Utan şərm eyləgil həqdən

Utan şərm eyləgil həqdən,Dur ey qafil nə yatıbsan,

Джаханшах Хакики1 мин
Qəzəl: Ançe ma rəncə kəşidim

آنچه ما رنجه کشیدیم عبث بود عبثدر ره عشق دویدیم عبث بود عبث

Мехти-бек Шагаги1 мин
Ola

Arayıb, axtarıb bir yar sevəsən,Ağıl- mərifətdən ustakar ola.

Ашуг Наджаф Алимарданлы1 мин
Mürəbbe: Hər kimin dünyada yarı mərd ola

Hər kimin dünyada yarı mərd ola,Aşiqindən qılmaz qət'i-məhəbbət,

Ашуг Салех Ширвани1 мин
Şair

Yürüdüyün yollar ülgü yoludur,Tannsal əslinlə könlün doludur.

Али-бек Гусейнзаде1 мин
Urmu

Yurdumu bürüyüb cəlalın, Urmu,Bundan artıq nədir xəyalın, Urmu?

Мохаммад Бирия1 мин
Ey qoyan könlümə qan, oldumu hüsnün fani

Ey qoyan könlümə qan, oldumu hüsnün fani,Tapdımı xarü xəsi-xüşk o tər bostani?

Молла-ага ТагизадеГазель1 мин
Qurbanın olum, getmə, Əli, bircə dayan, dur

Qurbanın olum, getmə, Əli, bircə dayan, dur,Göz yaşıma bax, gör necə ardınca rəvandır.

Хаджи Реза Сарраф2 мин
Ey həkim

Eşqdən qəlbimdə bir pünhan mərəz var, ey həkim!Xəlqə pünhan dərdim izhar etmə zinhar, ey həkim!

Самед Мансур1 мин
Ey dil, vəfası yoxdu dilara gözəllərin

Ey dil, vəfası yoxdu dilara gözəllərin,Cövrü cəfası çoxdu bu rəna gözəllərin.

Мирза Мухаммед Таги ГумриГазель1 мин
Gəlmişəm

Çamlı beldən durub səfər eylədim,İslambolun güzərinə gəlmişəm,

Кёроглы1 мин
Təsəlli

— Abdulla:Çıxdı əlimiz ata-anadan

Абдулла из Бадара2 мин
Kommunizm-Utopiyadır

Məlumdur ki, bolşeviklər özlərini ortodoks marksist sayırlar. Başqa sözlə, bolşeviklər üçün Marksdan başqa Allah yoxdur, Stalin də onun peyğəmbəridir. Marksizmdə əsas məsələ nədir?Bolşeviklərin öz etiraflarına görə, Marksizmdə baş və əsas məsələ proletar diktatorluğu məsələsidir. Bütün başqa məsələlər buna tabedir və bundan irəli gəlir. Proletar diktatorluğuna gətirən başlıca yollar sinfi mübarizə və vətəndaş müharibəsidir. Marksın təyin etdiyinə görə, proletar diktatorluğunun başlanğıc dövrü bütün köhnə dövlət mexanizmini, bütün milli ənənələri, adətləri, mənəviyyatı və mədəniyyəti yıxmaq, dağıtmaq, parçalamaq, məhv etməkdən ibarətdir. "İnternasional"ın sözləri ilə ifadə etsək, "Yıxaq bu köhnə cahanı..." Proletar diktatorluğunun ikinci dövrü qurulmuş dövrdür”.

Абдуррахман бек Фаталибейли3 мин
Ey əzizim, sənə ibrətdi bu söz, eylə qəbul

Ey əzizim, sənə ibrətdi bu söz, eylə qəbul,Xəlqdən çəkməgilən gərdənə çox bari-giran.

Хаджи-ага Фагир Ордубади1 мин
Qəzəl: Könül ixlas tutmaq bivəfa cananə müşküldür

Könül ixlas tutmaq bivəfa cananə müşküldür,Həqiqət bilməyəndən dağ çəkmək cana müşküldür

Ага Масих Ширвани1 мин
Ey sitəmkar məni rüsvayi-cahan eyləmisən

Ey sitəmkar məni rüsvayi-cahan eyləmisənGözümün yaşını çün Dəclə ravan eyləmisən.

