Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Atabəy Məhəmməd Qızıl Arslanın məktubunu Kirmandan Həmədana qayıtdığının ikinci günündə aldı. O, məmləkətin vəziyyətini çox da yaxşı hiss etmirdi. Bağdaddan gələn xəbərlər xəlifənin təzə bir qüvvətə istinad etməyə hazırlandığını bildirirdi. Əyyubilərin Misirdə böyük bir səltənət qurmuş fatimilərə qalib gəlməsi xəlifədə təzə bir ruh oyandırmışdı. O, xilafəti türklərin təsirindən qurtarıb əyyubilərin nüfuzuna tapşırmaq istəyirdi.Xəlifənin Atabəy ölkələri içərisində dolaşan təbliğatçıları əyyubilərin lehinə olaraq geniş təbliğat aparırdı. Musildə, Xarəzm şahlarının sərhəd şəhərlərində atabəylərə qarşı sui-qəsd hazırlanırdı.
Çünki rəf’ oldu üzündən, ey şəhi-xuban, niqabÇünki rəf oldu üzündən, ey şəhi-xuban, niqab,Qalmadı küfrü zəlalət, zahir oldu afitab.
Qəsidə 102دوشم شبی خجسته بد و مجلسی ظریفعیشی چو روح روشن و وقتی چو جان نظیف
Töhfeyi-Sami, bölmə 589از آدمی زاده های شهر تبریز است و در شعر مسلم اهل آنجا خصوصا در قصیده و غزل طبعش خوب و ذوقش مرغوب بوده این دو مطلع از اوست :بفکر آن میان هر سو دل صد ناتوان گم شد
Şagirdlərin müəllimə kələk gəlmələriVar idi bir müəllimi-dana,Xoşzəban, xoşədavü nüktəsəra.
Rübai 140با دل گفتم چو دلبری بگزیدیبنشین و بگو که با منش چون دیدی؟
Didərginİşgəncə olarmı hər gün olsun,Yurd bunca rəvamı gərgin olsun?!
Cavab verməliyəmMən atayam, sən – oğul, xalqımın qarşısındaHər bir hərəkətinçün cavab verməliyəm mən.
Hicrin yetirdi aşiqini canə, dilbərimHicrin yetirdi aşiqini canə, dilbərim,Canlar fədadı sən kimi cananə, dilbərim.
Qəzəl 3930Eşq düşməndi cana, eyləsən həzər, neylər?Zəmanə çəksə qılıncı üstünə, sipər neylər?
Qəsidə 140Afiyətdən nişan tapmayıram,Dərd-qəmdən aman tapmayıram.
Qəzəl 628باغ جهان روی تست، رای گلستان مکنطیرهٔ سنبل مخواه، طره پریشان مکن
Qəzəl 47Könüldə, canda eylər ol pərinin dərdini pünhan,O kəs kim, gizlədə bilsin odu xaşak ilə asan.
QoloşapovaEy yari-bivəfa Qoloşapov! Bu imiş məgər dostluğun şəraiti? Biz məgər sənlə belə danışmışdıq? Heç bilirsənmi ki, kimi qırırsan, kimin evlərini topa tutursan, kimin məhəlləsinə od vurub yandırırsan? Məgər Qarabağ müsəlmanlarını tanımırsan? Məgər qeyri müsəlmanları tanımırsan? Məgər müsəlmanlar sənin padşahın barəsində etdiyi rəftarının əvəzidir ki, sən müsəlmanlar barəsində eləyirsən?..Məgər bu, onun əvəzidir ki, Rusiya dövləti bina tutandan indiyə kimi hər bir müsəlman küçədə getdiyi yerdə bir rus görəndə tez qaçıb düşüb onun ayaqlarına və deyib: “Fəda olum sənə, ey rus”?
