Şah İsmayıl Xətai
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Dilbəra, dildə sənin mehri-rüxün can kimidir,Şərbəti-ləli-ləbin dərdimə dərman kimidir.
Ey fələk, dövründə neyçün ol nigar əldən gedərEy fələk, dövründə neyçün ol nigar əldən gedər,Qanım ilən əllərin qılmış nigar, əldən gedər.
Ey günəş, hüsnin xəyalı, ta ki, könlümdən keçərEy günəş, hüsnin xəyalı, ta ki, könlümdən keçər,Qanlu yaşım nəm təki dolmuşdur ondan sərbəsər.
Hər kimə kim, səncəliyən bir pərivəş yar olaHər kimə kim, səncəliyən bir pərivəş yar ola,Əqlü huşü xani-manından dəxi avar ola.
Mana cövrü cəfa qılmaq, deyil cananələrdəndirMana cövrü cəfa qılmaq, deyil cananələrdəndir,Yaman yoldaşilən yar olma ki, nadanələrdəndir.
Roşən yüzün ki, zülfin olubdur niqab onaRoşən yüzün ki, zülfin olubdur niqab ona,Nisbətdir əbr içində məhü afitab ona.
Taki rüsxaindən ərrəhman ələş-ərş-istivaTaki rüxsarindən ərrəhman ələl-ərş-istiva,Həm anın şənində münzəl ayəti-şəmsül-züha.
I İsmayılın Dizmar vilayətində ruhanilərin vergilərdən azad edilməsi haqqında hökmüMehriban və bağışlayan Allahın adı ilə. Hökm Allahındır. Qalibiyyət atası şah İsmayıl Bahadur əl-Səfəvi sözümüz Dizmar vilayətinin divan istərinə vəzifədar olan və ən mühüm hökmranlıq vəzifələrini həyata keçirən əmirləri, hakimləri, darğaları, amilləri və mübaşirləri bilsinlər ki, [Quranda] dürr kimi düzülmüş - onlara deyin ki, sizdən, yaxın dostluqdan başqa heç bir sual etmir və heç bir mükafat istəmirik - sözünün tələb etdiyinə görə, böyük seyidləri möhkəmlətmək və himayə etmək ədalət şüarlı sultanlar və səma qüdrətli xaqanların vaciblər sırasında və zəruriyyət cümləsinde olan vəzifələrindəndir. Bu məsud saatlı vaxtlarda Şaha layiq sonsuz qayğı, şahlıq mərhəməti və mehribanlığı hörmət sahihləri olan əzəmətli və kəramətli seyyidlərin əhvalına şamil və arzularına öhdəçi olmuşdur. Peyğəmbərin - ona salam olsun - ən yaxşı övladının [hökmranlığı] günlərində əzəmətli seyyidlər və nəciblərin xəlifələri, Seyyid Ziyaəddin Rza, Seyyid Məhəmməd, Seyyid Cəfər, Seyyid Amir və qardaşlarına xeyirxahlıq niyyəti buyurub, onları malucəhət və divan hüququndan düşüncəli surətdə, bütünlüklə azad etdik və bağışladıq, vergilərdən və yazılı göstərişlərdən kənar edilməyə layiq buyurduq. Lazımdır hökmə müvafiq surətdə rəftar edərək malucəhat, ixracat, xariciyyət, hökmlü və hökmsüz ləvazirət adı ilə ələfə, ulufə, qonılqa, ulağ, ulam, bigar, şikar, tərh, dəstəndaz, əydi novruzi, zərparəyi pişkəş, savarı, çərik, ona yarım, məlikanə, mühəssilanə, yüzə dörd, sədrlik haqqı, vəzirlik haqqı, amillərin çalışma haqqı, darğalıq haqları, yetişdirilmiş məhsulun qiymətini müəyyənləşdirmək və torpaq sahəsini müəyyən etmək haqqı, vərilmiş vədi yerinə yetirmək haqqı, qala və keşikçixana ixracatı, yüzə bir, yüzə iki və malu-xaricə aid oluna biləsi diğər divan mükəlləfiyyətləri və şahlıq tələbatından hər ad və qayda ilə olursa-olsun, əziyyət verməsinlər və təcavüz etməsinlər. İstər azacıq, istərsə də çoxlu tamah və təvəqqə etməsinlər. Hökmü dəyişmək və əvəz etmək niyyətindən mühafızə olunan və qorunan hesab etsinlər. Ötən göstəriş və davam edən qanun mövcibincə bağışlanmış və azad olunmuş bilərək, heç bir həvalə və tələb etməsinlər. Qeyd olunanları əzizləməyi və hörmətləndirməyi lazım bilsinlər. Onların minnətdar və [ya] şikayətliliyinin təsirli olmasını bilsinlər. Mübarək fərmanın tələbatından yayınmasınlar. Həmin qayda ilə rəftar etsinlər və bu mövzular üçün hər il yeni qeyd və əmr tələb etməsinlər. [Hökm] bütün dünyanın tabe olduğu yüksək şöhrətli itaət olunmanın yüksək və kaşarlı möhürü ilə zinətləndikdə, aydınlaşdıqda və cilalandıqda, etimad etsinlər. Yüksəyin əmri ilə yazıldı, Yüksək Allah onu yüksəltsin, nüfuzunu əbədi etsin. O, yüksəyə tabeçiliyi və itaətkarlığı ötəri etməsin.907-ci ilin cümada-as-sani ayının 25-də.
