İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 17

Vətən haqqında Bədiin şeri:Gəlin verin əl-ələ, ittihad edin niyyət

Zeynalabdin Marağayi14 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 18

Gedib gördüm ana-bala əyləşiblər. Salam verdim. Haciyə xanım dedi:“Mirzə Yusif, biz İbrahimlə dava eləyirik, qərar qoymuşuq ki, sən nə desən qəbul eləyək.”

Zeynalabdin Marağayi14 dəq
Xatimə, 4

بازگو از نجد و از یاران نجددر خاتمهٔ جلد اول این سیاحتنامه، بنا به قول یک از دانشمندان وطن، مقاله‌ای به عنوان «پولیتیک ایران چیست؟ کشتی دولت به کجا می‌رود؟ و خیالات دو همسایه که عبارت از پلنگ صحرا و نهنگ دریا باشند چه چیز است؟ و اصل و لُبِّ پولیتیک ایران در چه نقطه است؟» به تفصیل نگارش یافته.

Zeynalabdin Marağayi10 dəq
Üçüncü cildin müqəddiməsi

Qələmi ələ alıb, İbrahim bəyin "Səyahətnamə"sinin üçüncü cildini başlamaq istəyirəm. Lakin fikrim elə pərişandır ki, iki kəlmə mühüm mətləb yazmaq iqtidarında deyiləm. Bilmirəm mətləbi haradan başlayım, necə bəyan eləyim. Qələmim qurudu, barmağım od tutub yandı, daha nə yazım? Yazılmış bir şey qalmamış; nə deyim? Deyilməmiş bir söz qalmamış, kinayə qurtarmışdır, rəmz tükənmişdir, izah aydınlaşmışdır. Heç nə, heç bir şey qalmamışdır. Tarixçi deyiləm ki, tarix yazıb, keçmişdəkilərin əhvalatını qələmə alam, şair deyiləm ki, şer yazıb, qafiyəpərdazlıq edəm. Natiq deyiləm ki, söz quraşdıram, münəccim deyiləm ki, sözümü əflakın hərəkət etməsi ilə əsaslandıram, siyasi məktəbdə oxumamışam ki, beynəlxalq hüquqdan və tarixdən dəm vuram. Öyrəndiklərimi tuti kimi deyib qurtardım. Dağarcığımda nə var idi xərclədim. Yalandan-palandan özümdən şer də oxudum. Gülünc vəziyyətə düşdüm, xoruz olub banladım, qışqırdım, haray çəkdim, başıma əmmamə qoyub azan verdim, dedim: oyaqlıq yuxudan yaxşıdır, anla!Uca səslə bağırdım: -- “yahu, qəflət yuxusundan oyanın!”

Zeynalabdin Marağayi7 dəq
Nəzəri-diqqətə layiq bir mətləb

İndi bu çirkin əməlin yaxşı-pisini, xeyri-şərini diqqətlə nəzərdən keçirək, görək bunun nə səmərəsi, nə kimi şərəfi və iftixarı vardır. Bizim əziz həmvətənlərimizdən bir çoxunun qondarma bir təzkirə üçün ürəyi gedir, ona hədsiz-hesabsız pullar xərcləyirlər. Neçə nəfər mənim yanıma gəlib xahiş eləmiş ki, rus təbəəsi olmaq yolunu onlara göstərim. Mən xeyirxahlıq üzündən, dünya və axirət mənfəətini nəzərə alaraq dəlil və nəsihətlə onları bu fikirdən çəkindirib, bu niyyəti başlarından çıxarmışam. Rus dövlətinin özü heç bir vəchlə təbəə qəbul eləmir. Bunun səbəbi nədir? Bilmirəm. Lakin zirək adamlar təzkirə tapırlar. Şirvandan, Qarabağdan, Gəncədən və başqa yerlərdən gətirilmiş saxta təzkirə vərəqəsini Təbriz və Rəştdə olan rus konsulxanası birinin əlində görən kimi ağına-bozuna baxmamış qəbul edir. Bunu ələ gətirən kimi sanki onlar qolçomaqlıq, millətin hüququna təcavüz etmək haqqı qazanmış olurlar. Bəziləri də bu təzkirəni əldə etməklə yalnız öz hüququnu filan məmur, ya filan sədrülüləmadan qorumaqla kifayətlənirlər, İran məmurları heç fikir vermirlər ki, axı bu Haşım Tağı oğlu baqqal idi, filan məhəllədə də dükanı var idi. Bəs necə oldu ki, birdən-birə rus rəiyyəti oldu? Halbuki bu məsələ Peterburqdan soruşularsa, o saat cavab gələcək ki, bizim belə bir rəiyyətimiz yoxdur. Nə isə, bu haqda deyiləsi söz çoxdur, fəqət bizim mövzudan kənardır.İranda ümumi qanunun olmaması və hərc-mərcliyin hökm sürməsidir. Bir kapitan, bir naib, bir molla və ya seyyid qolçomaqlıq eləyib neçə nəfəri öz himayəsinə aldığı halda, xarici ölkənin konsulu öz rəiyyətini nə üçün öz qanadı altına almasın?

