Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Açdı gözlərini yuxudan səhər,Sarı köynək geydi o mavi göylər.
Qəzəl 322کسی که شیوه حکمت گرفت گوی ربودبه حکمتست حکایت،نه کار سعی و جهود
Toğrulun qətliSəlcuqilərin son hökmdarı olan III Toğrulun səhvləri üzündən, səlcuqilərin və onların atabəyləri olan Eldəniz xanədanının tədbir və qəhrəmanlıqları sayəsində düzəlmiş imperatorluq dağılmağa başladı. Məmləkət parçalara bölündü. Toğrulun azərbaycanlılarla olan son müharibəsi onun hökmranlığına son qoydu.Azərbaycan ayrılıqdan sonra, Rey və İraqda Toğrula qarşı uzun-müddətli müharibələr başlandı. Bir kərə Qəzvin altında əzilərək Xarəzm şahı Sultan Təkişin yanına qaçmış Qütlüğ İnanc orada çox böyük hörmətlə qarşılandı. Qütlüğ az zaman Xarəzmdə qalandan sonra Xarəzm ordusu ilə bərabər İraqa hücuma başladı.
Qəzəl 284اگر میرم ز ناز نازنینیبرافشانم ز شادی آستینی
Rübai 3با روی تو دی ماه بهار است مراوز دو لب تو شکر شکار است مرا
Töhfeyi-Sami, bölmə 385از شعرایی است که نو پیدا شده و متجدد است طبعش در شعر خوب است این مطلع از اشعار آن نوباوه ی کمال است :چو تیر از دل کشم با تیر آن مه جان برون آید
Ya rəb, kim olur ərzimi cananə yetirsinYa rəb, kim olur ərzimi cananə yetirsin,Dərdi-dilim ol xosrovi-xubanə yetirsin.
Qitə 74شاها! تویی آنکه از دل تستآوازه ماه و خور شکسته
YaranmışVarlıqda bizdən öncəAylar, illər yox idi.
Qara xəbərlərBağrı qanam, bağrı qan ömrümün bu çağındaQara xəbərlər gəlir od dərdli sahilimdən.
Dindir məni hərdən, gözəlim, fürsət olandaDindir məni hərdən, gözəlim, fürsət olanda,Vəslin bizə bir an, nə olar, qismət olanda?
Beşinci pərdəİkinci şəkilSəhnə Quzğun şahın sarayını təsvir edir. Dünya gözəli qəmli-qəmli*
Rübai 78دنیا گیرم که بیگزند است به هیچزهرش همه گر شکر و قند است به هیچ
Qəzəl 31به شب ماهی میان کاروان استکه روی او دلیل ساربان است
Zavodun tərcümeyi-halıUzun illər bundan qabaq qırmızı və xam misin qazandı qoxusu Berlin kapitalistlərinin burnuna getmiş, mühəndislər çağırılmış, aparatlar qurulmuş, planlar düzəlmiş, yerlər zəbt olunub, kəndlilər döyülmüş, bazar açılmış, işçilər toplanılmış, qamçılar şartıldamış, yer altlarına lağımlar salınmış, kişilər qazımış, qadınlar daşımış, uşaqlar təmizləmiş. Bu ehtiras və ölüm çəkişmələri - Yasamal dağlarının başındakı meşəlikdə, dayaz bir dərədə - Gədəbəydə - misəridən zavodu doldurmuşdur...Üç tərəfini bürüyən dərin və uzun sulu mağaralar zavodun qan damarlarıdır. Zavoddan çıxaraq ətrafı dolaşan dəmiryol xətti bir sual kimi bükülmüş və mədənləri zavoda bitişdirmişdir. Bu xəttin ən zərif və səliqəli tərəfi mis "kraliçasının" malikanəsindən çıxandır.
Türki qəzəl 7Gül kimi hər kim ki gülzar içrə nəqdi-cani varSəy eylər töksün sənin yolunda ta imkanı var
Qitə 195Xəlifə deyir ki, dəbirim olsun,Məqamın əlimlə göylərə qalxar.
Qəzəl 176Səba yeli o gülümdən neçün xəbər verməz?Olub təsəlli, yanan könlümə əsər verməz.
Qəsidə 20زنهار خوارگان را زنهار خوار دارپیوند و عهدشان همه نا استوار دار
Konsulun arvadıNahardan sonra uzandım, amma yuxum gəlmədi. Durdum, əl-üzümü yudum, bir qədər zehnim açıldı. Geyindim, çıxdım küçəyə və yavaş-yavaş gəldim şəhər bağına. Skamyaların birinin üstə oturdum; amma genə bilmədim ki, nə qayırım. Bir qoca rus arvadı bir balaca uşağın əlindən yapışıb yeridirdi. Uşağın əlindəki tağalaq çörəklərin hərdənbiri düşürdü yerə, arvad qaldırıb, tozunu silib verirdi uşağa. Sonra bir rus saldatı ilə bir rus arvadı qol-qola gəlib qabağımdan keçdilər. Kənarda bir neçə gəzib-dolanan görsənirdi; amma bunların heç birindən mənə bir mətləb hasil olmadı və az qalmışdı duram bir özgə tərəfə üz qoyam, birdən, aha, rəfiqim Rzaqulu bu tərəfdən nağafil çıxdı. Mən çox sevindim və haman saat xəyalıma gətirdim öz mənzilimi: bir tərəfdə əyləşib Rzaqulu, bir tərəfdə əyləşmişəm mən özüm və ikimiz də dünyanı yaddan çıxardıb, cummuşuq şahmat oyununa.Rzaqulunu görcək bir söz deməyib, düz getdim yapışdım rəfiqimin qolundan və başladım bizə tərəf çəkməyə. Rzaqulu dayandı və soruşdu:
Yoluna cânın viren cânbâz imişYoluna cânın viren cânbâz imişIşk eri ma'şûkına dem-sâz imiş
İqbalnamə, fəsil 30Allahın mədhini edib ifadə,Ərəstu yazmışdı rəhbərnamədə:
Qəzəl 323«یحبه و یحبونم » چنین فرمود:که انعقاد محبت ز جانب ما بود
KamanNüsrətəddin özünü hər cəhətdən təmin olunmuş hesab edirdi. Məmləkətin hüdudlarında tam bir dinclik hökm sürməyə başlamışdı.Qütlüğ İnanc Xarəzmşahın qüvvəsi ilə Toğrulun vücudunu aradan qaldırdıqdan sonra dörd dəfə Azərbaycana hücum etmişdisə də, dördündə də Qəzvin və Zəncan altında əzilərək, nəhayət, Xarəzmşah məmləkətinə qaçmışdı.
Qəzəl 285زهی چشم و زهی ابرو، زهی رویزهی خط و زهی خال و زهی موی
Rübai 9یک نیم دلم کلیچه یک نیم کبابیک نیمه در آتش و دگر نیمه در آب
Töhfeyi-Sami, bölmə 388اوقات به مکتب داری میگذراند خط نستعلیق را خوب مینویسد این مطلع زاده ی طبع اوست :میان ما و سک یار فرق بسیار است
Cismdən can almağa gər olsa fərmanın səninCismdən can almağa gər olsa fərmanın sənin,Canə minnətdir olam, ey dust, qurbanın sənin.
Qitə 80زهی ملک بخشی که خصمت نداردبجز تیره روزی و جز تنگ عمری
İnsanlıqƏn böyük rütbəsi, məncə, atalıqdır kişinin,Analıq sevgisidir bər-bəzəyi bir qadının.