Dilimiz və İmlamız

Ədəbiyyatı olmayan bir millətin, dilsiz insanə oxşuyacağım söyləmək üçün dəlilə, təfsile hacət yox sanıram. Çünki ən böyük şahid keçmiş hallar, indiki vüquatlardır. Bundan ötrü örnək, misal axtarmaq üçün də uzaqlara getməyək: iştə başda çərkəz, ləzgi… dilləri, sonra da bizim türkcəmiz. Mədənilik ləzgilər, çərkeslər arasında yayıldıqca öz dilləri de yoxluğa doğru yayılacaq. Bir vaxt olacaq ki, o kimi dillərin tarixdə ancaq adlan qalacaq. Neyçün? Çünki yazısı, imlası, ədəbiyyatı yox. Bu bir həqiqətdir; çaxotkaya, vərəmə tutulmuş bir bəxtsiz adamın öləcəyi qədər bəllidir. Türkcəmiz, hər nə qədər tez-gec, həqq rəhmətinə gedəcək olan o dillər kimi deyildir. Amma bugünkü qaydasızlıq naxoşluğuna vaxtilə dərman etmək çarəsini axtarmazsaq, onun bu yaman halının da çox uzanacağından qorxulur.Bu qorxu, millətini sevən her homiyyətlini düşündürsə gərəkdir. Çünki dadlı dilimizin yavaş-yavaş aşağıya doğru düşdüyünü görürüz. Sevgili dilimizin aramızdan artıq qiyməti gedir. Halbuki bu zamanda hər millət öz dilini saxlamaq üçün varını yox, canını belə fəda edir. Ne edək? Bizim bir çox işlərimiz kimi bu da böylə düşür: Qafqaziyalı, elmli iki türk yarım saata qədər öz ana dilləri ile danışsalar darıxırlar.

Ömər Faiq Nemanzadə19045 dəq
Qitə 7

تا اثر جهان بود باد جهان به نام توتا گهر فلک بود، باد فلک غلام تو

Fələki Şirvani1 dəq
Milliyyət baxımından ədəbiyyatda forma və məzmun

Şərq və Qərb tədqiqatçıları tərəfindən Nizami daha çox İran ədəbiyyatı nümayəndəsi kimi öyrənilmiş və onun şəxsiyyəti yalnız həmin sifət ilə tanınmışdır.Kök salmış bu yanlış təsəvvürə baxmayaraq, Nizami bizim qənaətimizcə, Azərbaycan şairidir və bu həqiqət yalnız onun nisbətinin “Gəncəvi” olmasından irəli gəlmir.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə19493 dəq
Oyan dağlar

Bəstinin ah-naləsindənOyan, dağlar, oyan, dağlar.

Aşıq Bəsti1 dəq
Pəri

Nagahdan gördü gözüm,Sən təki insanı, Pəri.

Molla Cümə3 dəq
İsitmə

Fəryada gətirdin məni sən canə, isitmə!Döndərmə gözüm yaşın ümmana, isitmə!

Aşıq Valeh1 dəq
Qəzəl: İç şərabi-nab, özün, saqi, mənə məstanə bax

İç şərabi-nab, özün, saqi, mənə məstanə baxGah çeşmi-şəfqət ilə, gahi bi-rəhmanə bax

Qövsi Təbrizi1 dəq
Ay üzə-üzə

Ay ağalar, çeşmim yaşı sel oldu,Çalxanır sonalar ay üzə-üzə.

Aşıq Musa1 dəq
Məni

Tərlandı baxışın, gözün can alan,De çək caynağına, di darə məni.

Ağdabanlı Qurban19031 dəq
Qara pul

Dolanım başına, ey gözləri məstan, qara pul,Nə əziz eylədi səni xaliqi-Sübhan, qara pul.

Adsız el şairləri1 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 2

Altıncı gün pasportları qaydaya salıb, Xidivi gəmisinə bilet aldıq. Mən burada qonaq qaldığımız evin sahibi və onun əyalından gördüyümüz hörmət və mehribanlıqdan danışmaq istərdim.İbrahim bəyin atası, özü nə qədər xoşbəxt adamlardır ki, belə dost tapmışlar. Həqiqi dost nadir ələ düşür. Xüsusilə indiki alçaq zəmanədə. İndiki zamanda camaatın işi hiylə və aldatmaq olmuşdur. Sədaqət azdır, düşmənçilik çoxdur, əmanətin yerini xəyanət tutmuşdur.

Zeynalabdin Marağayi20 dəq
Qəzəl 184

Mən pərişan deyiləm hali-pərişanlığıma,Şəmşirəm, gülmə daha sən mənim üryanlığıma.

Saib TəbriziQəzəl1 dəq
Qəzəl 15

Labi yaqut, üzü Gün kimi dilbər, gecə şən,Qapımın agzına məst halda gəlib durdu həmən.

