفهٔ دولتخواهی به عمل آورده، با چه زبان عجز و لابه دست توسل به دامن شاه زده، فخامت انجام اقدامات مستبدان را بیان کردم؛ ابداً محل اعتنا نگشته، عاقبت دیدند آن‌چه را که پیش از وقوع خاطر نشان کرده بودم و حال هر چه از زبان قلم جاری می‌شود از سوز دل است، حمل بر فضولی و پرگویی نشود. خصوصاً اعلی‌حضرت خسرو معصوم جوان‌بخت بدانند مبادا آیینهٔ منیر ضمیر مبارکش مکدر شود، مهر پدر و فرزندی سبب این کدورت تولید نماید. این قدر هست که در این عوالم ابداً این ملاحظات ملحوظ نمی‌شود. این سلطنت است -«الملک عقیم»- پس پدران اولاد عزیز خود را نابود و نابینا کرده، بسی برادر، برادر را کشته. پادشاه را سی کرور رعیت -که به مقام فرزند است- لازم است؛ در صورتی که رعیت‌پرور شد عموم رعیت حافظ و نگهبان اوست و غم‌خوارتر از پدر و مهربان‌اند. الحاصل، صورت بعض حرایف که با واسطهٔ روزنامه یا بلاواسطه عرض شده است اگر تماماً درج شود کتاب جداگانه لازم است؛ این مختصر از مفصل است که عرض می‌شود.

Zeyn al-Abedin Maraghei10 min
Dövlətxahlıq ərizəsi

عریضهٔ دولتخواهانهاعلی‌حضرتا! چه عنوان بنویسم بالاتر از این که امروز اعلی‌حضرت همایونی در تخت کیان نشسته تاج نوشیروان به سر گذاشته‌اید. نظر بر این که عرایض عاجزانه‌ام تماماً خالصانه و مخلصانه است، به زبانی که خود می‌توانم بفهمم، بدون قافیه‌سازی و عبارت‌پردازی، به خاک پای مبارکت می‌رسانم:

Zeyn al-Abedin Maraghei9 min
Fransa inqilabının icmalı

مثل زدم، متنبه نشده، سخنان حق و صدق را آویزهٔ گوش نکرده پس پشت‌انداخت، عاقبت دید آن‌چه را که قبل‌الوقوع نوشته بودم.در نمرهٔ ۴۲ حبل‌المتین درج است:

Zeyn al-Abedin Maraghei17 min
Məhəmmədəli şahın saxta fərmanı və cavab

بعد از انتشار دستخط ذیل به کلی قطع امید شدم که شاه را ابداً فکر اصلاح در سر نیست، کمر همت به قتل و غارت تبریزیان بسته هر چه می‌گوید و هر وعده که می‌دهد تماماً دفع‌الوقت و سرهم‌بندی‌است. لذا، این پرتست را ششصد نسخه طبع کرده، در جوف پاکت به توسط پوست به تمام بزرگان استبداد و رؤسای مشروطه و عموم انجمن‌ها فرستادم. پنجاه تومان خرج طبع و اجرت پوست شد.صورت دستخط مزورانهٔ شاه، برای انعقاد مجلس و جواب افتراها و کشف حیله‌های اوست

Zeyn al-Abedin Maraghei18 min
Urmiya məktubu

گذارید و از دنیا بروید! باز عرض می‌نمایم، با این اشتباه‌کاری‌ها، با این اغفالات، با این خیالات علماءِ سوء و امراءِ خود غرض، مفسدین و مستبدین بی‌دین، وطن شما از دست خواهد رفت. علاج غیر از مشروطهٔ صحیح والله بالله تالله که نیست و نیست و نیست و نیست. مشروطیت عین شریعت است، شریعت عین مشروطیت است. گول نخورید! به سخنان عوام‌فریبانهٔ امیر بهادر، لیاکوف، شیخ فضل‌الله که این‌ها، دور و بر شاه جوان غافل بی‌تجربه را گرفته مشیر مشار شده‌اند، گوش ندهید! این‌ها همه وانفسا می‌گویند، از عاقبت کار می‌ترسند.من آن‌چه شرط بلاغ است با تو می‌گویم تو خواه از سخنم پند گیر و خواه ملا!