Sarrâf eğer görse dişün gibi dür-dâneSarrâf eğer görse dişün gibi dür-dâneTerk eyleye hirfetin oturmaya dükkâna
Qəzəl 529مقررست و معین بحجت و برهانکه: غیر دوست کسی نیست در مکین و مکان
Təsadüf– Sən heç vaxt ruhdan düşmə, bu hadisəyə məğlubiyyət adı vermək olmaz, çünki mübarizə hələ bitməmişdir. Son cəbhəyə kimlərin sahib olacağı bəlli deyildir. İki döyüşən qüvvət növbətlə qələbə əldə edə bilər. Lakin mübarizənin sonunda hər kəs qazandığı qələbəni əlində möhkəm saxlamağı bacarsa, həqiqi qalib odur. Əmir isə əldə etdiyi qələbəni hələlik möhkəmləndirə bilməmişdir. Mən elə zənn edirəm ki, bu qələbə, nəhayət, onun ifşa edilməsilə nəticələnəcəkdir.Nizami bu sözləri Fəxrəddinə deyirdi. Lakin Fəxrəddin bir daha qələbə əldə edə biləcəyinə əmin deyildi. Onun fikrincə, Atabəy məmləkətin vəziyyətini öyrənmədən və xalqın həyatı ilə tanış olmadan Arandan gedəcəkdi.
Dilbəra, dil səndən özgə bir dəxi yar istəməzDilbəra, dil səndən özgə bir dəxi yar istəməz,Çün müyəssər oldu vəslin, qeyri didar istəməz.
Qəsidə 104با درنگ از درد دل در بوستان دی داد رنگزرد و پرچین شد چو روی دردمندان با درنگ
Töhfeyi-Sami, bölmə 592از مردم عراقست و کاتبی سریع الکتابت بود چنانکه روزی هزار بیت مینوشت و در شعر شناسی مسلم بود بروم رفت و دیگر خبری از او نیامد این مطلع از اوست :جام برکف چشم بر رخسار ساقی مانده ام
Oğluma xitab (Ey oğul, alim olsa rəbbani)Ey oğul, alim olsa rəbbani,Sən onun ol dərində dərbani.
Rübai 143زان دل ز من ای سرو سهی! نستانیخواهی که ز من دل تهی نستانی
Yunus deyə-deyəYazda gözləri yol çəkərDağlar Yunus deyə-deyə,
Xəzansız çiçəklərDöyüş illərinin təcrübəsiniCavan nəsillərə ötürən oldum.
Yetişdi qeyri aşiqlər vüsali-yarə, mən qaldımYetişdi qeyri aşiqlər vüsali-yarə, mən qaldım,Xəlayiq çarə tapdı dərdinə, biçarə mən qaldım.
Qəzəl 3954Sən fikir vermə mənim ahıma, ey nazlı nigar,Ud yanar odda, nə tüstü, nə də ki, nalə çıxar.
Qəsidə 143Mən kiməm, xilqətdən üstün nəfsimə qiymət verəm?Xilqətin tacı əgər olsa başımda, kafərəm.
Qəzəl 633خلاف دشمنان روزی نظر بر دوستان افگنحسودان را بخوابان چشم و بندی بر زبان افگن
Qəzəl 48Eşqdə məzmun olub xətti-rüxi-canan mənə,Böylə yazmış taleyimdə saneyi-dövran mənə.
Vətən məhəbbətiVətəndən bəzi səbəblərə görə uzaq düşən qarabağlılar bəlaya giriftar olan vətəndaşlarının əhvalını hər bir vasitə ilə yoluxub izhariməhəbbət və təəssüf etməkdədirlər.Peterburq darülfünununun tələbələrindən bir Qarabağ ermənisi “Novoye vremya” qəzetində üzünü Şuşa şəhərinə tutub deyir: “Ax, mənim qardaşlarım, yox olaydı o gün və o saat ki, mən vətəndən uzaqlaşdım, niyə mən bilmədim ki, siz bir belə dərdə düçar olacaqsınız? Niyə mən orada olmayaydım ki, sevgili qardaşlarıma əlimdən gələn qədər köməklik göstərib məzlumlara təsliyyət verəydim! Ax! Bu sözləri yaza-yaza uşaq kimi ağlayıram, dəxi səbr edə bilməyib əvvəlinci dəmir yol qatarı ilə gəlirəm vətənə!”.