Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
Bəhri-bəlayə qərq oldum,Dişi durdanədən ayrı.
Körpəmiz olsun, olmasın?Məsləhət eylərəm sana, körpəmiz olsun, olmasın?Körpə yüz əlli şirvana, körpəmiz olsun, olmasın?
Çəmənə demə ki, göyərməyəsənÇəmənə demə ki, göyərməyəsən,Dağlara demə ki, qarsız qalasan,
Yoxdu əvəzin, ey könülÇox yalvardın, az eşitdi,daha nə desin, ey könül.
Biz gəldik üz-üzə, qərara gəldikBiz gəldik üz-üzə, qərara gəldikHay-küysüz evləndik bir yaz səhəri.
Açılsa yüzümə qapı inayəti-xudaininAçılsa yüzümə qapı inayəti-xudainin,Götürsəm yüzidən bürqə’mən ol türki-xitainin.
Üçüncü Rusiya müsəlman ictimainə dairQəzetələr verdiyi xəbərə görə (Nijni Novqorod) da Rusiya müsəlmanlarının üçüncü məclisi olacaqdır. Bu məclisə Rusiyanın hər tərəfindən müsəlmanlar cəm olub, əz hali-hazırələrini mövqeyi-müzakirəyə qoyacaqdırlar. Bu, müsəlmanların ictima qurub, əz ümumi dərdlərinə dərman aramaq üçün icra etdikləri üçüncü təşəbbüsdür. Müsəlmanların keçmiş ictimalarına dövlət izn vermişdisə də sonra nədənsə mane olub qoymamışdı ki, ictima bir müəyyən qərardad tərtib edə bilsin. Ümid var ki, müsəlmanların bu üçüncü təşəbbüsü dövləti heç bir suifikrə salmayıb “bilaməmani”ə icra olunar. Şəksizdir ki, Rusiya müsəlmanlarının bu gələcək ictimai ümumi olacaqdır. Yəni bütün Rusiyanın hər yerindən və bizim Qafqazdan da oraya vəkillər gedib, ehtiyacati-ümumiyyəmizin müzakirəsində iştirak edəcəkdirlər. Bu ictimaın biz Ümumrusiya müsəlmanları üçün ən böyük faydası olacaqdır ki, Rusiyanın müxtəlif yerlərini iskan edən müsəlmanlar öz nümayəndə və vəkilləri vasitəsilə bir-birilə görüşüb, danışıb, öz aralarında əbədi bir irtibat qoymağa səy edəcəkdirlər. Bu halda Sibirya və Orta Asiya müsəlmanları ilə Orta Rusiya müsəlmanları arasında olan irtibat biz qafqazlılar ilə ora müsəlmanları arasında yoxdur desəm yalan olmaz. O vaxt ki, Rusiyada ümum müsəlmanların yalnız bir qəzetəsi var idi və o qəzetə də Qafqazda, Bakı şəhərində nəşr olunurdu. Qafqaz müsəlmanları ilə Rusiya müsəlmanları arasında ittifaq və irtibat əlamətləri dəxi var idi. Qafqazlı və rusiyalı müsəlmanlar bir-birinin ehtiyacatından xəbərdar, bir-birinin qəm və fərəhindən hissəyab olurdular: Birinin ittifaq və ittihadı andıran sözlərinə digəri can və dil ilə haman sözləri cəvabən deyirdi. İndi isə Rusiyada müsəlman qəzetələri çoxaldıqdan sonra, hər kəs “öz əli öz başı” olub bir-birlərinə baxmaq da istəmirlər. Ümum müsəlmanlara münasibəti olan ehtiyaclar bütün qəzetə sütunlarında yazılır, müzakirə edilir. Lakin nə o tərəf və nə də bu tərəfin yek-digərinin xüsusi ehtiyacatını nəzərə almayır, bu ehtiyacatların rəfi xüsusunda dil bulamayır, bildiyi çarələri təklif etməyir...Zənnimcə, Qafqaz, Rusiya qəzetələrindən ötrü böyük və əhəmiyyətli bir sərmayəyi-mübahisə və mükalimə olan kimi, bizim Rusiya müsəlman qəzetələrindən ötrü də oylə olmalıdır. İki-uç ildir ki, Qafqazda vaqe olan hadisat ənzari-əçanabi özünə cəlb etməyə bilmədi. Rusiya müsəlman qəzetələri isə guya Qafqazdan üz döndəribdirlər. Yaxud qan meydanına dönmüş Qafqaz barəsində bir şey yazmağı, bir təsəvvür izhar etməyi lazım bilməyirlər. Doğrudur, Qafqaz qəzetələri dəxi Rusiya müsəlmanlarının xüsusi ehtiyacatı haqqında bir o qədər qələm çalmayırlar. Lakin iş buradadır ki, Rusiya müsəlmanlarının xüsusi ehtiyacatı, Ümumrusiya müsəlman ehtiyacatına qərib bir halda olarkən Qafqaz müsəlmanlarının xüsusi ehtiyacı bir bəlayi-nagəhandan ibarətdir. O bəla ki, onun üstündə binəva Qafqaz müsəlmanlarının əleyhinə bütün Rusiyada və hətta məmaliki-əcnəbiyyədə dəxi min cürə böhtanlar, iftiralar yazmaqla onsuz da hər bir hüquqdan məhrum olub yazıq qalmış müsəlmanları daxildə gözdən saldılar və axırda o məqamə yetirdilər ki, Rusiyada sakitlik sevən və rahatlıq tərəfdarı ədd olunan sadədil müsəlmanlar fəsadçılara layiq olan tənbihatə giriftar oldular...
