Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Zodlu Abdulla:**Arif məclisində, qanan yanında,
VarBir səhrada on yeddi qəzəynənOnların bir sak üzrə xub qərarı var.
Çoban Əli ilə Aşıq Heydərin deyişməsiCOBAN ƏLİ:Bir sarı köynəyin yandın oduna,
Ağacı Qurd İçindən YeyərBir neçə ay əvvəl Rusiya müsəlmanları bir xeyli qeyrət və hərə-kətə gələn kimi oldular. Uzun qəflətdən birdən-birə ayıldıqlarını guya göstərmək istədilər. Hər tərəfdən hay-huy qopdu. Hər yanda qulaqlarımız “islah-reforma” sözlərilə doldu. Yaralarımıza məlhəm vurulacaq sandıq. Zəif vücudumuza qüvvət gələcək xəyal etdik. Hər qəlbdə bir fərəh, bir ümid oyandı. Hər başda tazə bir çiçək açılacaq kimi oldu. Her səmtdə bir təlaş, hər kəsdə haldan narazılıq görünürdü. Hər əhəmiyyətli, bilikli müsəlmanda millətinin dərdinə çatmaq, qayil qardaşlarının qeydinə qalmaq kimi böyük-böyük fəzilətlər, böyüklüklər büruz etdi. Hər yandan millət vəkillərimiz böyük şəhərlərə toplandılar. Bitməz, tükənməz dərdlərini, dala qalmalarının səbəblərini, həqir, fəqir olmaqlarının baislərini axtardılar. Dərdləşdilər, hətta uzun-uzadı mübahisələr, münaqişələr etdilər. Böyük zəhmətlər ilə, uzun diqqətlər ilə millətin naxoş və zəif vücudunu müayinə etdilər. Hər həmiyyətli, bilikli həkimlər kimi millətin ehtiyaclarım, qara dərdlərini ağ kağızlara köçürdülər. Məlhəm verilmək üçün uzun-uzadı reseptlər, ərzi-hallar yazdılar. O yazılan məlhəmləri almaq üçün yolun uzaqlığına, zəhmətinə baxmadılar. Peterburqa qədər getdilər. Ərzi-hallarını dövlət şurasına dövlət kişilərinə verdilər. Bununla da kifayət etmədilər dərdlərini, istədiklərini paytaxt qəzetinə yazdırıb aləmə elan etdilər. Böyük dövlət kişiləri ilə üz-üzə görüşdülər. Zərurətlərini, dərdlərini, dil ile də bəyan etdilər. Sonra? Sonra nə olacaq?“Biz istəklərinizə baxarıq, özgə millətlər ilə hallarınızı bir etməyə mümkün qədər çalışarıq…”cavabını aldılar. Yerlərinə sağ və salim qayıtdılar. İndi onlar ilə bərabər müsəlman camaatı verilən ərzi-halların, alınan vədlərin xeyirli nəticələrini gözləyirik. Bəli, biz döqeyri-məzhəb – rus təbəəsinə verilən hüquq ve müsaideleri gözləyirik. Biz də bu mədəniyyət, İnsaniyyət əsrində her xüsusda mədəni insanlar cərgəsinə qoyulacağımızı gözləyir. Bəli, hamımız gözləyirik. Abrazovannımız, alimimiz, ruhanimiz, hamımız gözləyirik. Heç kəsdə ciddi hərəkət, işinin dalına, peşinə getmək yox. Guya Peterburqa, Tiflisə vəkillər göndərib ərzi-hallar verməklə hamı borcumuzu, işimizi qurtarmış hesab edirik. Aman, nə yaman xəsiyyətimiz var. Bir işin, bir tədbirin sifdəsində cuşə gəlirik, bant kimi alovlanırıq, göylərə qalxırıq. Lakin çox keçməyir ki, yenə sükutlaşırıq. Yenə sönürük. Yenə diblərə enirik. Xüsusi işlərimiz kimi ümumi işlərimizi də “Allah kərim” quyusunun lap derin yerinə tullayırıq. İştə bu qəflətimizdən, bu bədbəxtliyimizdəndir ki, verilən ərzi-hallardakı bəzi istəklərimizə acı-acı cavablar alırıq da, xeyrimiz belə olmayır.
Qəzəl 4649زمهرخامشی شد خرده رازم پریشانترکه زخم صبح گشت ازبخیه انجم نمایانتر
Rübai 20Sözdə misilsizsə Xaqani əgər,Ona alçaqlardan zərbələr dəyər.