Zeyn al-Abedin Maraghei12 min
Təhran hadisələri və şahın tərbiyəsi

سرباز و اجامر و اوباش ماند. یکی از کلفت‌ها هر چه تلاش کرده بود که یک ساتر عورتی پیدا کرده آن خانم و دایه را از آن معرکه بیرون کند ممکن نشد؛ خواسته بود که رفته از همسایه‌ها چادری گرفته بیاورد از ازدحام نتوانسته؛ در آخر همان سرباز که بقچه را گرفته بود، چادر را پس داده؛ به آن خانم و دایه که عور بودند پیچیده آن‌ها را به پشت‌بام برده از خانهٔ میرزا علی‌اصغر خان امین‌السلطان -که همسایهٔ آن‌هاست- نردبان گذاشته آن دو نفر را با حالت ضعف و بیهوشی به آن‌جا انداختند. زن ظهیرالدوله، عمهٔ شاه، به موجب عادت خود -که بعد از نماز دارد- در آن حین خوابیده بود، از صدای توپ و تفنگ سراسیمه بیدار شده زبانش بند و غش کرده افتاده اما مردم بنای تاراج و ویران کردن نمودند. بعد از چند ساعت، عیال نایب‌السلطنه رسیده او را به هوش آورده و تسلی داده به خانهٔ خود برد. خلاصه، به هر غافل و جاهل کندذهن معنی استبداد را فهماندند که استبداد یعنی چه. اکنون لیاخوف روسی، ریس قزاق، حاکم کل طهران است، حکومت لشکری و کشوری در دست اوست. قدغن اکید کرد که «زیاده از پنج نفر در یک جا جمع نشوند والا اذن دادم قزاق‌ها با گلوله آن‌ها را متفرق کنند.» و قدغن [کرده] نماز جماعت در مساجد نگذارند و برای موعظه جمع نشوند، روضه‌خوانی نکنند: «اگر چنان‌چه کسی را رجوباً مجلس عقد یا عروسی بوده باشد، باید آمده از من اذن بگیرند و چند نفر قزاق باید در مجلس بگذارم.» امیر بهادر سپهسالار اعظم شده، مدرسهٔ سپهسالار را قزاق‌خانه کرده‌اند. می‌ترسند که مردم در آن‌جا جمع شوند؛ لهذا، پر از قزاق است، اصطبل ساخته‌اند، اسب بسته‌اند، در حجره‌ها، عوض طلاب، شب قحبه‌ها نشسته‌اند، کنار حوض را فرش کرده بساط شراب گسترده‌اند. باز عرض می‌کنم احوالات خیلی است نمی‌دانم کدام یکی را بنویسم. ملت خیال دارند در سفارت‌خانهٔ انگلیز جمع شده گمشدهٔ خود را بخواهند؛ تا حال الی چهار صد نفر در سفارت جمع شده‌اند.به انظار تمام ملل متمدنه، به توجه تمام پارلمنت‌ها و خصوصاً پادشاهان بزرگ و جلیل‌قدر را به نام نوعیت به تماشای این فاجعه -که شمه‌ای از مصایب ملت فلک‌زدهٔ ایران [است] به مضمون یک مکتوب که عرض شد- معطوف داشته با کمال امداد خواهی و هم نوعی عرض می‌نمایم که حقیقت این مکتوب را از سفرای خودتان استفسار فرموده، اگر حقیقت داشته باشد، به نام انسانیت ما فلک‌زدگان را از این ورطهٔ هلاکت برهانند. این بدیهی است که تمام بنی نوع بشر ودیعهٔ حضرت احدیت است که

