Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Ədəbiyyatı olmayan bir millətin, dilsiz insanə oxşuyacağım söyləmək üçün dəlilə, təfsile hacət yox sanıram. Çünki ən böyük şahid keçmiş hallar, indiki vüquatlardır. Bundan ötrü örnək, misal axtarmaq üçün də uzaqlara getməyək: iştə başda çərkəz, ləzgi… dilləri, sonra da bizim türkcəmiz. Mədənilik ləzgilər, çərkeslər arasında yayıldıqca öz dilləri de yoxluğa doğru yayılacaq. Bir vaxt olacaq ki, o kimi dillərin tarixdə ancaq adlan qalacaq. Neyçün? Çünki yazısı, imlası, ədəbiyyatı yox. Bu bir həqiqətdir; çaxotkaya, vərəmə tutulmuş bir bəxtsiz adamın öləcəyi qədər bəllidir. Türkcəmiz, hər nə qədər tez-gec, həqq rəhmətinə gedəcək olan o dillər kimi deyildir. Amma bugünkü qaydasızlıq naxoşluğuna vaxtilə dərman etmək çarəsini axtarmazsaq, onun bu yaman halının da çox uzanacağından qorxulur.Bu qorxu, millətini sevən her homiyyətlini düşündürsə gərəkdir. Çünki dadlı dilimizin yavaş-yavaş aşağıya doğru düşdüyünü görürüz. Sevgili dilimizin aramızdan artıq qiyməti gedir. Halbuki bu zamanda hər millət öz dilini saxlamaq üçün varını yox, canını belə fəda edir. Ne edək? Bizim bir çox işlərimiz kimi bu da böylə düşür: Qafqaziyalı, elmli iki türk yarım saata qədər öz ana dilləri ile danışsalar darıxırlar.
Qitə 7تا اثر جهان بود باد جهان به نام توتا گهر فلک بود، باد فلک غلام تو
Milliyyət baxımından ədəbiyyatda forma və məzmunŞərq və Qərb tədqiqatçıları tərəfindən Nizami daha çox İran ədəbiyyatı nümayəndəsi kimi öyrənilmiş və onun şəxsiyyəti yalnız həmin sifət ilə tanınmışdır.Kök salmış bu yanlış təsəvvürə baxmayaraq, Nizami bizim qənaətimizcə, Azərbaycan şairidir və bu həqiqət yalnız onun nisbətinin “Gəncəvi” olmasından irəli gəlmir.
Oyan dağlarBəstinin ah-naləsindənOyan, dağlar, oyan, dağlar.
PəriNagahdan gördü gözüm,Sən təki insanı, Pəri.
İsitməFəryada gətirdin məni sən canə, isitmə!Döndərmə gözüm yaşın ümmana, isitmə!
Qəzəl: İç şərabi-nab, özün, saqi, mənə məstanə baxİç şərabi-nab, özün, saqi, mənə məstanə baxGah çeşmi-şəfqət ilə, gahi bi-rəhmanə bax
Ay üzə-üzəAy ağalar, çeşmim yaşı sel oldu,Çalxanır sonalar ay üzə-üzə.
MəniTərlandı baxışın, gözün can alan,De çək caynağına, di darə məni.
Qara pulDolanım başına, ey gözləri məstan, qara pul,Nə əziz eylədi səni xaliqi-Sübhan, qara pul.
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 2Altıncı gün pasportları qaydaya salıb, Xidivi gəmisinə bilet aldıq. Mən burada qonaq qaldığımız evin sahibi və onun əyalından gördüyümüz hörmət və mehribanlıqdan danışmaq istərdim.İbrahim bəyin atası, özü nə qədər xoşbəxt adamlardır ki, belə dost tapmışlar. Həqiqi dost nadir ələ düşür. Xüsusilə indiki alçaq zəmanədə. İndiki zamanda camaatın işi hiylə və aldatmaq olmuşdur. Sədaqət azdır, düşmənçilik çoxdur, əmanətin yerini xəyanət tutmuşdur.
