Qəsidə 90

هم مساعد یار دارم هم مساعد روزگاربخت با من سازگار و یار با من سازگار

Qətran Təbrizi4 dəq
Ey dil, nə gərəkdir mənə bu can sənsiz

Ey dil, nə gərəkdir mənə bu can sənsiz,Məcmuiyi-aləm ola viran sənsiz.

Seyid Əzim ŞirvaniRübai1 dəq
Çəkməçi çocuq

İstanbulda bir çocuqÇəkməçiyə rastladım,

Rəfiq Zəka Xəndan19841 dəq
Qəsidə 53

تر دامنی که ننگ وجودست گوهرشدریا نشسته خشک لب از دامن ترش

Mücirəddin Beyləqani11 dəq
Mikayıl Müşfiq

Yaxın qələm dostu haqqında vəfatından sonra söz demək dost üçün çox ağır olur. Özü də əsərlərilə yaşayan, həmişə sənin gözlərinin qarşısında durub sənə baxan, gülümsəyən bir şair haqqında.Mikayıl Müşfiqin yaxın dostlarından biri də mən idim. Sağlığında bu dostluğun 12 il, indi isə 40 ildən artıq bir tarixi vardır. Tanış olduğumuz zaman Müşfiqin 18 yaşı olardı. Bizim gənclik illərimiz çox qaynar bir dövrdə keçdi. Qızıl qələmlər ittifaqı sıralarına Müşfiq Sabir kitabxanası yanındakı ədəbi dərnəkdən gəldi. Bu gəlişə hamımız sevindik. Demək olar ki, o vaxt kitabxanaların və məktəblərin hamısında ədəbiyyat dərnəkləri fəaliyyət göstərirdi. Bu dərnəklərdə istedadlı gənclər az deyildi. Biz şəhərimizdəki kitabxanaları, məktəbləri gəzib böyük maraqla divar qəzetlərindəki ədəbi parçaları nəzərdən keçirərdik. Həmin yazılar haqqında “Gənc işçi”də məqalələr yazardıq. Bu ədəbi parçaların müzakirəsini keçirərdik. İstedadlıları qızıl qələmlər ittifaqına cəlb edərdik.

Süleyman Rüstəm19695 dəq
Yüksəl

“Kommunist” qəzetinin 25 illiyinə*Yüksəl, cavan oğlan, yaş iyirmi beşə çatdı,

Əliağa Vahid1 dəq
Dovşan

Dovşana bax, dovşana,Dovşan qaçdı bostana,

Abdulla Şaiq19061 dəq
Rübai 48

در غربت اگرچه بخت همره نبودباری، دشمن ز حالم آگه نبود

Məhsəti Gəncəvi1 dəq
Rübai 29

خواهی که همیشه باشدت نعمت و نازبا درد قناعت کن و با سوز بساز

Məczub TəbriziRübai1 dəq
Qəzəl 119

ای غلام بر سیمین تو زرین کمرانخاکسار کف پای تو سر تا جوران

Nəyyir TəbriziQəzəl1 dəq
Ürəfa marşı

İnteligentik, gəzərik naz ilə,Ömr edərik nəşeyi dəmsaz ilə,

Mirzə Ələkbər Sabir2 dəq
Müfrəd 41

ز وصف اشتیاق او شدی الکن بیان منبه جای هر سر مویی مرا گر صد زبانستی

Həmam Təbrizi1 dəq
Vuran əllər

– Sən cəbhəyə nə ilə kömək etmisən?Küçə ağzında asılmış plakatda bir oğlan uşağı, qızıl qalstuklu pioner, qarovul kimi dayanıb gələnə-gedənə bu sualı verir. Bəziləri bu suala xəyalında cavab verir, bəziləri öz vəzifələrini xatırlayır, özləri də pionerdən daha başqa şeylər eşitmək istəyirmiş kimi, dayanıb onun üzünə baxır.

Mir Cəlal Paşayev5 dəq
Xeyrə-şərə yaramaz

Bizim böyük dünyamızda müxtəlifdir adamlar.Bir çoxunun öz şəklini çəkməlidir sənətkar.

