Абдулла Шаиг
- О любви
- О божественной любви
- О разлуке
- О вине
- О природе
- О судьбе
- О смерти
- О мудрости
- О родине
- Хвалебные
- Сатира
- Плачи
Doğdu günəş qırmızıCan gülüm, can, can!
BənövşəBənövşəyəm, bənövşə,Düşmüşəm dilə-dişə;
İdman nəğməsiBiz gənclər, biz məktəblilər,Hər işdə göstərək hünər.
Tülkü və xoruzQışda bir ay qar, boranVerməmiş idi aman.
Sözün qiymətiNağılVarlı bir tacirini üç oğlu varmış. Tacir kiçik oğlunu hamısından çox istəyirdi. Böyük qardaşlar paxıllıq edib deyirdilər: “Atamız onu görəsən nəyə görə bizdən çox istəyir? Onun bizdən nəyi artıqdır?”
Tülkü və xoruzBir it ilə bir xoruz köçdən qalmışdı. Bunlar bir-biri ilə dost olub çöldə yaşayırdılar. Gecələr xoruz ağac başında, it də ağacın altında yatırdı.Bir gün səhər dan yeri ağaranda xoruz ağac başında ucadan banladı. Yaxında ov axtaran bir ac tülkü xoruzun səsini eşidib gəldi. Ağac altında çömbəlib gözlərini xoruza dikib oturdu. Sonra mehriban səslə dedi:
Arı və kəpənəkBir arı allı-əlvanlı bir çəmənlikdə çiçəyə qonub şirə sorurdu. Həmin çiçəyin o biri budağına da bir kəpənək qonmuşdu. Xortumu ilə çiçəyin şirəsini əmirdi. Arı tez-tez kəpənəyin yanından uçub o biri budağa qonurdu. Bundan rahatsız olan kəpənək dedi:– Ey, o kobud ayaqların, o qalın qanadlarınla mənim yanımdan keçmə! Qızıl, gümüş xallı qanadlarımın bəzəyini pozarsan!
Tülkü və dovşanTülkü tələsik qaçırdı. Bir dovşan onu görüb soruşdu:– Tülkü qardaş, nə var? Nə olub?
VIIRəcəb Xasaya getdikcə daha çox təsir etməyə çalışırdı. Bir gün Xasay əlində dəyənək bağçanın taxta hasarlığına çırpa-çırpa qaçırdı. Rəcəb bir siçanın quyruğundan tutub gülə-gülə:– Xasay, bura bax, bura bax, siçan tutmuşam – deyə onu çağırdı.
XIIXasay yenidən məktəbə qəbul edilmişdi. Kamil isə onu bir an gözdən qoymur, onu dərsə, məktəbə maraqlandırmaq üçün hər şərait hazırlamışdı. Kamil müəllimi ancaq Xasayın ailə həyatı düşündürürdü. O, bilirdi ki, Xasayın ailə həyatında yeniliyə və yaxşılığa doğru bir dəyişiklik olmasa, istedadına güvəndiyi Xasayı istədiyi kimi bir vətəndaş yetişdirə bilməyəcək. Halbuki Xasaydan gələcəkdə çox şeylər gözləyirdi. Bu arzusuna qovuşmaq üçün hər şeydən əvvəl Xasayın anası Badamı tərbiyələndirmək, yeni həyatın bütün şəraiti ilə onu aşna etmək istəyirdi. O indi yalnız bunu düşünür, bunun üçün çarələr axtarırdı.Xasayın pozulmuş əxlaqı hələ tamamilə əvvəlki halına gəlməmişdi. O, yenə sinifdə arabir bəzi qaba hərəkətləri ilə dərsə mane olub müəllimləri və yoldaşlarını incidir, intizamı pozurdu. Qoca müəllim Mirzə Rəhimin şikayətləri yenə başlamışdı. Kamilə arabir şikayətlənib: “Bu nədir, bu xuliqanı yenə nə üçün məktəbə gətirdiniz? Bilmirəm nə üçün bu qədər ona yapışmısınız? Ondan adam olsa mən bu bığlarımı kəsdirərəm” – deyirdi.
