Произведения
- О любви
- О божественной любви
- О разлуке
- О вине
- О природе
- О судьбе
- О смерти
- О мудрости
- О родине
- Хвалебные
- Сатира
- Плачи
چنین که بسته شدم باز من به زلف چو بندشخلاص من متصور کجا شود ز کمندش؟
Canə basdım qönçəvəş peykanını, ey tazə gülCanə basdım qönçəvəş peykanını, ey tazə gül,Dözmək içün hicrinə düzdüm dəmirdən bir könül.
Zülfüne düşen çıhmağı müşkildür efendiZülfüne düşen çıhmağı müşkildür efendiŞol kuş ki düş e dâmuna bismildür efendi
Qan hamamıBu gün mən eşitdim ki, italyanlar Tripolidə osmanlılara basılmaqlarının əvəzini çıxartmaqdan ötrü o qədər günahsız ərəb uşağı qırırlar ki, frəng qəzetləri bu qırğının adını qoyublar “Qan hamamı”.A kişi, Allah xatirinə, başımı ağrıtma, mənim öz dərdim özümə bəsdir. Sən görürsən ki, mənim evim yıxılıb, belim qırılıb, mənim Seyid Məhəmməd ağa kimi ağam əlimdən gedib. Sən hələ mənə deyirsən ki, nə bilim, italyanlar osmanlı və ərəb qanı ilə hamamlar qayırıblar. Sən deyirsən ki, Avropa şəhərlərində sosialist firqələri mitinqlər əmələ gətirib, nitqlər söyləyirlər, italyanlara nifrət eləyirlər və hökumətlərinə ariz olurlar ki, vəhşi italyanların namərdliklərinə sədd çəkilsin. Sən deyirsən ki, Praqa şəhərində indi neçə min çex milləti ki, özləri də katolik məzhəbində ola-ola, bir yerə cəm olub, osmanlılara mərhəba, italyanlara min lənət göndəriblər. Mən də deyirəm ki, bizim Qafqaz müsəlmanlarına dolaşma. Sənin xəbərin yoxdur ki, bir nəfər Seyid Məhəmməd dari-fənadan dari-bəqaya rehlət buyuranda nə qədər hammal, qəssab, dəllək, mismarçı, qatıqçı, qatırcı ağanın həyətinə yığışırlar. Bitli molla küçədən cındırlı uşaqları yığıb, hərəsinin əlinə bir şaqqıldaqlı baydaq verib; əztərəfi-digər “Müzəffəri-məktəbi” bağlanıb, keçəl, bitli uşaqlar ağlaya-ağlaya və başlarına vura-vura gəlirlər ağanın həyətinə. Əz yek tərəf molla xoruzulla və ağanın həmşəhriləri qaçıb məsciddən Qasim otağını bəzəyib gətirdilər; küçədə su boçkaları hazır. Qərəz nə başını ağrıdım, iki palan camaat ilə ləbaləb. Əli kəsik dərviş bir yanda, molla qarpızəli bir yanda, sair dərvişlər bir yanda. Neçə yerdə camaat toplaşıb, mərsiyəyə ağlaşırlar, tainki Qasim otağı hazır oldu, nəşi-mübarəki həyətdən çıxarıb, mollalar düşdü qabağa və başladılar quran oxumağa. Daldan şkol uşaqları müdirin sərkərdəliyi ilə və camaat növhə deyə-deyə, sinə vura-vura cənazəni gətirdilər Təkə meydanına (sən axmaq hələ İtaliya və Osmanlıdan danışırsan), haman Təkə meydanına ki, türkmənlər orada at, eşşək, dəvə və flan bağlayırlar. At-eşşəkləri açıb buraxdılar bir yana, nəşi qoydular onların yerinə və başladılar haman müqəddəs yerdə namazı (mən ölüm ürəyini sıxma).
Газель 317صدبار فکر کردم و صد راه آزمودبیچارگیست چاره،زیانست عین سود
Mahi-tabandır üzün, ey afitabi-xavəriMahi-tabandır üzün, ey afitabi-xavəri,Təl’ətindən münfəildir şəmsü mahü Müştəri.
Töhfeyi-Sami, bölmə 480از شعرایی است که همین اسم شاعری دارند و بس این مطلع که بهیچ کار نمی آید از اوست :که بر بام فلک خم گشته از بهر تماشایش
Zahida, ol sənəmin zülfi-çəlipasına baxZahida, ol sənəmin zülfi-çəlipasına bax,Aç bəsirət gözüvü, nərgisi-şəhlasına bax.
