Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
به رخ شمع شبستانم تویی بسبه قامت سرو بستانم تویی بس
Canə basdım qönçəvəş peykanını, ey tazə gülCanə basdım qönçəvəş peykanını, ey tazə gül,Dözmək içün hicrinə düzdüm dəmirdən bir könül.
Sâkîya ayağunı elüme virSâkîya ayağunı elüme virNazar eyleyiben bu hâlüme vir
Qan hamamıBu gün mən eşitdim ki, italyanlar Tripolidə osmanlılara basılmaqlarının əvəzini çıxartmaqdan ötrü o qədər günahsız ərəb uşağı qırırlar ki, frəng qəzetləri bu qırğının adını qoyublar “Qan hamamı”.A kişi, Allah xatirinə, başımı ağrıtma, mənim öz dərdim özümə bəsdir. Sən görürsən ki, mənim evim yıxılıb, belim qırılıb, mənim Seyid Məhəmməd ağa kimi ağam əlimdən gedib. Sən hələ mənə deyirsən ki, nə bilim, italyanlar osmanlı və ərəb qanı ilə hamamlar qayırıblar. Sən deyirsən ki, Avropa şəhərlərində sosialist firqələri mitinqlər əmələ gətirib, nitqlər söyləyirlər, italyanlara nifrət eləyirlər və hökumətlərinə ariz olurlar ki, vəhşi italyanların namərdliklərinə sədd çəkilsin. Sən deyirsən ki, Praqa şəhərində indi neçə min çex milləti ki, özləri də katolik məzhəbində ola-ola, bir yerə cəm olub, osmanlılara mərhəba, italyanlara min lənət göndəriblər. Mən də deyirəm ki, bizim Qafqaz müsəlmanlarına dolaşma. Sənin xəbərin yoxdur ki, bir nəfər Seyid Məhəmməd dari-fənadan dari-bəqaya rehlət buyuranda nə qədər hammal, qəssab, dəllək, mismarçı, qatıqçı, qatırcı ağanın həyətinə yığışırlar. Bitli molla küçədən cındırlı uşaqları yığıb, hərəsinin əlinə bir şaqqıldaqlı baydaq verib; əztərəfi-digər “Müzəffəri-məktəbi” bağlanıb, keçəl, bitli uşaqlar ağlaya-ağlaya və başlarına vura-vura gəlirlər ağanın həyətinə. Əz yek tərəf molla xoruzulla və ağanın həmşəhriləri qaçıb məsciddən Qasim otağını bəzəyib gətirdilər; küçədə su boçkaları hazır. Qərəz nə başını ağrıdım, iki palan camaat ilə ləbaləb. Əli kəsik dərviş bir yanda, molla qarpızəli bir yanda, sair dərvişlər bir yanda. Neçə yerdə camaat toplaşıb, mərsiyəyə ağlaşırlar, tainki Qasim otağı hazır oldu, nəşi-mübarəki həyətdən çıxarıb, mollalar düşdü qabağa və başladılar quran oxumağa. Daldan şkol uşaqları müdirin sərkərdəliyi ilə və camaat növhə deyə-deyə, sinə vura-vura cənazəni gətirdilər Təkə meydanına (sən axmaq hələ İtaliya və Osmanlıdan danışırsan), haman Təkə meydanına ki, türkmənlər orada at, eşşək, dəvə və flan bağlayırlar. At-eşşəkləri açıb buraxdılar bir yana, nəşi qoydular onların yerinə və başladılar haman müqəddəs yerdə namazı (mən ölüm ürəyini sıxma).
Ghazal 317صدبار فکر کردم و صد راه آزمودبیچارگیست چاره،زیانست عین سود
Mahi-tabandır üzün, ey afitabi-xavəriMahi-tabandır üzün, ey afitabi-xavəri,Təl’ətindən münfəildir şəmsü mahü Müştəri.
Töhfeyi-Sami, bölmə 474از شعرای صاحب دیوان کاشانست این مطلع از اوست :خطت شبی است که افتاده بر کناره ی صبح
Zahida, ol sənəmin zülfi-çəlipasına baxZahida, ol sənəmin zülfi-çəlipasına bax,Aç bəsirət gözüvü, nərgisi-şəhlasına bax.
Yaşayacaq bu dünyadaAzərbaycan hökumətiYaşadırdı bu milləti,
Qoy mənə kuyində yer biganə ancaq verməsinQoy mənə kuyində yer biganə ancaq verməsin,Can sağ olsun, sevgilim, sən yaxşı ol, sağ verməsin.