Qəzəl 158Ol qələm kim, nəqş edib surətləri, ey dilrüba,Ayrılıq tərhin töküb, çəkmiş məni səndən cida.
Qəzəl 326دوشم از وصل کار چون زر بودتا به روز آن نگار در بر بود
QorxmayanlarƏgər desək ki, müsəlman intelligenti qorxaqdır, – insafdan uzaq olar. Müsəlman intelligentinə qorxaq demək olmaz; çünki elə bir məqam və elə bir iş yadıma gəlmir ki, müsəlman intelligentləri orada qorxaqlıq büruzə verələr.Keçən vaxtlarda hökumət məmurlarının qabağına çıxıb cürət ilə söz danışan – müsəlman intelligenti olub.
Gözleründür hüsn içinde iy nigârîn alalarGözleründür hüsn içinde iy nigârîn alalarNiçe bir sihr ile cân ü akl ü gönül alalar
Xosrov və Şirin, fəsil 16Başına gələn bu qəzanı görcəkXosrov düşüncəyə, fikrə daldı tək.
Leyli və Məcnun dastanıŞirvan xaqanı tərəfindən Gəncəyə bir heyət gəlmişdi. Atabəy Məhəmmədin Gəncə səyahətinə çıxmasını eşidən Şirvan xaqanı Atabəyi istiqbal etmək üçün aparılacaq hazırlıqda iştirak etmək arzusunu irəli sürmüşdü. Buna görə də hələ Atabəy Təbrizdən Şimali Azərbaycana hərəkət etməmişdən əvvəl Şirvan xaqanı başda Nəcməddin olmaq üzrə Gəncəyə böyük bir heyət göndərmişdi ki, bununla da xaqan Atabəyə qarşı bəslədiyi dostluq duyğularını nümayiş etdirmək istəyirdi. Heyətin sədri Nəcməddin Gəncəyə gəldiyinin ikinci günü, Nizamiyə belə bir məktub göndərmişdi:“Möhtərəm və sənətkar şair!
Ənisül-arifin, 15چون هوی بر حب دنیی شد مزیدبختت اندر نفس شوم آمد پدید
Qəzəl 85از تو خوبی طمع مهر و وفا نتوان کردگله با وصل گل از خار جفا نتوان کرد
Töhfeyi-Sami, bölmə 242اصلش از ولایت خلخال است اما اجدادش از آنجا بقزوین آمده اند او در قزوین متولد شده مدتها در شیراز در خدمت علامه مغفور میر غیاث الدین منصور دشتکی استفاده کرده فضایلش بسیار است و در وادی نظم اشعار آبدار دارد از جمله این مطلع از اوست :
Qonağın macərasıBir fəqir oldu bir fəqirə qonaq,Bir evi var idi necə çardaq.
Qitə 130ای همه از رادی و از راستیجان و دل از راستی آراستی
TürklərTürküyədir ruhumuzu dindirən,Dilimizdə bir yabançı şərqi yox!
Şikayətnamə 13مرا زین بیش در عالم غمی نیستکه در شادی و در غم همدمی نیست
SığırçınlarŞimaldan dəstə-dəstə uçub gəlir Bakıya,Soyuqlara dözümsüz quşlar, sevimli quşlar.
Fərsiz oğulLap gətirdin məni, ay fərsiz oğul, təngə, zara,Bir təhər dürt özünü sən də bu kolxozbazara.
YazGetdi qışın ayazı,Parladı ilin yazı.
Rübai 65Rindlərlə xarabat tapa daim ziynət,Yandırsın oda zahidi hər qəm, möhnət.
Qəzəl 99صبح شد ساقی بده جامی که بازشد دری بر روی ما از غیب باز
Vah!.. bu imiş dərsi-üsuli-cədid?!Vah!.. bu imiş dərsi-üsuli-cədid?!Yox…x! Yo…x! oğul, məktəbi-üsyandı bu!
Digər şeir 51دلم از یاد هجر دوست خون استندانم حال مهجوران که چون است
Qəzəl 213ای آفتاب خوبان وی آیت الهیحسن تو را مسخر از ماه تا به ماهی
Xeyir işIHeybət xala çənəsini ovucları arasına alıb dizlərinə dirsəklənmişdi, görən deyərdi bu arvad nə belə qəm dəryasına qərq olub?
DanışaqAşıq, bağrına bas sədəfli sazı,Min cavablı bir sualdan danışaq;
Şair vüqarıVüqarla yaşamış söz babaları,Onu yaşatmasın, şerimiz niyə?