Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
Yarı gecə saf göylərə baxanda,inci kimi ağ ulduzlar axanda,
Beşinci şəkil“Sarayi-Fatma” adlı ümumxananın salonu. Gözəl yumşaq meblelər qoyulmuş, xalılar döşənmiş: pəncərələrdə qiymətli vazlar görünur. Divarlar güzgülərlə bəzənmiş. Hər yerdə qırmızı ay-yıldız nəsb olunmuş, ön divarda ərəb hərflərilə “Sarayi-Fatma” yazılmışdır.Sağ tərəfdə piano qoyulmuşdur. 3-5 əlvan paltarda qadın ağparikli tarixi libaslarla bərabər, müasir modalar da gözə çarpır. Qadınların hərəsi bir pozadadır: kimi kanapelərdə uzanmış, kimi qoltuğa (kreslo) yerləşmiş, kimi də güzgülərin önündə tualetlərini düzəldirlər. Qonaqlar smoqinqdədirlər. Səhnənin ön tərəfində Bağır, İbadulla və Xəndan əfəndi durmuşlar. Xəndan əfəndi salonun zinətinə və qadınların gözəlliyinə heyran qalaraq danışır, danışdıqca da ətrafı yabançıcasına süzür.
QaldıBir gül əkdim, açılmamış dərdilər.Zəhmətimdən mənə bir tikan qaldı.
Ghazal 111به اختیار دلی برد چشم یار از منکه دور از او ببرد گریه اختیار از من
SənsizSol döşüm üstündə yatdım bu gecə,Ürəyim dil açıb dedi gizlicə:
Cəfərqulu xanaSəlam olsun məndən sərkar xana,Mollalardan bir az edim şikayət.
UtanıramŞəhidlərin, qaçqınlarınÜstümüzdə min ahı var.
İnsanlıq vəzifəsiNamusi-rəayani çəkən hər ümərayə,Əlbəttə, dilü canla itaət gərək olsun.
Xeyirxahın intiqamıXeyirxahın intiqamı yamanmış –Əlinə “girəvə” düşəndə gördüm.
GərəkməzGəlib ixlas ilə yola gedəninZərrəcə könlündə güman gərəkməz.
Keçmiş günlərdənBirinci türk teatrosunu mən Şuşada 1881-ci il yay fəslində gördüm. Mənə necə təsir bağışladığından burada danışmaq istəmirəm; ancaq bunu demək istəyirəm ki, Qori seminariyasının tələbələri və oranı bitirmiş müəllimlər Şuşa teatrosunun birinci pionerləri olmuşlar. Onlar hər bir yay tətilində şəhərə toplaşdıqdan sonra, həvəskarlar adı ilə biriki tamaşa göstərirdilər. Başqa əsərlər olmadığından Mirzə Fətəlinin komediyalarından oynayırdılar; hasil olan paralar isə yoxsul tələbələrin mənfəətinə sərf edilirdi. O vaxtkı aktyorlardan ancaq Muxtar Muradovun – İndi də sağdır – adını çəkməyi burada lazım bilirəm.1892-ci il yay fəsli idi. Müəllimlər həmişəki qayda ilə toplaşıb Xandəmirovun “teatro salonunda” Haşım bəy Vəzirovun “Evlənmək su içmək deyil” adlı komediyasını oynayırdılar.
Daş kömürFabrik, zavod çoxalır,Ehtiyaclar həm artır, həm yoxalır.
Ay əsər indiSəhər-səhər bir gözələ uğradım,Ondan dəydi mənə ay əsər indi.
Ağ libasdaFransız rəvayəti*Üzündə buludlanan kədəri qovdu ana,
Mənim cənnətimMən bu azca ömrümdə birinci dəfə olaraq insanların rəftarında, bu dünyaya gəlmələrində anlaşılmaz bir uyğunsuzluq və bu uyğunsuzluğu daim müşayiət eləyən acı, biganə bir kədər hiss edirdim. Və başa düşmürdüm ki, nə üçün adamların gülüşü, sevinci mənə süni görünür? Mənə sirayət eləmir?Mən bu aləmə qaynayıb-qarışa bilmirdim. İman kişi gündüz qonşulara kəhrizdən su daşıyıb, gecələr öz aləmi ilə məşğul olduğu kimi, mən də gündüz məktəbə gedir, dərslərimi öyrənir, anamla atamın söhbətlərinə qulaq asıb, gecələr öz otağımda tək qaldıqda öz aləmimlə məşğul olurdum. Bu aləm isə qəribə idi. Fatma nənəm mənə nağıl eləmişdi ki, Firon qərara gəlib ki, gərək yer üzündə də Allahın behişti kimi bir behişt düzəltsin. Firon həmin behiştin torpağını mirvari, ləl-cəvahirat elətdirir, meyvə ağaclarının yarpaqlarını qızıl elətdirir, ab-kövsər kimi şirin bulaq düzəltdirir. Bir sözlə, əsil cənnət yaradıb, dünyanın gözəl qızlarından da gətirdib, huri elətdirir. Və bu cənnət Allahın o qədər xoşuna gəlir ki, əmr edib onu göyə çəkdirir.
Dil pəhləvanıAğzı köpüklənir uca kürsüdən,Söyləyir: – Canım da qurbandır sizə.
GəlsinBurada bir səyyadın tor bənası var,Cəhd eylər, dəstinin tərlanı gəlsin.
İstərəmİstərəm bu dünyada elə ömr eləyim ki,Hərarətim günəş tək məndən sonra da qalsın.
Şeyx Şamilİştirak edənlərŞamil – Dağıstanın xalq qəhrəmanı*
GünəbaxanQol saldımməndən uzun bir günəbaxanın boynuna.
Sən oldunBu sevgini öz əlində bəslədin,Anası da, balası da sən oldun.
Az gəlirSənin eşqin üçün inan, ey mələk,Ölməyə hazıram mənə az gəlir.
Qəhqəhə iləMən qəmliyəm,Sən daim şən.
KabusBizə yad kabus bax kölgə salıb,Bu ölümdür, bu ölüm kölgəsidir!
Mərd dayanarMərd dayanar, namərd qaçar,Meydan gumbur-gumburlanı,
Telefon xətlərindəTelefon xətlərində bir səs düşdü dünyayaTelefon xətlərində birləşdi ana, bala.
Nəfsin qorunmasıQudsi meydən qudsi nəşə istəmişdir hər zaman,Hər kəs olar məclislərdə bu nəşəylə kamiran.
Üçüncü İskəndərƏrdəbildə bir İsgəndər vardı.Küçə-küçə gəzib duz satardı.
Gənclərə ümidim varSən istərsən qəlbimi parçala, qır, çeynə, əz,Mənim yenə bu yolda tükənməz bir canım var!
GəlinXumar gözlərini sevəndən bəri,Dəxi özgəsinə uymanam, gəlin!