Zeynalabdin Marağayi7 dəq
Dastanın başlanğıcı

İndi "Ya həqq, ya mədəd!" deyib, kitabı yazmağa başlayıram. Bundan sonra hər nə deyilsə Yusif əminin dilindən deyiləcəkdir. O deyir:“Bəllidir ki, mənim öz ürəyimdə olan dərdi yazmağa qüdrətim yoxdur. Hörmətli oxucular bir qədər düşünsələr, o cavanın ölümündən sonra mən yazığın ruzigarının nə sayaq keçdiyini bilərlər. Haman o saatdan ki, nakam bəyin və bədbəxt gəlinin cənazələrini tamam-kamal bəzəyib qara torpağın, əbədi gərdəyinə və yatağına tapşırmaq üçün qapıdan çıxdılar. Misir əhalisinin əksəri -- kasıbından tutmuş dövlətlisinədək, kiçiyindən tutmuş böyüyünədək, yerli, qərib, ərəb, əcəm, müsəlman, kafir toplaşıb cənazənin dalınca sel kimi hərəkətə gəldilər.

Zeynalabdin Marağayi9 dəq
Şairlərdən seçmələr

پوشیده نماندبر ارباب علم و معرفت و اصحاب فطنت و خبرت مخفی و پوشیده نماند که نگارندهٔ سیاحتنامه در بعض مقام از کثرت تعصب در حب وطن و ملت و بی‌رونقی کار و کاستن ثروت مملکت خویش، خویشتن‌داری نتوانسته و عنان سخن از دستش به در رفته و در بعض مواقع از شعرا -که ارباب فضل و هنرند- با طعن یاد نموده. نباید قارئین محترم سوءظن در حق نگارنده فرمایند -«ان بعض الظن اثم.»

Zeynalabdin Marağayi15 dəq
Şairlərdən seçmələr, 3

دقیقی طوسی، معاصر فردوسیگویند که صبر کن تو را صبر بر دهد آری دهد، لیک به عمر دگر دهد

Zeynalabdin Marağayi10 dəq
Şairlərdən seçmələr, 6

فردوسیاسمش میرزا ابوالقاسم طوسی -علیه‌الرحمه- پادشاه شعرا و ممدوح شاه و گدا، شاعر به آن هنروری مادر جهان نزاییده. با وجود صدها رقیب که همه در فنون شعر ماهر مانند عنصری و غیره لاف «انا ولا غیر» زدندی، تمام اوقات خود را صرف نمودند که نکته‌ای گیرند به او و ایرادی به وی آورند، موفق نشدند و از حسرت مردند، در علوم ریاضی و رجال و منطق و تاریخ سرآمد دوران و مشار بالبنان بود و در حقیقت زبان و رسوم ایران را زنده کرد. علاوه از فن شعر، چند هزار بیت در یک بحر و وزن سرودن سهل نیست، آهنگ اشعار آن مرد دانای بزرگوار، از ابتدا تا انتها، حالت غریب دارد، خواننده و شنوندهٔ کلام آن، شیخ و شاب را قوهٔ شجاعت حاصل گردد به نوعی که گویا در میدان رزم حاضر است؛ و کتاب او در نزد هر قوم با عزت و احترام است. عالی‌جنابی و غنی طبعی او به حدی که زحمات چندین سالهٔ خود را در آنی به حمامی و دلاک بذل فرمود، و حفظ شرافت شأن خود را در هر السنه و افواه جاری نمود، چنانچه ترجمهٔ حالش را مختلف به السنهٔ خارجی نموده‌اند، نه مانند شعرای عصر ما که تملق و مبالغه را شعار ساخته‌اند.

Zeynalabdin Marağayi12 dəq
Şairlərdən seçmələr, 8

هاتفینروی رو گشاده بر سر کوی تا نگردد نقاب رویت موی

Zeynalabdin Marağayi10 dəq
Keçmiş hükəmanın nəsihətlərindən bir neçə söz

فتوت آن است که برادران و یاران را معذور داری و در زلتی که از ایشان صادر و واقع شود چنان رفتار و معامله کنی که ایشان از اعتذار فراغت نمایند.از بدان بگریز در نیکان آمیز! اگر تنها باشی و یا با شیطان باشی به از آن‌که با بدان باشی.