Ghazal 133صنما هر نفسی در گذرت میبینمبر دل و دیده و جان جلوهگرت میبینم
Ey sənəm, eşqində hərdəm bu könül bimardırEy sənəm, eşqində hərdəm bu könül bimardir,Eylə kim bülbül dəxi ba eşqi-güldür, zardir.
Anama şeir yazardımSöz ilə heykəliniyaratmaq olsa qəmin,
İndən belə ağlama, uç!İndən belə ağlama, uç,yox olanlar vardı uçdu,
Ölkə-ölkəEy dünya şöhrətli mərdim!Yüklənib el-vətən dərdin:
Ghazal 5586تمتع با کمال قرب از آن رعنا نمیبینمکه زیر پا نبیند یار و من بالا نمیبینم
Qasida 26راحت از راه دل چنان برخاستکه دل اکنون ز بند جان برخاست
Ghazal 94عالمی را دشمنی با من ز بهر روی تستلیکن از دشمن نمیترسم، که میلم سوی تست
Ghazal 408بر آن شدی که باهل وفا جفا نکنیخوش است عهد چنین آه اگر وفا نکنی
TapmacaO hansı konsuldu ki, Bakı kimi böyük şəhərə konsul təyin oluna və gəlib çıxa Bakıya. Görə ki, bu şəhərdə yaşayan neçə min təbəəsinin heç birisi nə konsul cənablarının dilini başa düşür, nə də konsul onların dilini bilir. Axırda lazım gəlir ki, bir hambal konsulun hüzuruna gəlib, şikayət eyləməli olsa, məcbur ola öz yanınca bir dilmanc da gətirməyə?Hər kəs bu tapmacanı tapsa, söz verirəm axund-molla Tağıdan iltimac edəm ki, bayram günü ərdəbilli məscidimizə Seyid Mirhəsən Ərdəbiliyə yığdığı altmış manatın yarısını həmən seyidə verəndə və yarısını da bərayi-ehtiyat öz yanında saxlayanda həmən puldan bir qədər xərclik də bizim tapmacanı tapana karsazi eləsin.
Geldi yine uş gülşene sad nâz ile gönceGeldi yine uş gülşene sad nâz ile gönceBülbül niçe sabr eyleye bu nâz ile gunca
Sharafnama, chapter 10Come cup-bearer! that ease-exciter of the soul (wine)Give, so that in the morning-time I may take a precious morning draught.
Masnavi 3گاه با خود نشسته ام ز بدیگاه برخاسته ز فکر خودی
MiyanəMiyanə dediyimizdə qare’lərimizin bir parasının xəyalına gələcək ki, xub, miyanə, yə’ni ortalıq. Xeyir.Miyanə İranın Azərbaycan ilə Tehran arasında vaqe məşhur qədim bir şəhəridir. İki qit’ənin arasında vaqe olduğuna cəhət adını qoyublar Miyanə, yə’ni ortalıq.
Ghazal 19زهی جمال تو مستجمع جمیع صفاترخ تو آینه رونمای عالم ذات
Töhfeyi-Sami, bölmə 646از جمله خدام آستان ملایک پاسبان امام انام و مقتدای اهل اسلام امام علی بن موسی الرضا علیه السلام من الملک العلام علیه التحیه و الثناست .اصلش از میرزاده های جغتای است و خود نیز در پیش بابر میرزا رتبه عالی داشت شبی حضرت امیرالمومنین و امام المتقین اسدالله الغالب علی بن ابوطالب را در خواب دید، او را بترک دنیا فرمود که ترک الدنیا رأس کل عباده و حب الدنیا رأس کل حطیه و توجه بآستان عالیشان امام همام اشارت فرموده اند. بنابر آن بترک امارت گفته و بدرگاه عالم پناه روی آورده مدت پنجاه سال در آنجا اوقات بعبادات گذرانیده و معاش از وجه کتابت بهم میرسانید . و از هیچکس طلب و توقعی نکرد و بعد از آن باین رتبه عالی سرافراز گشت و حال چند سال است که بدین خدمت مشغول است . خط را خوب مینویسد و در علم اعداد مهارت دارد. و در شعر و معما نیز طبعش خوبست و با اینهمه درویشی و دردمندی بسیار خوش صحبت و شیرین سخن واقع شده. این مطلع زاده ی طبع آن سعادت آثار است :
Qasida 73چون عروسی جلوه گر شد باغ و ابرش جلوه گربر نگارش هر زمان رنگی بیفزاید دگر
Xeyli uludur Dəməşq həmmamləriXeyli uludur Dəməşq həmmamləri,Şirin suludur Dəməşq həmmamləri,
DeyəndənHər yurddaş olandan yoldaş olarmı?!Hər yoldaş olandan sirdaş olarmı?!
Mulamma' 26قد باهت الثغور باعلام بهلوانو ارتاحت السعود بایام بهلوان
Nəsillər görmüşəmGəzmişəm dünyamızı, dost, qardaş ellər görmüşəm,Vaxt olub dəhşətli yellər, qanlı sellər görmüşəm.
Görsəm, ey gül, ölərəm bir də səni xariləGörsəm, ey gül, ölərəm bir də səni xarilə,Əvvəl öldür məni, get sonra gəz əğyar ilə.
Dəvə, tülkü və qurdBir kəndli dəvəni o qədər işlətmişdi ki, bir dəri, bir sümük qalmışdı. Dəvənin işləməyə artıq taqəti yox idi. Ona görə də kəndli dəvəni səhrada buraxıb getdi. Dəvədə nə tərpənməyə, nə də yeməyə hal var idi. Dəvəni bu vəziyyətdə görən tülkü ona yaxınlaşdı:– Dəvə baba, bu səhrada tək başına nə edirsən? Nə üçün bu qədər zəifləmisən?