Abdulla Şaiq
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Ey vətən, ey gözəllərin gözəli!Qəlbimin ey sevimli şah əməli!
Saqi, ayağa dur, gətir badə ki, yaz vaxtıdırSaqi, ayağa dur, gətir badə ki, yaz vaxtıdır,Mürği-könül, nəvayə gəl, suzü güdaz vaxtıdır.
Ahu baxışlı bir qızFüsuli-ərbəədə mən fəda olum yayə,Mənim güzarımı saldı Qara Kəlisayə.
Birinci pərdəSəhnə Qəzvin şəhərində ŞahAbbasın sarayını təsvir edir. Sarayın ancaq*bir tərəfi görünür. Ortada Şah Abbasın taxtı. Sağa iki, sola bir qapı var. Yerə qiymət-*
Beşinci pərdəSəhnə saray həyətinin bir guşəsini təsvir edir. Vəzirlər bir yerdə danışırlar.*Sərdar Zamanxan**. Mirzə Möhsün, işlər necə gedir?
NüşabəBeş pərdə on iki şəkildə mənzum dramƏsər Nizami Gəncəvinin “İskəndərnamə” poeması əsasında yazılmışdır.*
DovşanDovşana bax, dovşana,Dovşan qaçdı bostana,
Yeni köməkçiTarlaya gəldi Nəbi,Gördü səhərdən bəri
Uşaq və dovşanU ş a q– Dovşan, dovşan, a dovşan!
QonaqlıqVəli yazıb dərsini, uzanmış idi yerə,Köpək səsi eşitdi bayırda birdən-birə.
Tülkü və qurdOldu bir yolda tülkü qurda düçar,Hara? – sordu, – gedirsən, ey sərdar?
MahnıDoğdu günəş qırmızıCan gülüm, can, can!
Sözün qiymətiNağılVarlı bir tacirini üç oğlu varmış. Tacir kiçik oğlunu hamısından çox istəyirdi. Böyük qardaşlar paxıllıq edib deyirdilər: “Atamız onu görəsən nəyə görə bizdən çox istəyir? Onun bizdən nəyi artıqdır?”
Arı və kəpənəkBir arı allı-əlvanlı bir çəmənlikdə çiçəyə qonub şirə sorurdu. Həmin çiçəyin o biri budağına da bir kəpənək qonmuşdu. Xortumu ilə çiçəyin şirəsini əmirdi. Arı tez-tez kəpənəyin yanından uçub o biri budağa qonurdu. Bundan rahatsız olan kəpənək dedi:– Ey, o kobud ayaqların, o qalın qanadlarınla mənim yanımdan keçmə! Qızıl, gümüş xallı qanadlarımın bəzəyini pozarsan!
İkinci məclisMəclis Pəri xanımın bağçasında vaqe olur. Dursun əlində bir*səbət armud, yorulmuş bir halda bağçaya gəlir.*
İkinci pərdəSəhnə Səfər bəyin bağçasını təsvir edir.*Bağban** (bağı suvara-suvara oxuyur).
Beşinci pərdəBirinci şəkilSəhnə Quzğun şahın zülmət kimi qaranlıq ölkəsini təsvir edir. Susuz, çılpaq çöl, ara-*
VIXasay küçə vərdişlərini yavaş-yavaş məktəbə gətirməyə başladı. Hər gün məktəbə əli, üzü, üstü-başı çirkli gəlirdi. Müəllimlər və yoldaşları ilə rəftarı büsbütün dəyişmişdi. Yoldaşlarını təhqir edir, müəllimlərin sözlərinə əhəmiyyət verməyib dərslərinə əsla çalışmırdı. Kamil müəllim bunları gördükcə, eşitdikcə kədərlənir, sinifdə hər xüsusda birincilik qazanmış olan Xasayın birdən-birə bu qədər dəyişməsinin səbəblərini axtarır və ona qarşı çarə və tədbirlər düşünürdü.Bir gün Xasay öz sinif yoldaşı və qonşusu Mürsəllə vuruşarkən köhnə müəllimlərdən Mirzə Rəhim onun qolundan çəkə-çəkə tutub bir baş müəllimlər otağına gətirdi. İçəri girincə üzünü müdirə çevirib titrək və əsəbi bir səslə bağırdı:
VIIRəcəb Xasaya getdikcə daha çox təsir etməyə çalışırdı. Bir gün Xasay əlində dəyənək bağçanın taxta hasarlığına çırpa-çırpa qaçırdı. Rəcəb bir siçanın quyruğundan tutub gülə-gülə:– Xasay, bura bax, bura bax, siçan tutmuşam – deyə onu çağırdı.
XIVXasayın Rəcəblə bərabər hara və nə üçün getdiyini bilmədiyindən Badam çox rahatsız idi. Oğlunun yolunu çox gözlədi, gəlib çıxmadı. Onun səhərə qədər gözlərinə yuxu girmədi. Rəcəb qaçaq olduğu gündən evə qarşı çox soyuq idi. Evin bütün zəhməti onun üzərinə düşmüşdü. Bir tərəfdən Rəcəbin qapıçılıq vəzifəsini görür, küçəni, həyəti süpürüb təmizləyir, bir tərəfdən qonşulara su daşıyır, boş vaxtlarında da qapıda qutusunu qarşısına qoyub alverini edirdi. İşə alışmamış olan Badam bu ağırlıqların altında yorulub əzilirdi. O, səhərə qədər öz vəziyyətini və Xasayı düşündü.Badam səhər yerindən xəstə kimi qalxdı. Həyətə çıxdığı zaman onu Xasayla Kamil müəllim və bir də tanımadığı bir kişi qarşıladı. Badam Xasayı görüncə:
XVIKamil getdikdən sonra Xasay qəzetə bükülü bəxşişi açdı. Corabdan tutmuş papağa qədər hər şey alınmışdı. Hətta paltarın içərisinə bir qutu konfet də qoyulmuşdu. Xasay şeyləri götürüb o biri otağa keçdi. İş köynəyindən tutmuş coraba, çəkməyə qədər dəyişdi. Yeni paltarı ona çox yaraşırdı. Otaqdan çıxınca anası, bacısı ona baxıb “sağlıqla geyin” – dedilər.Konfet qutusunu açdı, gülə-gülə:
Zamanın inqilabçılarınaHardasız, ey vətən qayıqçıları?Qaldı dərya üzündə yelkəniniz.
Hamımız bir günəşin zərrəsiyikƏsrlərdən bəri zülmə alışan,Qan içən, qan qusan, ey şər insan!
Biri sənsən mələkciyim, biri mənQonşuda qarşı-qarşıya görünənİri camlı, genişcə pəncərədən
Həyat-sevməkdirQurumlu bir ocaq kimi fikrimə his çökmüşdü,Qanadlanan ümidimi qırıb yerə tökmüşdü.
Faş etdi göz yaşım bu nihan razi ellərəFaş etdi göz yaşım bu nihan razi ellərə,Əfsanə tək cahanda məni saldı dillərə.
Könlüm etmiş o ləbü ləlinə ey yar həvəsKönlüm etmiş o ləbü ləlinə, ey yar, həvəs,Gözəlim, çünki qonar şəhdü şəkər üstə məkəs.
Ciqqeyi-hüsnümü başımda bu gün yan edəcəmCiqqeyi-hüsnümü başımda bu gün yan edəcəm!Minəcəm naz atına, ərsədə cövlan edəcəm!
İki familiyanın məhviFirudin bəy Köçərliyə*1
QoçpoladYenə könlümün quşuDönmüş ovçu tərlana,