Хейран-ханумГазель1 мин
Cənab Cəfərqulu xan Aşıq Pəri Maralyaniyə, Pəri isə Cəfərqulu xana yazmışdır

Cəfər qulu xan:Sən, ey Pəri, mələk pərvərdəsisən,

Джафаркули-хан Нава1 мин
Kül yarpağı, o ləli-dirəxşanə oxşamaz

Kül yarpağı, o ləli-dirəxşanə oxşamaz,Bülbül fəqanı çəkdiyim əfqanə oxşamaz.

Зикри АрдебилиГазель1 мин
Şah-ı Mərdan didi şîr-i nər bənəm

Şah-ı Mərdan didi şîr-i nər bənəmKim günəşdən dünyada əẓhər bənəm

Иззеддин ГасаноглыГазель1 мин
Yenə bır mahlıqa şolə salıb bag içrə

Yenə bır mahlıqa şolə salıb bag içrə,Sanki tavusi-çəmən çətr vurub zağ içrə.

Кязым-ага СаликГазель1 мин
Dolanır

Könül quşu yenə havalanıbdı,Qalxıb ərş üzünə tağı dolanır.

Хайят Мирза1 мин
Qəzəl: Xudaya, mən düşən dərdə sən əğyarı giriftar et

Xudaya, mən düşən dərdə sən əğyarı giriftar et,Mənim tək yar yanında, xudavənda, onu xar et

Ариф Ширвани1 мин
Çəməndə naləni ögrəndi mürğani-çəmən məndən

Çəməndə naləni ögrəndi mürğani-çəmən məndən,Qəmalud olmağı kəsb etdi bərgi-yasəmən məndən.

Мирза Абдулхалиг ЮсифГазель1 мин
Fələyin ruzi-əzəl mən belə pərvərdəsiyəm

Fələyin ruzi-əzəl mən belə pərvərdəsiyəm,Ah, qəm ləşgərinin şövq ilə sərkərdəsiyəm,

Мирза Алескер НовресГазель1 мин
Mürəbbe: Gəldi qasid dedi mən biqərarə

Gəldi qasid dedi mən biqərarə,Şux dilrubanın izdirabı var,

Сары Ашуг1 мин
Qırqovul

Qırqovul nə gözəl quşdu,Biri bir gün göldən uçdu,

Рашид-бек Эфендиев1 мин
Eylədi

Ey qazılar, kimə qılım şikayətBir bimürvət məni candan eylədi

Забит1 мин
Mey nuri cilvə eylədi cami-bülurdən

Mey nuri cilvə eylədi cami-bülurdən,Cami-büluri gör ki, ləbaləbdi nurdən.