Ghazal 990عرض نادادن کمال خود، کمال دیگرستچهرهٔ پوشیدهحالان را جمال دیگرست
Ghazal 245چون تلخ سخن رانی تنگ شکرت خوانمچون کار به جان آری جان دگرت خوانم
Ghazal 428چنین که بسته شدم باز من به زلف چو بندشخلاص من متصور کجا شود ز کمندش؟
Rubai 3گر اهل دلی بده رضایی بقضااز دایره رضا منه بیرون پا
Zülfüne düşen çıhmağı müşkildür efendiZülfüne düşen çıhmağı müşkildür efendiŞol kuş ki düş e dâmuna bismildür efendi
MəramnaməTiflisdə müsəlmanların bir “Xanımlar cəmiyyəti-xeyriyyəsi” var. Hərdənbir idarəmizə kağızlar yazıb soruşurlar ki, bu cəmiyyətin “məramnaməsi” nədir, yəni nəyə qulluq eləyir, məqsədi nədir?..Keçən vaxtlarda bir-iki kağız sahiblərinə cavab verdik ki, “Xanımlar cəmiyyəti-xeyriyyəsinin” məramnaməsi pul yığmaqdır, vəssəlam. Bizim bu cavabımızı eşidib, keçən il bir-iki Tiflis xanımları küçədə üzüaçıq mənə rast gəlib başladılar giley-güzarı ki, “sən niyə ona-buna yazırsan ki, bizim məqsədimiz pul yığmaqdır, niyə bizim bu qədər zəhmətlərimizi gizləyib, haqqı danırsan və bizə yaraşmayan adı bizim üstümüzə qoyursan, məgər görmürsən ki, biz hər il “bal” veririk, qızlarımızı orada işlədirik? Məgər bu millətpərəstlik deyil, məgər bizim üçün bu fədakarlıq deyil? Dəxi bizdən nə istəyirsən?”.
Ghazal 318عشقش بخاک بردم و گفتم که: یا ودود«ارحم لنا» که غیر تو کس نیست در وجود
Mən ki, dərvişəm, fəqirəm, padişahi-aləməmMən ki, dərvişəm, fəqirəm, padişahi-aləməm,Ruhi-birəngəm, əgərçi rəngə girdim, adəməm.
Töhfeyi-Sami, bölmə 480از شعرایی است که همین اسم شاعری دارند و بس این مطلع که بهیچ کار نمی آید از اوست :که بر بام فلک خم گشته از بهر تماشایش
Gərçi məndən etdi sərkəşlik o sərvi-sərbüləndGərçi məndən etdi sərkəşlik o sərvi-sərbülənd,Tapmışam təsxirinə ahi-dilimdən bir kəmənd.
Nizaminin “Xəmsə”siÖz dilində oxudum Sədini də, Qövsini də,Oxudum zövq ilə Xəyyamı da, Firdovsini də,
Meydənmi qızarmış, gözəlim, arizi-alınMeydənmi qızarmış, gözəlim, arizi-alın,Ya əks salıb sağərə xurşidi-cəmalın?
Ghazal 992حسن بالادست را هر روزشان دیگرستشعله جانسوز را هر دم زبان دیگرست
Ghazal 275سوختم چون بوی برناید ز منوآتش غم روی ننماید ز من
Ghazal 435نیست عیب ار دوست میدارم منشبا چنان رویی که دارد دشمنش؟
Heyrət, ey büt, surətin gördükdə lal eylər məniGoddess, when I sight thy figure wonder makes me dumb to be;He who sees my plight and fashion for a figure holdeth me.
Yanam bu cihânda leb-i hayvânına teşneYanam bu cihânda leb-i hayvânına teşneZî cânına toymış kim ola kanına teşne
NainsaflıqMəhərrəm yetişdi. Şaxseylər gediləcək, başlar yarılacaq, şərbətlər içiləcək, məşəllər yanacaq.Bunlar hamısı öz qaydası ilə. Lakin bircə şey var ki, mənim xoşuma gəlmir və heç bir insaf əhlinin xoşuna gərək gəlməsin.
Ghazal 320فتنه در خواب قیامت خفته بودچشم بیدار تو خوابش در ربود
Məhəbbət möhkəm işdir, qafil olmaMəhəbbət möhkəm işdir, qafil olma,Bu karı sanma ki, hər kara bənzər.