Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
MİRZƏ FƏTƏLİNİN ƏSƏRLƏRİ BAŞQA DİLLƏRDƏ*Şərqin XIX əsr müəlliflərindən Avropada ən çox tanınanı, heç şübhəsiz ki, Mirzə Fətəli Axundovdur. Bir çox müstəşriqlər Mirzə Fətəlinin əsərlərinin tədqiqi və tərcüməsi ilə məşğul olmuşlar. Ilk əvvəl Mirzə Cəfərin farscaya tərcümə etdiyi nüsxə Avropada 1859-cu ildə Tiflisdə basılan türkcə nüsxəsindən əvvəl məşhur olmuşdur.
Qasida 17ای رخ و قد تو را دل رهی و جان غلامقد تو سرو سهی روی تو ماه تمام
Meydan mənimdirMəndən salam olsun əcəm oğluna,Meydana girəndə meydan mənimdir.
Molla Cümənin Qıpçaq səfəriMolla Cuma baba bir gün Qıpçağa gəlir, lakin onu bu kənddətanımırlar. Qışın oğlan çağı idi, hər yerə qar yağmış, buz bağlamışdı.
Qəzəl: Keç təğafül birlə məndən ey edən şeyda məniKeç təğafül birlə məndən ey edən şeyda məniKim bu gündə görməsin heç kafir və tərsa məni
Balaca mütəfərriqələr 57İkinci nalə**Berne adlı bir nəfər vətənsiz yəhudi öz kitabında bu sözləri yazmış: “Özümü sevirəm, külfətimi özümdən artıq sevirəm, külfətimdən artıq vətənimi sevirəm”.
Ustad Səməd ilə aşıq Valehin 2-ci deyişməsiAşıq ValehGənc çağımda könül gəlib ilhama,
Tiflis, 22 iyun, Sübh Saat SəkkizŞəhərdə hər tərəf qapalı.Heç bir tərəfdə tüccari, şəxsi bir hərəkət yox.
Ghazal 1443شب هجران دلم از ناله حسرت شادستچه توان کرد که فریاد رسم فریادست
Ghazal 246گر رحم کنی جانا جان بر سرت افشانمور زخم زنی دل را بر خنجرت افشانم
Ghazal 81گر نقابی نبود مهر رخش را غم نیستتاب رخساره او هم ز نقابی کم نیست
Jam-i Jam, chapter 103شکر کن، تا شکر مذاق شوینام کفران مبر، که عاق شوی
Başumadur saçun sevdâ bu giceBaşumadur saçun sevdâ bu giceCâna ışkun durur gavgâ bu gice
TəməllüqKəlküttədə çıxan “Həblül-mətin” ruznaməsi üçüncü nömrəsində yazır ki, sultan Əbdülhəmid insan deyil, bəlkə məlaikə kimi bir şeydir; yazır ki, sultan Əbdülhəmid “dər qətari-əvvəlin-ricali-siyasəti-aləm bəşümarəst”; yəni siyasət aləmində əvvəlinci adamlardan hesab olunur. Və yazır ki, “hərçənd avropalılar sultan Əbdülhəmidi müstəbid və müxalifi-məşrutiyyət hesab eləyirdilər, amma sultandan artıq məşrutəxah heç bir padşah dünyaya gəlməyibdir”.Söz yox ki, indi “Həblül-mətin”in 3-cü nömrəsini hər bir iranlı oxuyubdur və indi hər bir iranlı bu əqidədə olacaq ki, sultan Əbdülhəmid məlaikə kimi bir şeydir, siyasət aləmində əvvəlinci bir vücuddur və məşrutəxah padşahların hamısından artıq məşrutəxahdır.
Qit'a 12گر نگویم دگر بخواهد گفتآنکه بروی ببست دربان در
Ta ki, gəldi eşqin, ol mənliyi məndən qapdıTa ki, gəldi eşqin, ol mənliyi məndən qapdı,Bu xərabı qıldı mə’mur, xoş imarət yapdı.
Töhfeyi-Sami, bölmə 208مولانای مذکور در خط نستعلیق مشهورتر از آنست که او را احتیاج بنوشتن تعریف باشد این مطلع از اوست :با وجود آنکه سن او از شصت متجاوز بود، خوب مینوشت چنانکه این دو بیت را بر وزن مثنوی برای خود در رشته نظم کشیده :
Dirilər, ölülərNə yaşam zövqünü anlar, nə ölüm dərdi bilər,Kim görünməzsə məzarlıqda bu varlıqda, oğul!
Mircəfərə xitab (Cəfər, ey qönçeyi-gülüstanım)Çəfər, ey qönçeyi-gülüstanım!Ey mənim bülbüli-xoşəlhanım!
Rubai 101از بس که ز ناکسان رسید آزارماین شهر همی به ناکسان بگذارم
Rubai 87برخاست دلم تا دگری بگزیندگفتم بنشین که یار از من بیند
OlmasaydıDinməzdi mahnım mənim, gəlməzdi şerim cana,Günəş bayraqlı min-min səhərim olmasaydı,
Qocalıqdan şikayətQocalıq saldı ayaqdan məni, ey dad, ölürəm!Düşməyir indi cavanlıq ələ, fəryad, ölürəm!
Rubaiyat, 124رفت آن که سری پر از خمارش دارمچون جان دارم گهی که خوارش دارم
The Treasury of Mysteries, chapter 23Whilst hunting, the horse of Nushirvān carried him far away from the royal retinue.The only companion of the king was his minister; the king and the minister were alone together.
Ghazal 246گرفتارم به خال پرفریب و چشم جادوییبه غارت دادهام دین و دل از ترکی و هندویی
DOĞRUDOĞRUDoğru deyən olsaydı yalançı usanardı,
Ghazal 143عنبرین است به ذکر تو نفسها که زنمبه حدیث دگر آلوده مبادا دهنم
Ghazal 29همه را چشم عنایت زتو شیرین پسر استمن تعنت نکنم هرچه تو باری شکر است
Bir insana inamımı itirdimAğ yol idi... ikimiz bir qaraltıNağıl kimi: işıq yandı, it hürdü...