Произведения
- О любви
- О божественной любви
- О разлуке
- О вине
- О природе
- О судьбе
- О смерти
- О мудрости
- О родине
- Хвалебные
- Сатира
- Плачи
Lemsə tayfasından Reynqart adlı bir şəxs miladi tarixinin 1892-ci ilində yer üzünü başladı piyada dolanmağa və dörd ilin müddətində belə məşəqqətli səyahətini tamam edib, səfərdə gördüklərini yazıb, bir kitab cəm etdi. Həmin kitabın bir cildini cənab Reynqart idarəmizə göndərib, təvəqqə edir ki, kitabın intişarı naminə onu oxucularımıza tərif edək. Müsənnifin kağızından belə məlum olur ki, kitabdan bir cild “İrşad” və “Həyat” idarələrinə dəxi göndəribdir.Kitabın 895-ci səhifəsindən “Müsəlman içində gördüklərim” sərlövhəsi ilə Qafqaz və İran səyahətnaməsi başlanır. 912-ci səhifə Salahlı qəryəsindən danışır. Səyyah yazır: “Günorta vaxtı iki min əziyyətlə çatdım Salahlı kəndinə və küçədə bir uşaq görüb soruşdum:
Рубаи 3تا بر سر کوی عاشقی منزل ماستسر ازلی و ابدی حاصل ماست
Gərçi dil seydinə, ey gül, xət ilə xalın varGərçi dil seydinə, ey gül, xət ilə xalın var,Leyk ondan bu gözəldir ki, gözəl halın var.
Bəzək-düzək istəməz binadan gözəl üzlərBəzək-düzək istəməz binadan gözəl üzlər,Sürmə nədir nə bilsin günəşlə dolu gözlər.
Газель 5498نه از خامی در آتش ناله و فریاد می کردمازین دولت جدا افتادگان را یاد می کردم
Газель 365هرگز بود به شوخی چشم تو عبهری؟یا راستتر ز قد تو باشد صنوبری؟
Рубаи 135پیمانه بده، که مرد پیمانه منمدر دام زمانه مرغ این دانه منم
Eylə müstəsna gözəlsən kim, sənə yoxdur bədəlEylə müstəsna gözəlsən kim, sənə yoxdur bədəl,Səndən, ey can, münqəte qılmaz məni illa əcəl.
Hayâlün ile gözümi bizeremHayâlün ile gözümi bizeremZîrâ özge hayâlinden bizerem
Bir gürcüyə cavabGürcü mühərrirlərindən bir rəfiqim dünən gəlmişdi bizə söhbətə. Danışıq millətlərin qabağa gəlməyindən düşdü. Rəfiqim başladı ki, hər bir millət üçün nicat yolu tapmaq balaca uşaqları məktəbə göndərib tərbiyə verməklə əmələ gəlir. Əgər belə olmasa, heç bir şey fayda bağışlamaz: nə hürriyyət, nə məşrutiyyət, nə cümhuriyyət, nə zənburiyyət, nə çənçuriyyət…Qərəz rəfiqim bunlardan bir neçəsini də saydı və bu sözləri deyəndən sonra mənim rəyimi soruşdu. Mən cavab verdim ki, hələ sözünü de qurtar, mən axırda birdən cavab verərəm.
Ənisül-arifin, 5«زمرة العشاق،قد قرب الوصال »«زبدة العشاق،لاتمشوا،تعال »
Xət gəldi ruyi-dilbərə, ey dil, hicabı varXət gəldi ruyi-dilbərə, ey dil, hicabı var,Zülfi-siyahı tək o gülün piçü tabı var.
Bu axşamBu axşam mutlu axşam,Sahildəyik baş-başa,
Газель 5545به دست بسته دستی در سخاوت چون سبو دارمکه چندین جام خالی را زاحسان سرخ رو دارم
Газель 396قم بکرة و خذها با کورة الحیاتِفالدیک قد ینادی هات السُّلاف هاتِ
Рубаи 136تا کی ستم سپهر جافی بینم؟وین دور مخالف منافی بینم؟
Əql yar olsaydı, tərki-eşqi-yar etməzmidimƏql yar olsaydı, tərki-eşqi-yar etməzmidim?İxtiyar olsaydı, rahət ixtiyar etməzmidim?
Didüm şâhâ seven sini benem benDidüm şâhâ seven sini benem benGice gündüz koyan sini benem ben
Çətin məsələyə cavabBir darülmüəllimində altmış dörd müsəlman uşağı ola və bunların ikisi müsəlman dili bilməyə ( yəni nə eybi var?), bunlara şəriət dərsini nə dildə demək lazımdır, rus dilində, ya müsəlman dilində?Bu məsələyə keçən nömrəmizdə cavab istəmişdik. Çünki indiyədək heç bir kəsdən cavab çıxmadı, biz yəqin edirik ki, bunun səbəbi məhz budur ki, məsələ çox çətin məsələdir.
Кыта 5گر ترا میل عالم جانستزاده ترک سین ساسانست
Əhli-eşqin, zahida, cismindəki can özgədirƏhli-eşqin, zahida, cismindəki can özgədir,Aləmi-mənadə, bil, can özgə, canan özgədir.
Gecənin o tayında...Gülüm, yaşatdın məni,Gecənin o tayında.