Xaqani Şirvani1 dəq
Qəsidə 6

Gözdə rüxsarın durur, könlümdə mehrin hər qədər,Könlüm olmuş həm əsiri, gözlərim qan-yaş tökər.

Məhəmməd FüzuliQəsidə5 dəq
Cami-Cəm, fəsil 28

Kədər, qəm evidir, bu dünya, söz yox!Rahatlığı azdır, zəhməti çox-çox.

Əvhədi MarağalıMəsnəvi3 dəq
Bakı dəryası

Nə gözəlsən, ey Bakı dəryası! Və necə xoşbəxtsən, ey Bakı dəryası! Ey Bakı dəryası, ey dəryaların seçilmişi! Ey göllərin padşahı! Nə göl kimi gölsən, ey Bakı dəryası, çünki yer üzündə sənin kimi böyük göl yoxdu! Nə dərya kimi dəryasan, Bakı dəryası, çünki çəkilib şir kimi durmusan kənarda və heç bir özgə dəryalara qarışmırsan, heç kəs ilə işin yoxdur!Nə gözəlsən, ey Bakı dəryası!

Cəlil Məmmədquluzadə2 dəq
Apardı cânı ger gönül apara sehl ola

Apardı cânı ger gönül apara sehl olaBin cân u bin gönül dağı ol yâra sehl ola

Qazi BürhanəddinQəzəl1 dəq
Şərəfnamə, fəsil 52

Elə ki, ucaltdı günəş boynunu,Zülmətdən yudu bu çərxin donunu,

Nizami GəncəviMəsnəvi5 dəq
Təbrizə doğru

Faytonçumuz Novruz adlı qoca bir seyid idi. Qızlar onun qoca olmasına sevinirdilər.Faytonçu Yekan seyidlərindən idi. Bunlar Təbrizlə Mərənd şəhəri arasındakı yolun qərb tərəfində yerləşirlər. Bunların hamısı seyid, hamısı da yolvurandır. Yekan seyidləri çox ucaboylu, çox da qüvvətli bir tayfadır. Bunlar İran ordusunda yalnız topçuluq vəzifəsində məşhur olurlar.

Məmməd Səid Ordubadi13 dəq
Qəzəl 542

ناوک غمزه می زند بر دل من نگار منصد پی اگر جفا کند، صدق و صفاست کار من

Qasım ƏnvarQəzəl1 dəq
Qəzəl 188

ترک شراب کی کنم من که چو رند فاسقم؟عار ز زهد اگر کنم فخر من است که عاشقم

İmadəddin Nəsimi1 dəq
Töhfeyi-Sami, bölmə 149

اصلش از شیراز است و از عظمای اطبای عمر خود . بیمن نفس و سعادت قدم مشهور و ممتاز، از جمله شاگران نجیب مولانا صدرالدین علی طبیب است از شیراز متوجه کاشان گشته در آنجا توطن فرمودند و در اواخر ایام بطبابت نواب صاحبقرانی شرف امتیاز یافت در شهور سنه ست و اربعین و تسعمایه بمرض الموت گرفتار آمد این مطلع از ایشانست و بسیار نازک آمده .گل نو رسته من آنچنان نازک بود خویش

Sam Mirzə1 dəq
Yadə saldıqda səni, dideyi-xunbar ağlar

Yadə saldıqda səni, dideyi-xunbar ağlar,Yar hicrin çəkən, əlbəttə ki, naçar ağlar,

Seyid Əzim ŞirvaniQəzəl1 dəq
Çağlayanlar kimi ruhum çağlar

Çağlayanlar kimi ruhum çağlar,Çağlayan ruha yasaq alçaqlar.

Rəfiq Zəka Xəndan19861 dəq
Qəsidə 54

هرکه او را میل خاطر سوی ارزانی بوداو برنج و خواری ارزانی و ارزانی بود

Qətran Təbrizi3 dəq
Şikayətnamə 39

حاصل روزگار می بینیغم بی غمگسار می بینی

Mücirəddin Beyləqani1 dəq
Olmasa olmaz

Bağlarda əsəndə payız yelləri,Ağaclar saçını yolmasa olmaz,

Süleyman Rüstəm1 dəq
Min gözəl gördümsə, bir əhli-vəfasın görmədim!

Min gözəl gördümsə, bir əhli-vəfasın görmədim!Çox cəfa çəkdim bu yolda, bir səfasın görmədim!

Əliağa Vahid1 dəq
Fidan

Ağacların arasında ulu, sağlam bir kötük,Ağır, kəskin baltalarla qol-qanadı qırılmış,

Abdulla Şaiq19141 dəq
Qəzəl 8

Yarın barmağında üzük olaydım,Onun əllərində kaş ki solaydım!

Məhsəti Gəncəvi1 dəq