Zeyn al-Abedin Maraghei16 min
Osmanlı və İran, Müqəddəs duaların sonu

تاج و تخت ایران از عالم غیب ودیعهٔ دست ملت ایران است که هر کس را شایسته و قابل دانند بدو سپارند و کسانی را که غیر قابل و متجاوز از فرمان حق دیدند از تاج و تخت کیان محروم سازند. چنان‌چه مسلمانان در عرض یک سال سه پادشاه ظالم متعدی را خلع و به جای آنان هر آن‌کو را لایق و شایسته، بر سریر سلطنت نشاندند.چنان می‌نماید که این سال، سال سعادت مسلمانان است. معلوم است که این وقوعات توجه تمام ملل را به سوی ترکیه و ایران معطوف ساخته. جای تشکر است که این دو ملت پس از آن که سال‌های دراز در زیر شکنجهٔ استبداد زار و زبون بودند هر دو یک دفعه هم‌آهنگ گردیده و به خلع پادشاه ظالم خود ابتدا نمودند. بلی! چون مرض، یکی بود درمانش هم منحصر بود. علاوه بر آن، قرابت مادی و معنوی این دو قوم ثابت و محقق گردید. باید دانست هم چنان‌که مشروطهٔ ایران عثمانی را تأیید نمود، خلع سلطان حمید هم مؤید و مشوق ایرانیان گردید در خلع پادشاه جبار ایران؛ و باید دانست بقاء این دو دولت بسته به آن است که پیوسته چنان‌چه معناً مؤید یکدیگرند مادتاً نیز در تأیید یکدیگر ثابت قدم و در سیاسیات نیز توأم حرکت نمایند، زیرا بقای هر یک بسته به بقای آن دیگری‌ست و لازم است به خطایای ماضی معترف و در آتی به تدارک و تلافی کوشند، زیرا خردمندان طرفین سنجیده‌اند که همهٔ این اختلافات را بانی و باعث حکم‌داران مستبد بوده‌اند که دوام و بقای خود را منوط و مربوط می‌دانسته‌اند به اختلاف آرای امت و نفاق فی‌مابین آنان، لذا همّ خود را به جعل بعضی خرافات صرف و نام آن خرافات را حدیث گذارده، به توسط علماء سوء در میان مردم عوام پراکنده نمودند. رفته رفته همان خرافات جای حدیث را گرفت و ابداً از سوء عاقبت نیندیشیده و اتفاق دیگران را در علیه خود پیش‌نظر اعتبار نیاوردند، اسلام را ضعیف و دشمنان را قوی ساختند. کار درجه‌ای را کسب نموده بود که فکر اتحاد امر محال می‌نمود. این اتفاقات حسنه -که هر دو ملت در یک زمان به طلب مشروطه برخاسته و در طلب آزادی هم‌آواز گردیدند- آنان را به یکدیگر معرفی نموده و رشتهٔ علاقه مادی و معنوی را در بیان آنان استحکام داد، چنان‌چه یک عثمانی دیده نمی‌شد که از مصائب ایرانیان متألم و متأثر نباشد و مطبوعات عثمانی، از ترک و عرب، از همدردی دمی نیاسودند و هکذا یک ایرانی یافت نمی‌شد که شرکت در شادی برادران عثمانی نکرده باشد، بلکه کافهٔ زنان و کودکان ایرانی در این عیش ملی وجداناً با عثمانیان شرکت داشتند.

Zeyn al-Abedin Maraghei11 min
İstanbula daxil olandan sonra İbrahim bəyin sərgüzəşti

باری، قدری صحبت کردیم. پس از آن گفتم شام حاضر کنند. آن زمان به خاطرم آمد که از مصر به نام ابراهیم‌بیگ مکتوبی رسیده بود.گفتم: «برادر! راستی فراموش کردم. به نام شما کاغذی از مصر رسیده است.»

Zeyn al-Abedin Maraghei18 min
İstanbula daxil olandan sonra İbrahim bəyin sərgüzəşti, 2

ابراهیم گفت: «برادر جان! من از ناملایمات وطن هر چه که دیدم همه را ننوشته‌ام؛ به واهمهٔ این‌که مبادا به دست معترضان سررشتهٔ ملامت بیفتد، دیگر روز روشن را از شماتت خودشان بر من تاریک‌تر از شب دیجور می‌کنند.غیرت نگذارد که بگویم که مرا کشت تا خلق ندانند که معشوقه چه نام است.»

Zeyn al-Abedin Maraghei19 min
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi

