Abdulla Şaiq
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Bənövşəyəm, bənövşə,Düşmüşəm dilə-dişə;
Uşaq bağçasıSəhər bağça şənlənir,Bir-bir uşaqlar gəlir.
Tıq-tıq xanımGəlin, sözə uşaqlar,söyləyim bir hekayət:
İkinci pərdəSəhnə şahzadə xanımın yataq otağını təsvir edir. Burğulu miz üstündə, üzündə ağ tül*kiçik bir qız oturubdur. Şahzadə xanım yuxudan oyanır.*
Beşinci pərdəYeddinci şəkilPiri babanın eyvanı. Püstə ilə Saymaz gəlirlər. Püstə ona*
MasamaEy mənim köhnə masam, köhnə dostum, mən yenə də sənə dirsəklənərək əlimdə qələm çalışıram. Bu dəfə qələmə aldığım mövzu sənsən, ancaq sən!..Qırx ildir ki, sən mənimlə baş-başa verib ədəbi yaradıcılığımda can qoyur, mənimlə bərabər əmək sərf edirsən.
Birinci fəsilGünəş sönmüş, qaranlıq çökmüş, üfüqlər qısalmışdı. Bakının göylərində mənzil etməyə qərar vermiş qara, sıx cənub buludları ucubucağı olmayan durna qatarı kimi düzülərək, aylı-ulduzlu göylə şəhərdən ucalan çıraq və elektrik işıqlarının bir-biri ilə öpüşməsinə mane olurdu. Xəzərin qoynuna girmiş Bakı gecəsini, pəncərələrdən, yaxın buruqlardan, Qara və Ağşəhər zavodlarından, çit və bez fabrikindən, limanlarda və dənizdə olan yük və minik gəmilərindən ətrafa yayılan elektrik və çıraq işıqları ala-qaranlıq bir səhərə çevirmişdi. Təsadüfi olaraq o işıq nümayişində bu gecə Hacı Kərimin də elektrik lampaları iştirak edirdi. Məsləhətə çağırılmış olan qohum-qardaş yemək otağına toplanmış, mavi abajurlu elektrik lampalarının parlaq şəfəqləri altında şirin-şirin danışıq aparırdı. Hörmət və adət üçün bu gecə toyun nə zaman və necə başlanması haqqında yaxın qohumların da fikri öyrəniləcək və onlarla birlikdə qərar çıxarılacaqdı.Mina xanım qonaqları qabaqcadan söhbətə hazırlamaq istədiyindən məyus bir səslə:
Doqquzuncu fəsilQızı olduqdan sonra Əşrəf Sonaya ancaq bir ana kimi baxırdı. Qəlbinin içini dolduran əvvəlki səmimiyyət və məhəbbət get-gedə sönməyə və boşalmağa başlayırdı. O, indi müxtəlif bəhanələrlə gecələr evə vaxtsız qayıdır, rəftarında, hərəkətlərində Sonaya qarşı əvvəlki qədər səmimi görünə bilmirdi. Sona isə eşqini kimsə ilə bölüşmək istəmədiyindən gecə-gündüz onun keşiyini çəkir, dəlicəsinə sevdiyi Əşrəfini özünə bağlamaq üçün çarələr düşünür və onu dərhal tətbiq etməyə çalışırdı. Lakin bunların səmərəsiz və təsirsiz qaldığını və ailə həyatındakı sevgi və səmimiyyətin Əşrəf tərəfindən gündən-günə ayaqlanıb, insafsızcasına tapdalandığını gördükcə kədərlənirdi. O çox düşündü, bir çox tədbir və çarəyə əl atdı, amma heç biri fayda vermədi. Son tədbir olaraq bir gün:– Əşrəf, teatra gedəndə məni də özünlə apar, – deyə yalvardı.
Qızım AltunsaçaZalım əcəl, bağçamdan qopardı şən gülümü,Bahar ikən susdurdu o körpə bülbülümü.
Mən də qayaların yalçın başındaMən də qayaların yalçın başındaQartal kimi döyündüm.
Şairin şairə təsəllisiEy könüllər mühəndisi şair,Qələmin öylə incə bir sahir.
Ərseyi-hüsnündə, ey dil, birgə ol mahruni görƏrseyi-hüsnündə, ey dil, bircə ol mahruni gör,Aşiqi-dilxəstəni pabənd edən giysuni gör.
Qurbanın olum, aşiqinə eylə inayətQurbanın olum, aşiqinə eylə inayət,Göstər bu diləfsürdənə bir azca himayət.
Bu nəqşi ki, sən ol güli-rüxsarə çəkirsənBu nəqşi ki, sən ol güli-rüxsarə çəkirsən,Bütlan xətini səfheyi-gülzarə çəkirsən.
Kuyi-dildar imiş, ey zahid, o cənnət dediyinKuyi-dildar imiş, ey zahid, o cənnət dediyin,Qaməti-yar imiş, əlbət, o qiyamət dediyin.
Dördüncü pərdəSəhnə Jirikovun çadırını təsvir edir.*Jirikov**. Zəhra qaçmış, heç inanmıram.
Kolxoz bağındaBaharda, yay çağında,Bizim kolxoz bağında
Birinci pərdəSəhnə yol ətrafında kiçik bir meşəni təsvir edir.*Kiçik ağaclar, kollar.*
Beşinci pərdəİkinci şəkilSəhnə Quzğun şahın sarayını təsvir edir. Dünya gözəli qəmli-qəmli*
Gördüm o ruyi-ənvərini mən əbəs-əbəsGördüm o ruyi-ənvərini mən əbəs-əbəs,Çapdım könül səməndərini mən əbəs-əbəs.
Eyləyən halimi viranə mənim dilbər olubEyləyən halimi viranə mənim dilbər olub,Gətirən qəlbimi suzanə o məhmənzər olub.
Bunca cəfanı qıldı mənə yar, utanmadıBunca cəfanı qıldı mənə yar, utanmadı,Zülmündən əl götürmədi, bir an dayanmadı.
Allah, Allah, bu bütün hansı könül xanəsidir?Allah, Allah, bu bütün hansı könül xanəsidir?Hansı bir bəxtəvərin sevgili cananəsidir?
Bülbüldə yoxdur eşq, o eşq ki, məndə var!Bülbüldə yoxdur eşq, o eşq ki, məndə var!Atəşdə yox o suz ki, bu qəlbü təndə var!
Dördüncü pərdəSəhnə bağçada bir qəməriyyəni təsvir edir. Qəməriyyənin yanında ağ mərmərdən*fəvvarəli hovuz. Hovuzun ətrafında iri qovaq və çinar, yasəmən, limon və portağal*
Onuncu fəsilƏhməd Əşrəfin təsiri altına düşdükdən sonra Zəki ondan əlaqəsini tamamilə kəsmişdi. Bir gün küçədə Əhmədlə qarşı-qarşıya gəldi. Üzünü çevirib keçmək istərkən Əhməd onun qolundan tutub:– Bura bax, üzünü çevirib keçmə! – dedi.
Nəcəfbəy Vəzirov həzrətlərinəSən ey bu yomi-ali qəhrəmanı, ey işıq ulduz!Təşəkkür etməyə səndən mənim qəlbim, dilim aciz.
İsgəndər və filosof DiojenQoşunla keçərkən rumlu İsgəndər,Ona söylədilər: “Ey, böyük qeysər!
Vardır başımda şurişü qovğası dilbərimVardır başımda şurişü qovğası dilbərin,Çıxmaz yadımdan ol qədi-rənası dilbərin.