Газель 5665نقد جان در بغل از بهر نثار آمده ایمهمه جا رقص کنان همچو شرار آمده ایم
Газель 399دیوانه شوم چون تو پریوار نماییدر سلسلهٔ زلفِ پری، مار نمایی
Рубаи 145هر دم لحد تنگ بگرید بر منوین خاک به صد رنگ بگرید بر من
Könüldə min qəmim vardır ki, pünhan eyləmək olmazKönüldə min qəmim vardır ki, pünhan eyləmək olmaz,Bu həm bir qəm ki, el tənindən əfğan eyləmək olmaz.
Mahmûr gözlerün gibi hammâr ola mıMahmûr gözlerün gibi hammâr ola mıGözün gibi tabîb ki bîmâr ola mı
YuxuPuf, kuf, fuf… A kişi, bilmirəm bu hövlnak yuxular nədir ki, mən görürəm… (tuf, tuf, tuf, Sərdar Mənsurə…). A kişi yatmışdım, neyləmişdim, onda gördüm bir haf-huf anqırtısı gəlir, hərdəm deyir mmm məgə məgə məgər məra nəmişünasi? Yerimdən qalxıb can basdım anqırtı gələn səmtə. Yetişdim gördüm gülüm nanay, nay nanay, sərdar nanay day dalay… Qərəz, hə onda gördüm ki, cəhənnəmimizin qapısında bir nəfər sərdari-şərarətmədar, şəqavətasar, səlabət və şücaətdə misli-himar saxlayıblar. Hərdəm buna deyirlər: gir yuvana heyvan… Sərkarın qeyzi tutub elə bilir ki, bunlar Pəştin kələklərindəndir, birdən o sərdari-murdar, rəisi-tüccar, sərkərdeyi-küffar, kilabi-üqar kimi bir silkinib haffıldadı: “Pəsəra, məgər məra nəmişünasi?”. Dedilər: məgər sən kimsən? Dedi ki, mən…Mən küllikar Mirzə Fətulla xanam ki, əvvəl səglər səgi-Rəşt budəm və həmin mənsəbra bəd əz-salha şəbizindədari… və raşnə mali… və rəxtxabəndazi çinin bədəst avürdə budəm nə beasani… Bəs ki, dəndanhayəmra əz-zərb la-yəzrəb didəm (uj) zərbi-fişar dadəm bəçeşmhayəm sürxi amədə … Ta səglər səgi şüdəm salha dəst zənani-bisahibra-giriftə bəxaneyiin və an əz-əyan bürdəm (cəhəti-kəfalətha, nə xəyali-digər…) şüdəm əbili-tunban (yəni əmiri-tuman) dər həmin mənsəb həm qərnha çəndən ətfali-sadə dər dəsti-badəra bəxəlvətxanəhayi-ağlayan bürdəm (bər bəstha ki, xaricə nəbinəd, nə bekari-digər). Ta şüdəm salar əbkəm (salar əfxəm). Vəli in mənsəbra ki, hala darəm kafdari-məkfur (sərdarimənsur) əz bərəkəti-batini-abi-şur ki, mahiyan cürbəcür başəd əzdövləti dühəzari-hayi-şəmşirdar müsyö Lyazanov ta inra güft fəryad kərd “Lyazanov, Lyazanov”. Onda gördüm cəllad ərzəq çeşmi-diraz dəndan, bəli, bəli, Sərdar qayıtdı: Lyazanov, o şəxslər ki, füqəradırlar, öz yeməklərinə balıq tuturlar, məbada-məbada balığın birin onlara altı şahıdan artıq hesab edəsən ha! Gədə, bu axmaq uşağına hürriyyət verildi, birdən xudanəkərdə hürriyyətin annarlar, onda sənin hənavı mənim saqqalıma, mənimkin sənin rüşvətüvi yeyənin bığlarına yaxarlar. Ondan sonra qayıtdı ki, xub ağayi inkir-minkir bərdarid inhara məravil künid. Axır on rədərsuxtə şərüfil şərüfil-üləma himariz-zakirin həzaran dəfə vəqti-iftar bədəhəni-ruzə dər məhzər divist nəfər ağayani-Rəşt ki, ümumən dər həmin cayənd əgər bavər nədarid dərra kəşudə və pürsid beqül-hüvəllah bərənchayi-sədri püxtə hazir iftar qismha xurdəənd ki, sərdar şüma dər əla dərəceyi-illiyyin ba-hurüleyn xahid şüd. Didəm əz əndəruni-cəhənnəm sədaha miayəd ki, sərdar, sərdar befərma befərma, dər-incayəm, nə tənha beşümə həmə on qismhara xurdeyim: hə, maliklər dedilər ki, bu pulları bizə niyə verirsən? Əgər verirsən, sənə biz də mənsəb verək. Biz bularsız da veririk: Fironül-mülk ya Şəddadül-əyalə ya Dəyyusülməmalik… ya əgər verirsən ki, səni xilas edək, olmaz, gir oda, gir, gədə, gir, gir! Heyvan, gir, gir, gir”. Elə onu anqırtıynan atanda onun səsinə oyandım. Odur ki, Sırtıq ola-ola adım Dəli oldu.Dəli*
Рубаи 7هرچند که در زمانه یک محرم نیستبنیاد اساس دوستی محکم نیست
Sinədən guşuma fəryadi-dili-zar gəlirSinədən guşuma fəryadi-dili-zar gəlir,Dərdi artıbdı, genə naleyi-bimar gəlir.