Qəsidə 58

Hər gecə təfəkkürə, xəyala dalaraq mən,Fələyin örtüyünü yırtıb keçirəm göydən.

Mücirəddin Beyləqani5 dəq
Üçüncü fəsil

I1904-cü ilin əvvəlində başlamış rus-yapon müharibəsi bütün dəhşəti ilə davam etməkdə idi. Çar ordusunun Lyaodun və Mukden cəbhələrində məğlubiyyəti, Uzaq Şərqdə ən möhkəm qala sayılan Port-Arturun yaponlar tərəfindən alınması, xüsusən çarın böyük ümid bəslədiyi donanmanın Susima boğazında darmadağın edilməsi çar tərəfdarlarını böyük matəmə batırmışdı. Rus ordusunun göstərdiyi qəhrəmanlığa baxmayaraq, bu müharibə çar üsuli-idarəsinin nə qədər çürük və zəif olduğunu da ortaya çıxarmışdı.

Abdulla Şaiq193644 dəq
Ehsanlarımız

Səndən, ay Kirpi dayı, var yeni bir xahişimizSən əgər mərhəmət etsən, düzələr hər işimiz.

Əliağa Vahid19641 dəq
Rübailər, 15

Meyxanada bütlərlə təhiyyat xoşdur,Pudluq qədəh əllərdə münacat xoşdur.

Məhsəti Gəncəvi1 dəq
Bakı fəhlələrinə

Bu çərxi-fələk tərsinə dövran edir imdi,Fəhlə də özün daxili-insan edir imdi,

Mirzə Ələkbər Sabir19062 dəq
Qəzəl 110

زنی چو آتش می ساقیا بخر من هوشمچنان بزن که بمحشر برند دوش بدوشم

Nəyyir TəbriziQəzəl2 dəq
Tarix 8

چون از خبر آمدن لشکر روممردم همه دامن از تعیش چیدند

Məczub Təbrizi1 dəq
Rübai 66

گفتم چو تو را عاشق شیدا باشمشاید که من دل شده تنها باشم

Həmam TəbriziRübai1 dəq
Sənə inanıram

Nə dona girsə də ilandır, ilan,Lənət ağına da, qarasına da.

Məmməd Araz2 dəq
Maddeyi-tarix

Yatmış idim, gecə röyada məni tutdu köpək,Ol qədər keçmədi ki, gördüyüm oldu gerçək.

Qasım bəy Zakir1 dəq
Birinci pərdə

Birinci şəkil*XVIII əsr. Azərbaycan, Qazax mahalı. Vidadinin evi. Arxa tərəfdə Kür çayı şırıl-şırıl axır. Qürub zamanıdır. Vidadi tək ağac altında namaz qılır. Namazın arasında əllərini göyə qaldırıb titrək və təsirli bir səslə.*

Səməd Vurğun19379 dəq
Gül kimi yüzüm əgərçi, şadü xəndandur mənüm

Gül kimi yüzüm əgərçi, şadü xəndandur mənüm,Lalə tək bağrımda hər yan daği-pinhandur mənüm.

KişvəriQəzəl1 dəq
Gecələr ağladı

Dərdinə hər yan, gecələr ağladı.Tapmadı dərman, gecələr ağladı.

Baba Pünhan19971 dəq
Xoş görmüşük

Dünya səni xoş görmüşük,Həyat, hər anın gözəldi.

Fikrət Qoca1 dəq
Dedin: sevmirəm səni

Dedin: sevmirəm səni,Bu sözünə inandım.

Əliağa Kürçaylı1 dəq
Qaraçı qızı

Bir qaraçı qızı neçə il qabaqkəsib qabağımı dedi astadan:

Nəriman Həsənzadə1 dəq
Nə yaxşı yara

Dəsti-canan sayalıdı əzəldən,Yaranda yaranı nə yaxşı yara.

Aşıq Alı1 dəq
Könül

Ay ağalar, gəlin vəsfin söyləyim,Heç bilmirəm birdən puş olur könül.

Şair Məmmədhüseyn1 dəq
Səadətnamə, 42

نقل دارم از حجة الاسلامکه: «پدید آمد اندر این ایام

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi2 dəq
Sarı, görəndə

Xudam səni nə xoş gündə yaradıb,Meylim axır sana sarı, görəndə.

Aşıq Ələsgər1 dəq
Sitarə

6 pərdəli opera librettosuİştirak edənlər

Cəfər Cabbarlı23 dəq
Üçüncü məclis

S o l t a n b ə y i n evində vaqe olur. G ü l ç ö h r ə təkcə oturub oxuyur. Musiqi çalınır.Bülbüli-zarəm, güli-rüxsari-alindən cüda.

