Müsəlman içində gördüklərim

Lemsə tayfasından Reynqart adlı bir şəxs miladi tarixinin 1892-ci ilində yer üzünü başladı piyada dolanmağa və dörd ilin müddətində belə məşəqqətli səyahətini tamam edib, səfərdə gördüklərini yazıb, bir kitab cəm etdi. Həmin kitabın bir cildini cənab Reynqart idarəmizə göndərib, təvəqqə edir ki, kitabın intişarı naminə onu oxucularımıza tərif edək. Müsənnifin kağızından belə məlum olur ki, kitabdan bir cild “İrşad” və “Həyat” idarələrinə dəxi göndəribdir.Kitabın 895-ci səhifəsindən “Müsəlman içində gördüklərim” sərlövhəsi ilə Qafqaz və İran səyahətnaməsi başlanır. 912-ci səhifə Salahlı qəryəsindən danışır. Səyyah yazır: “Günorta vaxtı iki min əziyyətlə çatdım Salahlı kəndinə və küçədə bir uşaq görüb soruşdum:

Джалил Мамедкулизаде3 мин
Рубаи 3

تا بر سر کوی عاشقی منزل ماستسر ازلی و ابدی حاصل ماست

Касим АнварРубаи1 мин
Gərçi dil seydinə, ey gül, xət ilə xalın var

Gərçi dil seydinə, ey gül, xət ilə xalın var,Leyk ondan bu gözəldir ki, gözəl halın var.

Сеид Азим ШирваниГазель1 мин
Bəzək-düzək istəməz binadan gözəl üzlər

Bəzək-düzək istəməz binadan gözəl üzlər,Sürmə nədir nə bilsin günəşlə dolu gözlər.

Рафик Зака Хандан19801 мин
Газель 5498

نه از خامی در آتش ناله و فریاد می کردمازین دولت جدا افتادگان را یاد می کردم

Саиб ТебризиГазель2 мин
Газель 365

هرگز بود به شوخی چشم تو عبهری؟یا راست‌تر ز قد تو باشد صنوبری؟

Хагани Ширвани1 мин
Рубаи 135

پیمانه بده، که مرد پیمانه منمدر دام زمانه مرغ این دانه منم

Аухади Марагаи1 мин
Eylə müstəsna gözəlsən kim, sənə yoxdur bədəl

Eylə müstəsna gözəlsən kim, sənə yoxdur bədəl,Səndən, ey can, münqəte qılmaz məni illa əcəl.

ФизулиГазель1 мин
Hayâlün ile gözümi bizerem

Hayâlün ile gözümi bizeremZîrâ özge hayâlinden bizerem

Кади БурханеддинГазель1 мин
Bir gürcüyə cavab

Gürcü mühərrirlərindən bir rəfiqim dünən gəlmişdi bizə söhbətə. Danışıq millətlərin qabağa gəlməyindən düşdü. Rəfiqim başladı ki, hər bir millət üçün nicat yolu tapmaq balaca uşaqları məktəbə göndərib tərbiyə verməklə əmələ gəlir. Əgər belə olmasa, heç bir şey fayda bağışlamaz: nə hürriyyət, nə məşrutiyyət, nə cümhuriyyət, nə zənburiyyət, nə çənçuriyyət…Qərəz rəfiqim bunlardan bir neçəsini də saydı və bu sözləri deyəndən sonra mənim rəyimi soruşdu. Mən cavab verdim ki, hələ sözünü de qurtar, mən axırda birdən cavab verərəm.

Джалил Мамедкулизаде3 мин
Ənisül-arifin, 5

«زمرة العشاق،قد قرب الوصال »«زبدة العشاق،لاتمشوا،تعال »

Касим Анвар1 мин
Xət gəldi ruyi-dilbərə, ey dil, hicabı var

Xət gəldi ruyi-dilbərə, ey dil, hicabı var,Zülfi-siyahı tək o gülün piçü tabı var.