Бахар ШирваниГазель1 мин
Başlanğıc

Azərbaycan ədəbiyyatının bütün nöqtələri qaranlıqda qaldığı kimi, XII və XIII əsrlərdə də min dürlü əmək və məşəqqətlərlə əmələ gətirilmiş ədəbiyyatımız, demək olar ki, tamamilə qara dumanlar altında qalmışdır. Məndən qabaq gələn yazıçılarımız ədəbiyyatımız üçün az-çox feyzli olan o qanlı əsrlərin müməssillərindən, yarı-yarımçıq da olsa, yalnız bizə Vaqif ilə Vidadini göstərə bilmişlər. Halbuki istər onlardan qabaq, istər onlar ilə bir əsrdə yaşayaraq, doğma ədəbiyyatımızı çiçəkləndirən bir çox adlı-sanlı başqa şairlərimiz olmuşdur ki, Azərbaycan məhfəli-ədəbiyyəsində onların da özlərinə görə bir mövqei-məxsusi an vardır. Bununla bərabər, Vaqifilə Vidadi XII deyil, XII əsr hicrinin sonu ilə XIII əsrin əvvəllərini dərk etmiş şairlərimizdəndir. Onları mütləq XII əsrin şairləri saymaq doğru deyildir. Məhəmməd bəy Cavanşirin buyruğu ilə başı öz doğma və istəkli oğlu Əli ağanın başı ilə biryerdə kəsilən bədbəxt Molla Pənah Vaqifin tarixi-qətli 1212-də olduğu kimi, Vidadinin tarixi-vəfatı da ondan çox-çox sonradır. VIII və IX əsri-hicridə ədəbiyyatımızın yaradılması üçün könüldən çalışaraq, azərbaycanlılann adını göylərə qədər yüksəldən və onların varlığım dünyanın hər bir guşəsinə yetişdirən Nəsimi, Həbibi, Xətai və Füzulilərin münur ilə hər hankı səbəblərdən dolayı isə unudulmuş giranbəha şeirlərini səhnci-mətbuatımıza çıxardığını bir zamanda XII və XIII əsrlərdən də bəhs etməyim lazım, həm də vacibdir. Çünki Vaqifilə Füzuli, Xətai, Həbibi, Nəsimi və Nəsimidən daha neçə əsr qabaqca gəlmiş şairlərimizin aralarında sənətkar əlləri ilə işlənilib, uzadılan o silsileyi-şerin zərif və zərrin həlqələri artıq bir-birilərindən ayrılmış və daha doğrusu, qırılıb tökülmüşdür. O silsiləni qurmaq və o qırılan ədəbi zəncirləri gözəl bir surətdə bir-birilərinə bitişdirmək üçün iki alın cəbhədə də çalışmalıyam. Yəni XIII əsrdən XII-yə, XII-dən də VIII-yə qədər geri çəkilməliyəm. Eyni zamanda Nəsimi əsri olan VIII əsrdə də dayanmayaraq, bizim üçün türkcə, farsca yadigarlar, ərməğanlar buraxıb gedən böyük və ulu Azərbaycan qam (filosof) və bilgə (həkim)lərinin özləri ilə bərabər, şahkar əsərlərini də tapıb meydana çıxarmalıyam. Çünki onlar tapılmayıb və əsərləri müəyyən edilmədikcə Azərbaycan tarixi-ədəbiyyatı könlümüzün istədiyi kimi araya çıxmayacaqdır ki, bu da ədəbiyyatımız üçün olduqca böyük bir nöqsan və açıqlıq təşkil edəcəkdir. Mütəxəssis olmadığım halda, iyirmi beş ildən bəri etdiyim səmimi tətəbböat və tədqiqat sayəsində az-çox müvəffəqiyyətim olmuşdur və hala gələcək müvəffəqiyyətlərimdən də bir o qədər naümid deyiləm. Söz yox ki, qaraladığım sətirlərdə hörmətli oxucularımı qane etməyəcək bəzi nöqtələr də olacaqdır. Onlar bu qüsuru məndən yox, taleyimizdən görməlidirlər. Başqa millətlərdə, hər hansı mövzularda olursa-olsun, bir kiçik əsər yazmaq həvəsinə düşən müəlliflər üçün minlərcə məxəzlər, qəzetə və jurnallar tapılır. Amma mən yaxşı-yaman qaraladığım bu cızma-qaranı heçdən meydana qoyuram. Məxəzlərim mürgənələr, güvələr ağızlarından, siçanlar və kəsəyənlər boğazlarından artıq qalmış cırıq-mırıq yarpaqlar və darmadağın cünglər və bəyazlardır. Qaynaq, mənbə istoçnikiərim isə uçuq-yıxıq qəbir daşlan ilə səqfı çökmüş məscid tağları olmuşdur. İstifadə etdiyim qəzetə və jurnallar da qoca kişilərin və çox yaşamış qadınların hafizələri və hövsələləridir. Məndən qabaq gələn mühərrirlərdən bu yolda bir hazırlıq görən olsa idi, şəksiz, mən bir bu qədər də çətinliyə uğramazdım. Tarixi-ədəbiyyatımızı meydana çıxarmaq imkan xaricində olduğu üçündür ki, bu günə kimi yaxşı-yaman bir əsər belə araya çıxmamışdır. Atalar “Varın verən utanmaz” demişlər. Odur ki, mən də bu günə kimi toplaya bildiyim əlyazılarını “Azərbaycan ədəbiyyatı” adı ilə hələlik kiçik kitablar şəklində təb və nəşr etməyə qərar verdim. Zənnimcə, hiss edilən açıqlıq, tamamilə olmasa da, qismən doldurulmuş olacaqdır. Bu kiçik kitablar ilə ədəbiyyat maraqlılarına olan mənəvi borcumun cüzi bir qismini əda edə bilərsəm, özümü bəxtiyar hesab edəcəyəm.

Салман Мумтаз3 мин
Təcnisi-münşəibə: Nə ziyadə xəzrati ha budağ

Nə ziyadə xəzrati ha budağ,Sərvcismim ayrıbdı ha budağ,

Абдулла эфенди из Чадыра2 мин