Mirzə Ələkbər Sabir
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Uçdun, ey ruhi-pürfütuhi – Həsən!Uçuşun iztirari-təndənmi?
Nəfsin qərəzi, əqlin mərəziEy nəfs, fərz bildiyim üçün niyayişin,Daim edəm gərək gecə-gündüz sitayişin;
Bakı fəhlələrinəBu çərxi-fələk tərsinə dövran edir imdi,Fəhlə də özün daxili-insan edir imdi,
CütcüÇıxdı günəş, doldu cəhan nur ilə,Cütçü sürür tarlada cüt şur ilə.
Tömeyi-nəharÇığırma, yat, ay ac toyuq, yuxunda çoxca darı gör!Sus, ay yazıq, fəzadəki üqabi-canşikan gör!
Ey əzizim, xələfimEy əzizim, xələfim, mayeyi-izzü şərəfim, ruhi-rəvan, munisi-can, tabü təvan,tazə cəvanım ki, on ildən bəridir ömri-giranmayəmi, yalqız demirəm dinimi,
İki cavablara bir cavabLoğalaşıb, a görməmiş, çox da belə fırıldama!Tərbiyəsiz uşaq kimi boş-boşuna hırıldama!
Neçin məktəbə rəğbətim olmayır?Neçin məktəbə rəğbətim olmayır? –Cibim dolmayır, dolmayır, dolmayır!
Çatlayır, Xanbacı, qəmdən ürəyimÇatlayır, Xanbacı, qəmdən ürəyim,Qavışıb lap acığımdan kürəyim.
Ey fələk zülmün əyandırEy fələk, zülmün əyandır, bu necə dövri-zəmandır ki, işim ahu fəğandır, məni yandırma amandır, gözümün əşki rəvandır, ürəyim dopdolu qandır, hamı qəmdən bu yamandır ki, neçə əhli-qələmlər, buraxıb canıma qəmlər, qarışıb dərd bəhəmlər, ürəyim indi vərəmlər, qazetə, jurnala bu küfrişiyəmlər necə cürətlə rəqəmlər yazılıb, islamə sitəmlər eləyirlər ki, gərək aləmi-islamdə, hər ölkədə, hər şəhrdə, dinarü dirəmlər saçılıb, məktəbi-nisvan açılıb, qız balalar məktəbə hazır olalar, elmdə mahir olalar, fəzldə bahir olalar, başdan-ayağə geyələr don, gedələr məktəbə on-on, dutalar şiveyi-bidət, oxuyub nəhvlə hikmət, alalar dərsi-təbabət, bilələr cümlə kitabət, edələr yazmağa adət, itə ismət, bata iffət… aman, ey vah! Ay allah! Bu qövm oldu nə gümrah! Bu nə şiveyi-ikrah! Bu nə zümreyi-bədxah! Salıb aləmə pərxaş, bular lal ola kaş, düşə başlarına daş! Xudaya, bu nə güftar, nə rəftar, nə murdar, nə biar, fəna karə bizi sövq eləmək fikrinə amadə olublar! Qıza lazımdır əgər bilmək: o da ev işi, paltar tikişi, köhnə yumaq, yun daramaq, don yamamaq, səhnü səranı süpürüb, kasəni, qabı üfürüb, küftə, kələm dolması, mət halvası, ət bozbaşı, ya lobyalı aş, bir dəxi təndir lavaşı eyləməyindəndir ibarət ki, əgər bunları bilməsə eyb eləməz, ancaq qıza ən lazıməli bir, iki, üç məsələni bilməyidir, bilsə olur əmrə kifayət: biri oldur ki, gəlin getdiyi evdə bacarıb qaynataya, qaynanaya çımxıra bilsin ki, ona söz deməyə bir kimsə də olmaya curət, biri də qaynı ilə sahibi mabeyninə bir hadiseyi-təfriqədir kim, ona dair edə hiylət ki, beş-üç gündə çox ildən qazanılmış bu qədər mehrü məhəbbət ola təbdili-ədavət; biri, həm axırı, ən ümdəsi damdabacanın, həm xoxunun, xortdanın adlarını bilməkdə gərək səy edə övrət, nə qədər faidəsi var bu işin gər ola diqqət ki, əgər ağlaya, yainki dəcəllik edə bir tifl, nəhayət anası söyləsə bu adları filfövr edər övladını rahət və qalar əqli səlamət, başı çəkməz də məlamət…Budur aləmi-nisvan!
Eylə bilirdin ki, dəxi sübh olubEylə bilirdim ki, dəxi sübh olub,Mürği-səhər tək bir ağız banladım.
Sərü hər muydə min aşiqi nalanın varSərü hər muydə min aşiqi nalanın var,Məgər ey şux nə bir cismdə min canın var.
İFTARDAN BİR GÖFTAR,YA MƏCMUƏDƏN BİR LÖQMƏAtmış niqabi-hüsnin məcmuəyi-təvangər,Məcmuədə düzülmüş eyzən xuruş sərasər,
Bizə nə?Gər bu il xəlqi təbah etdi giranlıq, bizə nə?!Tapmayır ac-yalavaclar güzəranlıq, bizə nə?!
Daş qəlbli insanları neylərdin, İlahi?!Daş qəlbli insanları neylərdin, ilahi?!Bizdə bu soyuq qanları neylərdin, ilahi?!
"Şair"lərimizə nəzirəEy alnın ay, üzün günəş, ey qaşları kəman,Ceyran gözün, qarışqa xəttin, kakilin ilan.
Adətimiz daş idi dəva günüAdətimiz daş idi dəva günü,Tullarıdıq əldə sapan qıjhaqıj.
UçitellərTövqif edilmişdi mağıl Gəncə siyezdi,Olmuşduq əcəb biz dəxi rahət, uçitellər!
Ax!..Necə kef çəkməli əyyam idiAx!.. necə kef çəkməli əyyam idi,Onda ki, övladi-vətən xam idi!
SözEy söz, nola dersəm sənə xürşidi-səmavat,Səndən alıyor nurü ziyayi həmə zərrat.
Yalançı çobanBir çoban bir gün etdi dağda haray:“Canavar var, - dedi, - gəlin, ey vay!”
Ağacların bəhsiAlma, palıd, şam ağacı hal iləEylədilər bəhs bu minval ilə:
Səradan bir dəli şeytan deyər: insanlar, insanlar!Səradən bir dəli şeytan deyər: insanlar, insanlar!Nədir dünyanı dutmuş elmlər, irfanlar, insanlar!?
SərhesabSəs ucalaşdı, qoymayın!Millət oyaşdı, qoymayın!
Madam ki, hamiyani-zülmətMadam ki, hamiyani-zülmətXoşlar ki, dəvam edə cəhalət;
Ay nənə, bir qırmızı saqqal kişi!Ay nənə, bir qırmızı saqqal kişi!Ağzı dualı, qoca baqqal kişi!
İstiqbalımız lağlağdırİnanmam, söyləmə artıq ki, feyzabad olur aləm,Yağar imkani-rəhmət, baği-ədlü dad olur aləm,
Saxtə bir xətti-xam ilə mənə kağız yazıbSaxtə bir xətti-xam ilə mənə kağız yazıb,Ey məni təhdid edən min dürlü tə’kidat ilə!
Ölüb əəə!Pa atonnan, nə ağır yatdı bu oğlan, ölüb əəə!Nə də tərpənməyir üstündəki yorğan, ölüb əəə!
SəttarxanaHali-məczubim görüb, qarə demə divanədir,Nareyi-şüridəmi zənn etmə bir əfsanədir,