Сеид Азим ШирваниГазель1 мин
Bu axşam

Bu axşam mutlu axşam,Sahildəyik baş-başa,

Рафик Зака Хандан19841 мин
Газель 5545

به دست بسته دستی در سخاوت چون سبو دارمکه چندین جام خالی را زاحسان سرخ رو دارم

Саиб ТебризиГазель2 мин
Газель 396

قم بکرة و خذها با کورة الحیاتِفالدیک قد ینادی هات السُّلاف هاتِ

Хагани Ширвани1 мин
Рубаи 136

تا کی ستم سپهر جافی بینم؟وین دور مخالف منافی بینم؟

Аухади Марагаи1 мин
Əql yar olsaydı, tərki-eşqi-yar etməzmidim

Əql yar olsaydı, tərki-eşqi-yar etməzmidim?İxtiyar olsaydı, rahət ixtiyar etməzmidim?

ФизулиГазель1 мин
Didüm şâhâ seven sini benem ben

Didüm şâhâ seven sini benem benGice gündüz koyan sini benem ben

Кади БурханеддинГазель1 мин
Çətin məsələyə cavab

Bir darülmüəllimində altmış dörd müsəlman uşağı ola və bunların ikisi müsəlman dili bilməyə ( yəni nə eybi var?), bunlara şəriət dərsini nə dildə demək lazımdır, rus dilində, ya müsəlman dilində?Bu məsələyə keçən nömrəmizdə cavab istəmişdik. Çünki indiyədək heç bir kəsdən cavab çıxmadı, biz yəqin edirik ki, bunun səbəbi məhz budur ki, məsələ çox çətin məsələdir.

Джалил Мамедкулизаде2 мин
Кыта 5

گر ترا میل عالم جانستزاده ترک سین ساسانست

Касим Анвар1 мин
Əhli-eşqin, zahida, cismindəki can özgədir

Əhli-eşqin, zahida, cismindəki can özgədir,Aləmi-mənadə, bil, can özgə, canan özgədir.

Сеид Азим ШирваниГазель1 мин
Gecənin o tayında...

Gülüm, yaşatdın məni,Gecənin o tayında.

Рафик Зака Хандан19851 мин
Газель 5665

نقد جان در بغل از بهر نثار آمده ایمهمه جا رقص کنان همچو شرار آمده ایم

Саиб ТебризиГазель1 мин
Газель 399

دیوانه شوم چون تو پری‌وار نماییدر سلسلهٔ زلفِ پری، مار نمایی

Хагани Ширвани1 мин
Рубаи 145

هر دم لحد تنگ بگرید بر منوین خاک به صد رنگ بگرید بر من

Аухади Марагаи1 мин
Könüldə min qəmim vardır ki, pünhan eyləmək olmaz

Könüldə min qəmim vardır ki, pünhan eyləmək olmaz,Bu həm bir qəm ki, el tənindən əfğan eyləmək olmaz.