Səməd Vurğun4 dəq
Azərbaycan – dünyam mənim

Azərbaycan – qayalardabitən bir çiçək,

Məmməd Araz19701 dəq
Məni bir şux bu gün xanə-xərab etdi yenə

Məni bir şux bu gün xanə-xərab etdi yenə,Aldı aramımı, bitaqətü tab etdi yenə,

Qasım bəy Zakir1 dəq
Afyorizmlər

Qəribədir, əvvələr özgəyə quyu qazıyanda özün düşürdün, indi isə özgəyə quyu qazıyanda həm neft çıxır, həm də ora özgəsi düşür."Çıraq" öz dibinə işıq salmaz, amma okeanın o tayına salar.

Baba Pünhan1 dəq
Taleyimin göylərində

Taleyimin göylərindəYanan da sən, sönən də sən.

Əliağa Kürçaylı1 dəq
Ən şirin nemət

Açılan toplara diksinməyiriz...*Sabir*

Nəriman Həsənzadə1 dəq
Həmişə cavanlara

Şairlər cavan qalmağınsirrini bilir.

Fikrət Qoca1 dəq
Səadətnamə, 81

متکلم خدای رب رحیمبه کلامی که همچو اوست قدیم

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Aşiq oldur kim, görüb dildarını can tapşurur

Aşiq oldur kim, görüb dildarını can tapşurur,Bütpərəst andaq ki, bütni görgəc iman tapşurur.

KişvəriQəzəl1 dəq
Halımız

Ənvai-əksam işlərimizə diqqət yetirdikdə bu işlərdə zahir olan halətlərimizi nəzərə aldıqda, insanda belə bir etiqad hasil olur ki, biz hələ öz-özümüzü, öz mövcudiyyətimizi və öz mövqeyimizi dürüst anlamamışıq. Biz nəyik, nə haldayıq, hansı mövqeyi işğal etməkdəyik – bunlar hamısı bizim üçün hələ qaranlıqdır. Hər ağızdan eşidilən “millətimiz cahildir, bacarıqsızdır, müsəlmandan bir şey çıxmaz” kimi sözlərin ağız sahiblərini bir yerə yığsaq, elə bir əksəriyyət hasil olar ki, gendən baxan o əksəriyyətin belə “ahu-zarına” istinadən camaatımızı bədbinlər cərgəsindən sayar. Yəni elə zən edək ki, biz “öz-özümüzü tərəqqiyə sövq etmək yolunda çox da çalışıb, çox vuruşub, lakin heç bir şey çıxmadığını və bundan sonra da çıxmayacağını anlayıb, məyus olmuşuq və bədbinlər cərgəsinə girmişik.Lakin bizim içimizdə başqa bir əksəriyyət də vardır ki, bunu təşkil edən əzalar yuxarıdakı sözləri söyləmirlər. Heç bir halımızdan şaki dəyillər və “ahu-nalə” da etmirlər. Bu əksəriyyətin də əfal və hərəkatına istinadən, gendən baxanlar bizi nikbinlərdən sayırlar. Yəni o şəxslərdən hesab edirlər ki, gələcəkdən heç də qorxmurlar və çünki gələcəyin xoş keçəcəyini və məramımızca olacağını yəqin bilirlər.

Üzeyir Hacıbəyov2 dəq
Aranı tez-tez

Gəldi yaz ayları, yaylaq çağıdı,Ellər tərk eyləyir aranı tez-tez.

Aşıq Alı1 dəq
Yaşıldı, yaşıl

Addadı zimistan, gəldi nobahar,Şamamanın tağı yaşıldı, yaşıl.