چنانچه در سیاحتنامه نگارش یافت، شب ساعت سه در خانهٔ میزبان محترم ما در میان ابراهیم‌بیگ و یک نفر ملا مباحثه و مجادله به وقوع پیوست و کلاه ابراهیم‌بیگ به لامپا برخورد، لامپا شکست و خانه آتش گرفت. از کوشش و سعی بسیار، اطفای نایرهٔ خانمان‌سوز دست داد؛ ملا نیم‌سوخته خود را بیرون انداخت. اما به وجود ابراهیم‌بیگ از آتش آسیبی نرسیده با چند نفر او را بیرون کشیدیم. هیاهو به همسایگان سرایت کرده خلق انبوه و پلیس جمع شد. بعد از ساعتی دو دسته از طولومبه‌چیان [تلمبه‌چیان] محله رسیدند ولی از «یانقون» با حریق اثری نمانده بود.این کیفیت حریق در اسلامبول خیلی نقل دارد. اگر در یک محله یانقون (یا حریق خانمان‌سوزی) واقع شود، بعد از نیم ساعت تمام اهل اسلامبول خبردار می‌شوند که در کجا یانقون به هم رسیده. هر کس در آن محله خانهٔ اقربا و دوست و آشنا داشته باشد، سواره و پیاده به آن طرف دوان و هجوم‌آور می‌شود. و قانون یانقون بدین قرار است: در اسلامبول در چند جا مناره بلند - که «قلهٔ یانقون» می‌نامند - ساخته شده، شب و روز دیده‌بان [و] موکل، به هر طرف نگران هستند. قراول به محض دیدن علامت یانقون - نسبت به هر محله و سرزمین نشان مخصوص دارد - می‌کشد. فی‌الفور هفت تیر توپ انداخته می‌شود. قراول نزدیک قله فریاد می‌کشد: «یانقون وار!» صدای او را قراول کوچهٔ دیگر می‌شنود. آن هم به دستور، در تمام محله فریاد می‌زند «یانقون وار!» در فلان جا و فلان محله. فی‌الفور صدا به صدا وصل شده، اسلامبول - که عبارت از دهنهٔ بحر سیاه تا جزیره‌های بزرگ (بویوک‌آدا) و تقریباً پنج و شش فرسخ می‌باشد - در نیم ساعت تمام نفوس با خبر می‌شوند که حریق در کجا واقع شده و در کدام محل. در شش مرکز آلای [؟] اطفائیه هست که از طرف دولت با علم و مشق مخصوص تعلیم و تربیت یافته‌اند؛ جمیع اسباب و آلات اطفائیه حاضر است؛ منتظر شیپور حاضراش هستند. فوراً اسب‌ها را بسته، محض شنیدن شیپور عراده‌ها راه افتاده، با نظام مخصوص معجلاً خود را به جای حریق می‌رسانند. اولاً چند باب خانه از اطراف حریق منهدم می‌سازند، بعد بنای آب‌پاشی می‌گذارند. سوای این‌ها، در هر محله یک دسته اطفائیه از اهل محله نیز هست و آن‌ها را «طولومبه‌چی» می‌نامند. طولومبهٔ خود را برداشته پای برهنه به تعجیل تمام می‌دوند. هر کس اول رسید پنج لیره و دومی سه لیره انعام دارد؛ باقی بی‌بهره‌اند.

Zeyn al-Abedin Maraghei15 min
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 2

روز ششم، تذکره‌جات را صورت داده بلیت کشتی خدیویه گرفتیم. ولی احترام و مهربانی که در خانهٔ میزبان از خود و عیالش دیده‌ایم به توصیف نمی‌آید. پدر و یا خود ابراهیم‌بیگ چه‌قدر خوشبخت بوده که چنین دوست به دست آورده بودند. دوست حقیقی نادر به دست افتد، خصوصاً در این اوان که زمانه قحبه است و مردمانش آشفته به مکر و حیله، صداقت کم، شقاوت بسیار، امانت معدوم، خیانت موجود. از حکیمی پرسیدند: «یار خوب است یا برادر؟» گفت: «برادر خوب است اگر یار باشد.» بدیهی است یار صادق بی‌غرض از برادر بهتر است.یوم‌الاحد به مصر تلگراف کردم: «میرزا عباس به خانه خبر ده با کشتی خدیویه عازم هستیم!»

Zeyn al-Abedin Maraghei20 min
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 3

سکینه را صدا کرده حال محبوبه را پرسیدم.گفت: «دختران آن‌جایند. مفصل گریه می‌کند، هر قدر سخنان تسلیت‌آمیز می‌گویند ساکت نمی‌شود؛ با حیرت نگاه می‌کند، جواب نمی‌دهد.» وقت شام همه رفتند مگر رفیقهٔ اصلی که دوست صادق و محبهٔ محبوبه بود ماند.

Zeyn al-Abedin Maraghei19 min
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 4

در این اثنا دق‌الباب کرده گفتم: «خانم تشریف بیاورید! من می‌روم.»در این بین حاجی مسعود آمد. گفت: «میرزا عباس با یک نفر که نمی‌شناسم آمده.»

Zeyn al-Abedin Maraghei20 min
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 5

گفتم: «چه عجب!»گفت: «بی‌بی گریه کرد و گفت اگر من این طور می‌دانستم تو را نمی‌گذاشتم به ایران بروی. آقا گفت: یا حق، یا مدد!»

Zeyn al-Abedin Maraghei20 min
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 6

قدری مزاح و صحبت‌های متفرقه کرده شام صرف شد، حاجی.... تبریزی گفت: «بگو میرزا یوسف! باز از تبریز چه‌ها خواهی گفت؟»گفتم: «این فقره به تبریز شما راجع نیست، این حکایت مال مراغه است.»

Zeyn al-Abedin Maraghei19 min
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 7

علی‌الصباح برخاسته دوگانهٔ معبود یگانه را به جای می‌آوردم که ناگاه شنیدم در اتاق را طراق طراق می‌زنند، بعد از اتمام نماز گفتم: «کیست؟»محبوبه گفت: «منم یوسف عمو!»

Zeyn al-Abedin Maraghei15 min