Qəzəl 184Mən pərişan deyiləm hali-pərişanlığıma,Şəmşirəm, gülmə daha sən mənim üryanlığıma.
Qəzəl 15Labi yaqut, üzü Gün kimi dilbər, gecə şən,Qapımın agzına məst halda gəlib durdu həmən.
Qəsidə 6Gözdə rüxsarın durur, könlümdə mehrin hər qədər,Könlüm olmuş həm əsiri, gözlərim qan-yaş tökər.
Cami-Cəm, fəsil 28Kədər, qəm evidir, bu dünya, söz yox!Rahatlığı azdır, zəhməti çox-çox.
Bakı dəryasıNə gözəlsən, ey Bakı dəryası! Və necə xoşbəxtsən, ey Bakı dəryası! Ey Bakı dəryası, ey dəryaların seçilmişi! Ey göllərin padşahı! Nə göl kimi gölsən, ey Bakı dəryası, çünki yer üzündə sənin kimi böyük göl yoxdu! Nə dərya kimi dəryasan, Bakı dəryası, çünki çəkilib şir kimi durmusan kənarda və heç bir özgə dəryalara qarışmırsan, heç kəs ilə işin yoxdur!Nə gözəlsən, ey Bakı dəryası!
Apardı cânı ger gönül apara sehl olaApardı cânı ger gönül apara sehl olaBin cân u bin gönül dağı ol yâra sehl ola
Şərəfnamə, fəsil 52Elə ki, ucaltdı günəş boynunu,Zülmətdən yudu bu çərxin donunu,
Təbrizə doğruFaytonçumuz Novruz adlı qoca bir seyid idi. Qızlar onun qoca olmasına sevinirdilər.Faytonçu Yekan seyidlərindən idi. Bunlar Təbrizlə Mərənd şəhəri arasındakı yolun qərb tərəfində yerləşirlər. Bunların hamısı seyid, hamısı da yolvurandır. Yekan seyidləri çox ucaboylu, çox da qüvvətli bir tayfadır. Bunlar İran ordusunda yalnız topçuluq vəzifəsində məşhur olurlar.
Qəzəl 542ناوک غمزه می زند بر دل من نگار منصد پی اگر جفا کند، صدق و صفاست کار من
Qəzəl 188ترک شراب کی کنم من که چو رند فاسقم؟عار ز زهد اگر کنم فخر من است که عاشقم
Töhfeyi-Sami, bölmə 149اصلش از شیراز است و از عظمای اطبای عمر خود . بیمن نفس و سعادت قدم مشهور و ممتاز، از جمله شاگران نجیب مولانا صدرالدین علی طبیب است از شیراز متوجه کاشان گشته در آنجا توطن فرمودند و در اواخر ایام بطبابت نواب صاحبقرانی شرف امتیاز یافت در شهور سنه ست و اربعین و تسعمایه بمرض الموت گرفتار آمد این مطلع از ایشانست و بسیار نازک آمده .گل نو رسته من آنچنان نازک بود خویش
Yadə saldıqda səni, dideyi-xunbar ağlarYadə saldıqda səni, dideyi-xunbar ağlar,Yar hicrin çəkən, əlbəttə ki, naçar ağlar,
Çağlayanlar kimi ruhum çağlarÇağlayanlar kimi ruhum çağlar,Çağlayan ruha yasaq alçaqlar.
Qəsidə 54هرکه او را میل خاطر سوی ارزانی بوداو برنج و خواری ارزانی و ارزانی بود
Şikayətnamə 39حاصل روزگار می بینیغم بی غمگسار می بینی
Olmasa olmazBağlarda əsəndə payız yelləri,Ağaclar saçını yolmasa olmaz,
Min gözəl gördümsə, bir əhli-vəfasın görmədim!Min gözəl gördümsə, bir əhli-vəfasın görmədim!Çox cəfa çəkdim bu yolda, bir səfasın görmədim!
FidanAğacların arasında ulu, sağlam bir kötük,Ağır, kəskin baltalarla qol-qanadı qırılmış,
Qəzəl 8Yarın barmağında üzük olaydım,Onun əllərində kaş ki solaydım!