I İsmayılın Miskin Abdal haqqında olan fərmanıEy mömin insanlar, Miskin Abdal mötəbər şəxsdir, ona sidq ürəklə inanın, nə mətləbiniz varsa ondan diləyin.
DegilBu yolun yolçusu olayım dersən,Əldə iki qarpız tutmalı degil.
GərəkməzGəlib ixlas ilə yola gedəninZərrəcə könlündə güman gərəkməz.
Qəhrinə, küfrinə cümlə dayandımQəhrinə, küfrinə cümlə dayandım,Əvvəl iqrar verib dönən gəlməsin.
İstərlərSərsəri, girmə meydana,Aşiq, səndən yol istərlər.
Qamu Rum-u Çin-ü Xorasan-u ŞamQamu Rum-u Çin-ü Xorasan-u Şam,Açar bir bəy igid bunları tamam.
İçmişəm bir dolu, olmuşam ayıqİçmişəm bir dolu, olmuşam ayıq,Düşmüşəm dağlara, olmuşam geyik,
Bax, nəzər eylə də həmən arif ol.Bir gözəlin vücudunun şəhrinə,Bax, nəzər eylə də həmən arif ol.
Badi-sübh əz suyi-məşriq afitab almış gəlürBadi-sübh əz suyi-məşriq afitab almış gəlür,Ğaliba yarın cəmalından niqab almış gəlür.
Bilmən ki, yar cövrü cəfa kimdən öyrənir?Bilmən ki, yar cövrü cəfa kimdən öyrənir?Eşqində bunca dərdü bəla kimdən öyrənir?
Bizim ol dilrüba cananəmizdirBizim ol dilrüba cananəmizdir,Məgər ol can degil, cana, nəmizdir?
Daneyi-xalin görəndə mürği-dil pərvaz edərDaneyi-xalin görəndə mürği-dil pərvaz edər,Qeyb ikən ol dəmdə əsrari-məani baz edər.
Dilbarə, canımda dərdin bir dəva nisbətlidirDilbəra, canımda dərdin bir dəva nisbətlidir,Hər cəfa gəlsə mənə səndən, vəfa nisbətlidir.
Dilbarə, eşqin tənimdə sevgili candır manaDilbəra, eşqin tənimdə sevgili candır mana,Pərtövi-mehri-rüxun xurşidi-tabandır mana.
Du zülfündən mənə bir mu gərəkdirDu zülfündən mənə bir mu gərəkdir,Sənin vəslindən ancaq bu gərəkdir,
Ey ki, sərxoşdur du çeşmin, ləblərin peymanədirEy ki, sərxoşdur du çeşmin, ləblərin peymanədir,Ol səbəbdən aşiqin daim yeri meyxanədir.
Ey müsəlmanlar, bu gün ol yari-pünhan ayrılır (Ayrılır qəzəli)Ey müsəlmanlar, bu gün ol yari-pünhan ayrılır,Uçdu ruhim, getdi əqlim, gövdədən can ayrılır.
Ey sənəm, neyçün sənin vədən xilaf olmuş dururEy sənəm, neyçün sənin vədən xilaf olmuş durur?Mehrin az olmuş, vəli, qəhrin kəzaf olmuş durur?
Gəl ey arif, sana hər dəm təvafi-həcci-əkbərdirGəl ey arif, sana hər dəm təvafi-həcci-əkbərdir,Ki, qiblən-nuri-peyğəmbər, imamin nəqdi-Heydərdir.
Munca cövr etdin mənə, namehribanlıqdan nə sud?Munca cövr etdin mənə, namehribanlıqdan nə sud?Öldürəndən sonra, ey can, mehribanlıqdan nə sud?
Ol pəripeykər ki, çeşmimdən nihan olmuş dururOl pəripeykər ki, çeşmimdən nihan olmuş durur,Baqi ömrüm olsun, ol cismimdə can olmuş durur.
Ol sənəm kim gecə-gündüz can onun heyranıdırOl sənəm kim gecə-gündüz can onun heyranıdır,Əqlü fəhm ondan bərü eşq ilə sərgərdanıdır.