Yaşayacaq bu dünyadaAzərbaycan hökumətiYaşadırdı bu milləti,
Qoy mənə kuyində yer biganə ancaq verməsinQoy mənə kuyində yer biganə ancaq verməsin,Can sağ olsun, sevgilim, sən yaxşı ol, sağ verməsin.
Газель 1950نه تخت جم، نه ملک سلیمانم آرزوستراهی به خلوت دل جانانم آرزوست
Газель 275سوختم چون بوی برناید ز منوآتش غم روی ننماید ز من
Газель 435نیست عیب ار دوست میدارم منشبا چنان رویی که دارد دشمنش؟
Рубаи 3گر اهل دلی بده رضایی بقضااز دایره رضا منه بیرون پا
Yanam bu cihânda leb-i hayvânına teşneYanam bu cihânda leb-i hayvânına teşneZî cânına toymış kim ola kanına teşne
MəramnaməTiflisdə müsəlmanların bir “Xanımlar cəmiyyəti-xeyriyyəsi” var. Hərdənbir idarəmizə kağızlar yazıb soruşurlar ki, bu cəmiyyətin “məramnaməsi” nədir, yəni nəyə qulluq eləyir, məqsədi nədir?..Keçən vaxtlarda bir-iki kağız sahiblərinə cavab verdik ki, “Xanımlar cəmiyyəti-xeyriyyəsinin” məramnaməsi pul yığmaqdır, vəssəlam. Bizim bu cavabımızı eşidib, keçən il bir-iki Tiflis xanımları küçədə üzüaçıq mənə rast gəlib başladılar giley-güzarı ki, “sən niyə ona-buna yazırsan ki, bizim məqsədimiz pul yığmaqdır, niyə bizim bu qədər zəhmətlərimizi gizləyib, haqqı danırsan və bizə yaraşmayan adı bizim üstümüzə qoyursan, məgər görmürsən ki, biz hər il “bal” veririk, qızlarımızı orada işlədirik? Məgər bu millətpərəstlik deyil, məgər bizim üçün bu fədakarlıq deyil? Dəxi bizdən nə istəyirsən?”.
Газель 318عشقش بخاک بردم و گفتم که: یا ودود«ارحم لنا» که غیر تو کس نیست در وجود
Mən ki, dərvişəm, fəqirəm, padişahi-aləməmMən ki, dərvişəm, fəqirəm, padişahi-aləməm,Ruhi-birəngəm, əgərçi rəngə girdim, adəməm.
Töhfeyi-Sami, bölmə 483اوقات به تجارت میگذراند این مطلع از اوست :خوش حالتی است اینکه مرادست داده است
Gərçi məndən etdi sərkəşlik o sərvi-sərbüləndGərçi məndən etdi sərkəşlik o sərvi-sərbülənd,Tapmışam təsxirinə ahi-dilimdən bir kəmənd.
Nizaminin “Xəmsə”siÖz dilində oxudum Sədini də, Qövsini də,Oxudum zövq ilə Xəyyamı da, Firdovsini də,
Meydənmi qızarmış, gözəlim, arizi-alınMeydənmi qızarmış, gözəlim, arizi-alın,Ya əks salıb sağərə xurşidi-cəmalın?
Газель 1986لعلت به خنده پرده گل را دریده استآیینه از رخت گل خورشید چیده است
Газель 276ای صبح مرا حدیث آن مه کنای باد، مرا ز زلفش آگه کن
Газель 438پستهٔ آن ماه مروارید گوشچون بخندد بشکند بازار نوش
Heyrət, ey büt, surətin gördükdə lal eylər məniHeyrət, ey büt, surətin gördükdə lal eylər məni,Surəti-halım görən, surət xəyal eylər məni.
Seher bize gel iy cân hayâtı seherün senSeher bize gel iy cân hayâtı seherün senGören görmeyene kim sıfâtı kamerün sen
NainsaflıqMəhərrəm yetişdi. Şaxseylər gediləcək, başlar yarılacaq, şərbətlər içiləcək, məşəllər yanacaq.Bunlar hamısı öz qaydası ilə. Lakin bircə şey var ki, mənim xoşuma gəlmir və heç bir insaf əhlinin xoşuna gərək gəlməsin.
Газель 320فتنه در خواب قیامت خفته بودچشم بیدار تو خوابش در ربود
Məhəbbət möhkəm işdir, qafil olmaMəhəbbət möhkəm işdir, qafil olma,Bu karı sanma ki, hər kara bənzər.