Aşıq Ələsgər1 dəq
Qəzəl 139

خود پرستی پیشه دارد روز و شبهست خود را که ضم گاهی ثمن

Şəms MəğribiQəzəl2 dəq
El ədəbiyyatı toplaşdırılmalıdır

Bu yaxınlarda “Kommunist”in ədəbiyyat dərnəyində el ədəbiyyatı xüsusinda məruzə edilirdi. Burada hər şeydən əvvəl gözə çarpan bir şey vardısa, o da bugünkü iclasda nə qədər adam çox olsa da hər halda adətən Rudəki və sair böyük yazı ədibləri və ədəbiyyatı xüsusində edilən məruzələrdə böyük ciddiyyətlə iştirak edən yazıçılarımızın, ədib və şairlərimizin məclisdə görünməməsi idi.İstər-istəməz ədib və ədəbiyyatçılarımızın el ədəbiyyatımız ilə bir o qədər də hesablaşmamaları, el ədəbiyyatımıza iki saatlıq vaxt itirməyəcəyimiz kimi təsvir etmələri və daha yüksək və büləndpərvaz yazı ədəbiyyatı ilə maraqlanmaları fikri doğuyur. Halbuki, bəlli olduğu kimi, bir xalqın həyatı, onun məişət və güzəranı, ədəbi bacarıq və istedadını, bir sözlə, bütün xalq psixolojisini öyrənmək üçün ilk əvvəl onun el ədəbiyyatına müraciət edilir və edilməlidir. Ona görədir ki, bu gün Avropa elm və ədəbiyyat dünyasında da başqalarının olduğu kimi, türklərin də yazı ədəbiyyatından daha əvvəl el ədəbiyyatları toplaşdırılmışdır. Bu pək təbii və doğrudur. Çünki bir xalqın yüksək yazı ədəbiyyatı nə qədər müstəqil olursa-olsun, hər halda başqa xalqların təsirini havi oxuyur. Bir ölkədən o biri ölkəyə düşən yazılı əsərlər, kitablar öz fikir və fəlsəfələrini və ya başqa bir şəkildə qismən o biri ölkənin və xalqın ədəbiyyatına təsir etdirmiş olurlar. Təbii, buradan daha yüksək fikir və fəlsəfəyə malik olan xalq və ölkə önə kimi yeniyor və orada hökmranlıq qazanıyor. Zəif bir fəlsəfə, bir fikir, bir sənət əsəri isə daha qüvvətli bir xalqın içərisinə atılınca, təbii, əhəmiyyətsiz buraxılıyor, təbii, bu səyyar fikirlər, fəlsəfələr və sənət əsərləri olduğu kimi deyil, çox vaxt büsbütün dəyişdiriliyor. Başqa bir dona geyindirilir, çox vaxt hətta bir ölkədə ümumi şərait üzərinə tam müxalif bir cərəyan, birə əks təsir vücuda gətiriyor. Halbuki, el ədəbiyyatı belə deyildir. Bu ədəbiyyat xarici təsirdən ən az mütəəssir ola bilər. Çünki hər halda dağlar başında, sürü yanında tütək çalaraq oxuyan bir el şairi bir Sədi, bir Hüqo, bir Şekspirin təsirilə bir o qədər əlaqədar olmaz. Onun yaratdığı ədəbiyyat da əksərən yüksək yazı ədəbiyyatı olduğu kimi, həyat və fikrin müştərək fəaliyyətindən doğmuş bir şey deyil, əqli fəaliyyətin ibtidai dərəcəsində bulunan bir kütlənin coşqun və daşqın saf həyatından doğmuş bir şeydir. Buna görədir ki, bu ədəbiyyat olduqca sadə göründüyünə baxmayaraq, çox vaxt yüksək yazı ədəbiyyatından daha artıq təsir buraxıyor. Çünki bu sadə sözlər ilə səmimi bir duyğunun ifadəsidir. Bu ədəbiyyatın yaradılması üçün bəlkə də düşünülməmiş, o, acı bir təsiratın qopardığı fəryadlardan, iniltilərdən bilaixtiyar doğulmuşdur.

Cəfər Cabbarlı5 dəq
Yar alan könül

Qəm-qüssədən uzaq olur həmişə,Qəlbini nazənin yar alan könül.

Şair Məmmədhüseyn1 dəq
Qar yağardı

Qar yağırdı, sübhün zəif işığıtək,Təbiətin uyğusuna qar yağırdı.

Sabir Rüstəmxanlı19781 dəq
Mirzə Yusif xana

1871-ci il iyunun 8-də Mirzə Yusif xana yazılmış başqa bir məktubun surəti**Əzəmətli ağam!

Mirzə Fətəli Axundzadə2 dəq