Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
ای آخر هر اول و ای اول هر آخرای ظاهر هر باطن و وی باطن هر ظاهر
Sevdiyim(Azərbaycanın bayrağına)Altun köksün hilal-yıldız, işıqları öpüncə,
Göz olarBelə şux geyinib, şux gəzən gözəl,Gözlərintək çətin özgə göz olar.
Gərək deyilsənO xoş pıçıltılar yoxmuş dünyada,Əlin yox, küləkmiş saçımda gəzən.
Molla ƏliMolla Əli, sənə olsun mübarək.Şairliyin “qul uhiyə təbarək”*
Həyati-hazirəmizin ilhamlarıBaşdan-başa bir kölgə bürünmüş kimi aləm,Üzlərdə nümayan oluyor sayeyi-matəm.
Şeir 40لالهای با نرگس پژمرده گفتبین که ما رخساره چون افروختیم
Didərginlər(Saleh Gəncər və başqaları)Qərib yer cənnət olsa,*
Dördçərşənbə - Birinci çərşənbəAçıldı hava,Qurtardı dava.
Dün və bu günDün səadətlə parlayan gözlər,Şimdi yəsü kədər nisar eylər.
Pərakəndə şeir 1زن گرفتم شدم ای دوست به دام زن اسیرمن گرفتم تو نگیر
Sülhün səsiSülh! Bu səsdə həyat var,Çünki minlər, milyonlar
Oxucu məktubuMəktublar alıram oxuculardan,Məktublar nur dolu, təşəkkür dolu.
Qəzəl 45کاش پیوسته گل و سبزه و صحرا باشدگلرخان را سرِ گلگشت و تماشا باشد
Suların laylasıBir suçu yol boyu arx qaza-qazaAxır bu gün gəlib bostana çıxdı,
Müxtəsər tərcümeyi-halım1870-ci sənənin may ayının 4/17-ci günündə Şuşa qəzasında təvəllüd etmişəm. Atam Əsəd bəy qəza dəftərxanasının mütərcimi olub. Üç sinnində ikən atamı qeyb edib, bir neçə il əmim Əbdülkərim bəyin təhti-tərbiyəsində, sonra anamın ikinci şöhəri Həsənəli bəy Sadıqovun tərbiyəsi altına keçmişəm. Bu kişi mənə həqiqət ikinci atalıq etdiyindən, onu həmişə xeyirlə yad edirəm. Rus əlifbasının və rus qiraətini ilk dəfə Həsənəli bəydən öyrənmişəm. 1880-cı ilin may ayınadək kənddə olub, sonra Şuşa şəhərinə köçüb, altı sinifli şəhər məktəbinə girmək üçün hazırlanmağa başladım və bu niyyətlə məni müəllim Yusif bəy Məlik-Haqnəzərovun müvəqqəti yay məktəbinə qoydular. Sentyabr ayında imtahan verib, şəhər məktəbinə daxil oldum və bir ildən sonra Şuşada təzə açılmış realni məktəbə keçdim. Realni məktəbdə oxuyarkən, yenə hər ay Yusif bəyin “kontoruna” gedirdim. Yusif bəy mütəəssib bir teatro həvəskarı idi. Yay fəsillərində Şuşaya cəm olan kənd müəllimlərinin iştirakilə neçə teatrolar qabaqca Şahnəzərovun evində və sonra şəhər klubunun zalında verirdilər. Oynanılan əsərlər ancaq Mirzə Fətəlinin komediyalarıydı. Onlardan savayı meydanda heç bir əsər yox idi. Yusif bəy özü mütəəssib olub şagirdlərini də teatro tərəfinə həmişə təşviq edərdi. Və mənim teatroya həvəsim, onun təşviqi sayəsində başlanıb, gəldikcə artdı. Axır vaxtlarda Yusif bəylə aramızda sıxı bir rəfaqət var idi və qocalığına baxmayaraq, mənim əsərlərimdə rollar götürüb, gözəl oynardı.Realni məktəbin dördüncü sinfində ikən, Mirzə Fətəlinin komediyalarına oxşar əsərlər yazmağa başladım. Söz yox ki, bunlar hamısı zəif və uşaq əlindən çıxmış cızmaqaralar idi. Hər yazdığımı aparıb Yusif bəyə göstərərdim. O da oxuyub, fəqət imlamı düzəldib, qaytarardı özümə və gözəl nəsihət ilə yola salardı.
Ey könül, yar vəslini qoyma ki, yar əldən gedərEy könül, yar vəslini qoyma ki, yar əldən gedər,Sən bu işdə qılma təqsir, ixtiyar əldən gedər.
YarışHər kəsin əlində beşillik bir plan,Hər yerdə başlamış diqqətli axtarış.
Sual və cavab– Nə düşünməkdəsən, a divanə?Yenə bir uyku görmüsən, ya nə?
EylədiBir pəri sevmişəm sizin ellərdə,Məni camalına heyran eylədi.
Quşsuz yuvalarBakıda göyərçin yaman azalıb,Görəsən onlara kimdir qəsd edən?
Abşeronun adamlarıAbşeronun əjdahası küləklər hərdənOyananda nəriltisi dağları dəlir.
Nisbi sakitlik nədirMən tufandan əvvəlinSükutundan qorxuram.
Bağışla məniYerin, Göyün, ərşin, kürsün nizamı,Əvvəl, bu cahana bağışla məni!
Arzum qalxdı zirvələrə quş təkiArzum qalxdı zirvələrə quş təki,Uçub getdi soraqlaya bilmədim…
Cümə günü doğulmuşamKeçmişdə cümə günü anadan olan uşağın*ağırlığı qədər taxıl çəkib paylayarmışlar.*
Dözə bilməsəm dəOğlum Araza*İlk dəfə arxanca su atdım, oğul,
Gecə uşaqlar yatırGecə uşaqlar yatır...Mən, tənqidçilərin
Üçüncü hissə, 18Cahandar ağa səhər tezdən atın örüyünü dəyişdirmək üçün dəyədən çıxdı. Tüfəngini əlinə alıb, binələrin aşağı tərəfindəki çəmənliyə getdi. Çisəkləyirdi. Hər yeri duman bürümüşdü. Beş-on addımlıqdakı qaraltılar güclə seçilirdi. Otlar yuyulub sürüşkənləşmişdi. Havanın soyuqluğunu adam nəfəs aldıqca ciyərlərində hiss edirdi. Dəyələrin ətrafında dolaşan itlər tənbəl-tənbəl hürürdü, xalxaldakı dana-buzov mələşirdi. Binə mürgüləyirdi.Cahandar ağa səksəkəli idi. Axşam, əl-ayaq yığışdırılandan sonra itlərin arasına çaxnaşma düşmüşdü. Sığırçılar kimi isə qıya basmışdılar. İtlər binələrin üstündəki yola qədər getmişdi. Nökərlər hər yeri, arxacı, xalxalı dönə-dönə yoxlamış, atın örüyünü dəyişmiş, hər şeyin yerində olduğunu söyləmişdilər. "Yəqin yol adamları imiş", – deyə kişini sakit etmişdilər.
“Tənqid”Şimşək bil yol parladıİşığı aləmi qamarladı.