Üzeyir Hacıbəyov191720 dəq
Qəsidə 24

ای شده شیفتهٔ گیتی و دورانشدهر دریاست، بیندیش ز طوفانش

Pərvin EtisamiQəsidə7 dəq
Bir cavanın dəftəri

BİR CAVANIN DƏFTƏRİ*22 mayis, 1905. Deyəsən atam getməyimə razı olacaq. Anama qaldıqda, o çoxdan razıdır. Məqsədim xalamı görüb, ziyarət etmək deyil – onu bir o qədər də könlüm istəmir – şəhərimizdən bıqmışam, qaçmaq istəyirəm. Tühaf deyilmi, orta məktəbin altıncı sinfinin tələbəsi hələ öz şəhərindən başqasını görməmişdir. Halbuki buralardan bıqdım, yoruldum; gözlərim yeni yerlər, yeni simalar, yeni üfüqlər görmək istəyir. “Yenilik” – deyə bütün varlığım hıçqırır. Gör atam nə deyir:

Yusif Vəzir Çəmənzəminli59 dəq
Gəncə qapısı

Hər kəs bilir ki, onun çiynində nə isə qeyri adi bir yük var, amma ciddi-cəhdlə bu yükü unutmağa çalışır. Çünki yada salan kimi etiraf etməlidir ki, belə yaşamaq olmaz. Bəs necə yaşayasan? Hələ ki, ayrı cür yaşamağın da yolu tapılmayıb. Beləcə bir nəsil bir-birinin üzünə baxmaqdan çəkinə-çəkinə dünyada hər şeydən danışır və ürəyini əridə-əridə çalışır ki, ən başlıca şeydən danışmasın. Axı o qeydən danışan kimi nə isə bir iş görmək lazım gələcək. Bu adamlar üçün isə bulaqdan, qeyrətdən, qələbədə, Təbrizdən, kainatdan danışmaq balaca bir iş görməkdən daha asandır.*

Sabir Rüstəmxanlı1 dəq
Molla Nəsrəddinə

Zənn etmə bizi qabili-ülviyyət, a Molla,Hala deyiliz layiqi-hürriyyət, a Molla,

Məhəmməd Hadi2 dəq
İkinci məclis

İKİNCİ MƏCLİSİkinci məclis haman gündə əvvəlinci damda vaqe olur. Dam kilim, gəbə ilə pakizə fərş olub, bir tərəfdə un çuvalları düzülüb. Bir tərəfdə yağ dəriləri, yun məfrəşləri qoyulubdur. Hatəmxan ağa oturub damın yuxarısında, fərş üstə. Arvadı Şəhrəbanu xanım ərinin sağ böyründə, çənəsin yaşmayıb, ağ örpək başında, həllaci samit əyləşibdir. Hatəmxan ağanın müqabilində qardaşı oğlu Şahbaz bəy oturub, xəncərinin dəstəsinə sövkənmiş, müntəzirdir görsün ki, əmisi nə danışacaq. Yun məfrəşlərin birisinin üstünə bir xalça salınıb, Şahbaz bəyin sol tərəfində qoyulub, üstündə müsyö Jordan firəngi libasında, qıçın qıçı üstə aşırıb, başı açıq, əlində barmaq uzunluğunda və yoğunluğunda bükülmüş və lülələnmiş tənbəki yarpaqlarını yandırıb çəkir. Hatəmxan ağanın böyük qızı Şərəfnisə xanım bunlardan əvvəl xəlvətcə gəlib, yük qabağında asılan kilim gərdəyin dalısına girib pusur ki, görsün nə danışacaqlar. Bu halda Hatəmxan ağa üzün müsyö Jordana tutub xitab edir.

Mirzə Fətəli Axundzadə18508 dəq
Sabahları düşünərkən

Bir ömür də yaşayaydımbundan belə.

Rəsul Rza1 dəq
Q.Şərifzadəyə məktublar

1Naxçıvanda cənab məarifşüar və fəzilətasar, qəmküsari-millət və cannisarimədəniyyət, əfəndim Məşədi Qurbanəli ağa Şərifov damə lütfəhü həzrətlərinin hüzurialilərinə vüsul olan 1428 rəbiül-əvvəl Dərsəadət.

Hüseyn Cavid190837 dəq
Saqiyə, rəhm qılıb badə gətir nuş edəlim

Saqiyə, rəhm qılıb badə gətir nuş edəlim!Pişi-çeşmi rüqabə yari dər aquş edəlim!

Əhməd CavadRübai1 dəq