XIVXasayın Rəcəblə bərabər hara və nə üçün getdiyini bilmədiyindən Badam çox rahatsız idi. Oğlunun yolunu çox gözlədi, gəlib çıxmadı. Onun səhərə qədər gözlərinə yuxu girmədi. Rəcəb qaçaq olduğu gündən evə qarşı çox soyuq idi. Evin bütün zəhməti onun üzərinə düşmüşdü. Bir tərəfdən Rəcəbin qapıçılıq vəzifəsini görür, küçəni, həyəti süpürüb təmizləyir, bir tərəfdən qonşulara su daşıyır, boş vaxtlarında da qapıda qutusunu qarşısına qoyub alverini edirdi. İşə alışmamış olan Badam bu ağırlıqların altında yorulub əzilirdi. O, səhərə qədər öz vəziyyətini və Xasayı düşündü.Badam səhər yerindən xəstə kimi qalxdı. Həyətə çıxdığı zaman onu Xasayla Kamil müəllim və bir də tanımadığı bir kişi qarşıladı. Badam Xasayı görüncə:
XVIKamil getdikdən sonra Xasay qəzetə bükülü bəxşişi açdı. Corabdan tutmuş papağa qədər hər şey alınmışdı. Hətta paltarın içərisinə bir qutu konfet də qoyulmuşdu. Xasay şeyləri götürüb o biri otağa keçdi. İş köynəyindən tutmuş coraba, çəkməyə qədər dəyişdi. Yeni paltarı ona çox yaraşırdı. Otaqdan çıxınca anası, bacısı ona baxıb “sağlıqla geyin” – dedilər.Konfet qutusunu açdı, gülə-gülə:
Sükutumdan şikayətçi bir qadınaSoruşursan: – Nədir bu əczü sükut?– Məni hüsnündür eyləyən məbhut,
Hamımız bir günəşin zərrəsiyikƏsrlərdən bəri zülmə alışan,Qan içən, qan qusan, ey şər insan!
Möhtərəm Nəriman bəy Nərimanov cənablarınaNişan qoymusan, eşitdim, xeyr olsun.Dan ulduzu kimi bəxtin durulsun.
Yeni ay doğarkənTürk bikələri qiyafəsində alicənab bir qadın oğlu Yavuza yeni doğan Ayı göstərərək*Q a d ı n
Hər şey varBu ölkədə nələr yoxdur görənə?Hər yan, hər şey bir-birindən gözəldir.
Bir az da atəş qat!Gənc xanəndəmiz Bülbülə*Nədir, nədir o gözəl səsdə titrəyən fəryad,
Azadlıq pərisinəBahar gəlir, dərələrÇiçəklənir, güllənir,
Ailə həyatımın on altı illiyiSəməd Vurğuna ithaf edirəm*Vurğunum, get-gedə gəncləşir könül,
Saqi, ayağa dur, gətir badə ki, yaz vaxtıdırSaqi, ayağa dur, gətir badə ki, yaz vaxtıdır,Mürği-könül, nəvayə gəl, suzü güdaz vaxtıdır.
Dördüncü pərdəSəhnə Jirikovun çadırını təsvir edir.*Jirikov**. Zəhra qaçmış, heç inanmıram.
QonaqlıqVəli yazıb dərsini, uzanmış idi yerə,Köpək səsi eşitdi bayırda birdən-birə.
Tülkü və qurdOldu bir yolda tülkü qurda düçar,Hara? – sordu, – gedirsən, ey sərdar?
Uşaq bağçasıSəhər bağça şənlənir,Bir-bir uşaqlar gəlir.
İkinci pərdəSəhnə Səfər bəyin bağçasını təsvir edir.*Bağban** (bağı suvara-suvara oxuyur).
Zamanın inqilabçılarınaHardasız, ey vətən qayıqçıları?Qaldı dərya üzündə yelkəniniz.
Biri sənsən mələkciyim, biri mənQonşuda qarşı-qarşıya görünənİri camlı, genişcə pəncərədən
Mən də qayaların yalçın başındaMən də qayaların yalçın başındaQartal kimi döyündüm.
Faş etdi göz yaşım bu nihan razi ellərəFaş etdi göz yaşım bu nihan razi ellərə,Əfsanə tək cahanda məni saldı dillərə.