ФизулиГазель1 мин
Mahmûr gözlerün gibi hammâr ola mı

Mahmûr gözlerün gibi hammâr ola mıGözün gibi tabîb ki bîmâr ola mı

Кади БурханеддинГазель1 мин
Yuxu

Puf, kuf, fuf… A kişi, bilmirəm bu hövlnak yuxular nədir ki, mən görürəm… (tuf, tuf, tuf, Sərdar Mənsurə…). A kişi yatmışdım, neyləmişdim, onda gördüm bir haf-huf anqırtısı gəlir, hərdəm deyir mmm məgə məgə məgər məra nəmişünasi? Yerimdən qalxıb can basdım anqırtı gələn səmtə. Yetişdim gördüm gülüm nanay, nay nanay, sərdar nanay day dalay… Qərəz, hə onda gördüm ki, cəhənnəmimizin qapısında bir nəfər sərdari-şərarətmədar, şəqavətasar, səlabət və şücaətdə misli-himar saxlayıblar. Hərdəm buna deyirlər: gir yuvana heyvan… Sərkarın qeyzi tutub elə bilir ki, bunlar Pəştin kələklərindəndir, birdən o sərdari-murdar, rəisi-tüccar, sərkərdeyi-küffar, kilabi-üqar kimi bir silkinib haffıldadı: “Pəsəra, məgər məra nəmişünasi?”. Dedilər: məgər sən kimsən? Dedi ki, mən…Mən küllikar Mirzə Fətulla xanam ki, əvvəl səglər səgi-Rəşt budəm və həmin mənsəbra bəd əz-salha şəbizindədari… və raşnə mali… və rəxtxabəndazi çinin bədəst avürdə budəm nə beasani… Bəs ki, dəndanhayəmra əz-zərb la-yəzrəb didəm (uj) zərbi-fişar dadəm bəçeşmhayəm sürxi amədə … Ta səglər səgi şüdəm salha dəst zənani-bisahibra-giriftə bəxaneyiin və an əz-əyan bürdəm (cəhəti-kəfalətha, nə xəyali-digər…) şüdəm əbili-tunban (yəni əmiri-tuman) dər həmin mənsəb həm qərnha çəndən ətfali-sadə dər dəsti-badəra bəxəlvətxanəhayi-ağlayan bürdəm (bər bəstha ki, xaricə nəbinəd, nə bekari-digər). Ta şüdəm salar əbkəm (salar əfxəm). Vəli in mənsəbra ki, hala darəm kafdari-məkfur (sərdarimənsur) əz bərəkəti-batini-abi-şur ki, mahiyan cürbəcür başəd əzdövləti dühəzari-hayi-şəmşirdar müsyö Lyazanov ta inra güft fəryad kərd “Lyazanov, Lyazanov”. Onda gördüm cəllad ərzəq çeşmi-diraz dəndan, bəli, bəli, Sərdar qayıtdı: Lyazanov, o şəxslər ki, füqəradırlar, öz yeməklərinə balıq tuturlar, məbada-məbada balığın birin onlara altı şahıdan artıq hesab edəsən ha! Gədə, bu axmaq uşağına hürriyyət verildi, birdən xudanəkərdə hürriyyətin annarlar, onda sənin hənavı mənim saqqalıma, mənimkin sənin rüşvətüvi yeyənin bığlarına yaxarlar. Ondan sonra qayıtdı ki, xub ağayi inkir-minkir bərdarid inhara məravil künid. Axır on rədərsuxtə şərüfil şərüfil-üləma himariz-zakirin həzaran dəfə vəqti-iftar bədəhəni-ruzə dər məhzər divist nəfər ağayani-Rəşt ki, ümumən dər həmin cayənd əgər bavər nədarid dərra kəşudə və pürsid beqül-hüvəllah bərənchayi-sədri püxtə hazir iftar qismha xurdəənd ki, sərdar şüma dər əla dərəceyi-illiyyin ba-hurüleyn xahid şüd. Didəm əz əndəruni-cəhənnəm sədaha miayəd ki, sərdar, sərdar befərma befərma, dər-incayəm, nə tənha beşümə həmə on qismhara xurdeyim: hə, maliklər dedilər ki, bu pulları bizə niyə verirsən? Əgər verirsən, sənə biz də mənsəb verək. Biz bularsız da veririk: Fironül-mülk ya Şəddadül-əyalə ya Dəyyusülməmalik… ya əgər verirsən ki, səni xilas edək, olmaz, gir oda, gir, gədə, gir, gir! Heyvan, gir, gir, gir”. Elə onu anqırtıynan atanda onun səsinə oyandım. Odur ki, Sırtıq ola-ola adım Dəli oldu.Dəli*

Джалил Мамедкулизаде2 мин
Рубаи 7

هرچند که در زمانه یک محرم نیستبنیاد اساس دوستی محکم نیست

Касим АнварРубаи1 мин
Sinədən guşuma fəryadi-dili-zar gəlir

Sinədən guşuma fəryadi-dili-zar gəlir,Dərdi artıbdı, genə naleyi-bimar gəlir.

Сеид Азим ШирваниГазель1 мин