Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Azərbaycanın birliyi və istiqlal uğrunda*çarpışan Səttar xan, Şeyx Məhəmməd Xiyabani*
Qəzəl 10زندگی شد من و یک سلسله ناکامیهامستم از ساغر خون جگر آشامیها
Ürəkdə çapıqXata çıxdı əlimdən,Saymazyana daş atdım.
Dördüncü məclisƏhli-məclisAğaMəhəmmədşahQacar
Bizim ol dilrüba cananəmizdirBizim ol dilrüba cananəmizdir,Məgər ol can degil, cana, nəmizdir?
Elə isə gərək Yaqut xanımın gilasgöz oğlu ilə adi görünən bu həyat necə əlbəyaxa oldu...Güclə yadıma divarları firuzə rəngində kürsülü bir ev gəlir. Biz bu evin iki balaca otağında olurduq. Evin geniş artırması, firuzə rəngli məhəccəri var idi. Məhəccərin üstünə içində qırmızı, sarı qərənfil bitmiş güldanlar qoyulmuşdu və bu qərənfillər mənim yadıma gələn ilk gördüyüm çiçəklər idi, bunlar təbiətin gözəlliyi ilə mənim ilk təmasım idi; bəlkə buna görə idi ki, sonralar da mənim ən çox sevdiyim çiçək qərənfil idi.Bizim Maral adlı on altı-on yeddi yaşlı bir qulluqçumuz vardı. Göyçək, şən bir qız idi, mən də, demək olar ki, anamdan çox mehrimi ona salmışdım. Bir gün başında tüklü, basma papaq, əynində köhnə yamaqlı çuxa, ayaqlarında çarıq bir kişi gəlib Maralı apardı. Mən gözlədim, Maral gəlmədi, gözlədim, gəlmədi. Sonra: «Maralı istəyirəm!» – deyə ağlamağa başladım. Atamla anam məni ovutmağa çalışaraq dedilər:
SevgilərSevgi vardır ki, dodaqlarda açar güllərini,Sevgi vardır ki, bir az qar kimi, rüzgar kimidir.
Əhmədin qeyrətiFabrikləri, insanları, daş-torpağı qapqara,“Çornı-Qorod” adlı şəhrin fabrikində çalışan,
KəbinNə vaxt bir-birinə can-can dedilər,Harda tapışdılar, kim bilir onlar.
AnaAna, ayları saydın,Ana, gözlərin aydın!
Aine mastCəng ba xud, sülh ba düşmən təriqe dine mast,Kafərü mömin həme yekrəng dər aine mast.
Səkkizinci şəkilŞamilin mənzilində başqa bir otaq. Açıq pəncərədən eşikdə əli silahlı gəzinən qarovulçu görünür. İçəridə Tamarin yalqız durmuş, dərin xəyal içindədir.*Tamarin** (*gözlərini uzağa zilləyərək*)
Anamın qanı...(novella)*Anam Suğranın xatirəsinə*
İnsanlar, ilanlarMin illərdir qərar tutub insan, bəşər,Dünya sonsuz, aləm, qədim…
Mən səniQeysər**Düşübsən nagahın cəngi-dəstimə,
Haralısan?Haralısan soruşanlara*Qırx ildir vətəndən aralıyam mən,
Bir yanaUca-uca dağ başındaYaz bir yana, qış bir yana.
Dördüncü hissə, 13Zər paqonlu cavan bir zabit meşin çəkilmiş qapını açıb Semyonovu içəri saldı və dabanlarını cütləyib təzim etdikdən sonra geri çəkildi. Dmitri Dmitriyeviç böyük zalın astanasında dayandı. Bir xeyli hansı tərəfə gedəcəyini müəyyənləşdirə bilmədi. Qubernatorun kabineti o qədər böyük idi ki, özünün harada oturduğunu dərhal görmək mümkün deyildi. Həm də küçəyə baxan pəncərələrin çoxunun taxtası bağlandığından, yuxarı başa qaranlıq çökmüşdü.Kim isə öskürdü. Semyonov astaca addımlarla küncə doğru irəlilədi. İri yazı masasının önünə çatanda kürsüdə əyləşən qubernatoru gördü və azacıq əyilib təzim etdi. Qubernator ona başını tərpətməklə cavab verdi və əli ilə işarə etdi ki, əyləşsin. Semyonov yumşaq stullardan birində oturdu və qarşısındakı kağızlara baxan qubernatora göz qoydu. Onun boyu balaca idi. Qıvrım saçları ağarmışdı. Hətta bəzi yerlər papiros hisinə düşmüş kimi saralmışdı. Çiynindəki paqonun zərli saçaqları astaca tərpənirdi. Qubernatorun bakenbardı az qala uzun bığlarına qarışmışdı. O sakit və qaraqabaq adama oxşayırdı.
Hələ yorulmamışamBir səs gəldi uzaqdan, uzaqdan,Səs yoğrulub fəraqdan, fəraqdan.
QayalarMən bu qumların üstə keçirmişəm illəri,Ərköyün uşaq kimi yetmişəm boya-başa,
Gəl, AzərimSənin yerin xəstəxana,Mənimki boşluq,
Dil eşq yolunda zar olubdurDil eşq yolunda zar olubdur,Bir gül həvəsində xar olubdur.
Məhtaban 22Ərmağan Həlaku, öz cinayətkar əməliyyatını başa çatdırıb, tələsik addımlarla güllüyə düşər-düşməz, başqa otaqlarda səliqə-sahman yaradan Məhtabanın ürəyi iynələnən kimi sancdı. Məhtaban səndələyincə, divara söykəndi, xan imarəti onun gözündə zülmət zindana çevrildi. “Xudaya, bu nə haldır məndə?” – deyə gözləri qaraldı. Məhtaban divardan tuta-tuta yeriyib oğlunu yatırtdığı otağın qapısını ehmallıca açdı. İçəriyə qulaq verdi. Səs-səmir yox idi. O, istədi beşiyin örtüyünü qaldırsın, ancaq nə isə qaldırmadı, daha düzü, titrəyən əli gəlmədi.Məhtaban bilmədi bu hal uşağı ayıltmağa qıymamaqdandırmı, yaxud onun öz mübhəm xofundan? Məhtaban ömründə görmədiyi ən ağır hal keçirincə, qayıdıb güc-bəla çarpayısına sərildi. Onun soyuyan sifəti ilin bütün fəsillərində Savalan dağının zirvələrində üst-üstə qalaqlanan qardan da betər ağarıb göyərdi. Sonra da tədriclə saraldı. Məhtaban bihuş halında əllərini yana sərib, ağır-ağır nəfəsini dərdi...
Otur evdəOtur evdə, bürün kürkəDağda vardı boran, şair.
Təzkireyi-NəvvabNaz ilə ta ol büti-tərsa kəlisadən çıxar,Sərxoşü xəndan bipərva kəlisadən çıxar,
TeleqramÖz qayeyi-amalı kimi millətinin zehnində də əbədi qalan millət şairi və müəlliminin ziyasını ürəyimin ən dərin guşəsində hiss edirəm.“Sədayi-həqq” qəzeti, 8 fevral 1915, №29*
– Bulaq, gözəl bulaq, belə axıb sən– Bulaq, gözəl bulaq, belə axıb sənSöylə, bu dağlardan hara gedirsən?
Əsgər ŞirvaniƏsgər Şirvanidən bir qəzəl burada təb olunur:Qəlili-dəhrdə, ey dil, bu ömri bivəfa gördüm,
BuludlarLermontovdan iqtibas*Ey lacivərd göylərin əbədi yolçuları,
Məni görDolannam başına misli-pərvanə,Həsrət gözü yolda qalan, məni gör!