Zeynalabdin Marağayi12 dəq
Nasirəddin şahın bəd mirası

افسوس، صدهزار افسوس که پس از آن همه سرور و شادی ما مبدل به غم و اندوه گردید!پی آبادِ خود ویران نمودند مهان کم‌خرد؛ آبادی ما

Zeynalabdin Marağayi13 dəq
Urmiya məktubu

گذارید و از دنیا بروید! باز عرض می‌نمایم، با این اشتباه‌کاری‌ها، با این اغفالات، با این خیالات علماءِ سوء و امراءِ خود غرض، مفسدین و مستبدین بی‌دین، وطن شما از دست خواهد رفت. علاج غیر از مشروطهٔ صحیح والله بالله تالله که نیست و نیست و نیست و نیست. مشروطیت عین شریعت است، شریعت عین مشروطیت است. گول نخورید! به سخنان عوام‌فریبانهٔ امیر بهادر، لیاکوف، شیخ فضل‌الله که این‌ها، دور و بر شاه جوان غافل بی‌تجربه را گرفته مشیر مشار شده‌اند، گوش ندهید! این‌ها همه وانفسا می‌گویند، از عاقبت کار می‌ترسند.من آن‌چه شرط بلاغ است با تو می‌گویم تو خواه از سخنم پند گیر و خواه ملا!

Zeynalabdin Marağayi12 dəq
Osmanlı və İran, Müqəddəs duaların sonu

تاج و تخت ایران از عالم غیب ودیعهٔ دست ملت ایران است که هر کس را شایسته و قابل دانند بدو سپارند و کسانی را که غیر قابل و متجاوز از فرمان حق دیدند از تاج و تخت کیان محروم سازند. چنان‌چه مسلمانان در عرض یک سال سه پادشاه ظالم متعدی را خلع و به جای آنان هر آن‌کو را لایق و شایسته، بر سریر سلطنت نشاندند.چنان می‌نماید که این سال، سال سعادت مسلمانان است. معلوم است که این وقوعات توجه تمام ملل را به سوی ترکیه و ایران معطوف ساخته. جای تشکر است که این دو ملت پس از آن که سال‌های دراز در زیر شکنجهٔ استبداد زار و زبون بودند هر دو یک دفعه هم‌آهنگ گردیده و به خلع پادشاه ظالم خود ابتدا نمودند. بلی! چون مرض، یکی بود درمانش هم منحصر بود. علاوه بر آن، قرابت مادی و معنوی این دو قوم ثابت و محقق گردید. باید دانست هم چنان‌که مشروطهٔ ایران عثمانی را تأیید نمود، خلع سلطان حمید هم مؤید و مشوق ایرانیان گردید در خلع پادشاه جبار ایران؛ و باید دانست بقاء این دو دولت بسته به آن است که پیوسته چنان‌چه معناً مؤید یکدیگرند مادتاً نیز در تأیید یکدیگر ثابت قدم و در سیاسیات نیز توأم حرکت نمایند، زیرا بقای هر یک بسته به بقای آن دیگری‌ست و لازم است به خطایای ماضی معترف و در آتی به تدارک و تلافی کوشند، زیرا خردمندان طرفین سنجیده‌اند که همهٔ این اختلافات را بانی و باعث حکم‌داران مستبد بوده‌اند که دوام و بقای خود را منوط و مربوط می‌دانسته‌اند به اختلاف آرای امت و نفاق فی‌مابین آنان، لذا همّ خود را به جعل بعضی خرافات صرف و نام آن خرافات را حدیث گذارده، به توسط علماء سوء در میان مردم عوام پراکنده نمودند. رفته رفته همان خرافات جای حدیث را گرفت و ابداً از سوء عاقبت نیندیشیده و اتفاق دیگران را در علیه خود پیش‌نظر اعتبار نیاوردند، اسلام را ضعیف و دشمنان را قوی ساختند. کار درجه‌ای را کسب نموده بود که فکر اتحاد امر محال می‌نمود. این اتفاقات حسنه -که هر دو ملت در یک زمان به طلب مشروطه برخاسته و در طلب آزادی هم‌آواز گردیدند- آنان را به یکدیگر معرفی نموده و رشتهٔ علاقه مادی و معنوی را در بیان آنان استحکام داد، چنان‌چه یک عثمانی دیده نمی‌شد که از مصائب ایرانیان متألم و متأثر نباشد و مطبوعات عثمانی، از ترک و عرب، از همدردی دمی نیاسودند و هکذا یک ایرانی یافت نمی‌شد که شرکت در شادی برادران عثمانی نکرده باشد، بلکه کافهٔ زنان و کودکان ایرانی در این عیش ملی وجداناً با عثمانیان شرکت داشتند.

Zeynalabdin Marağayi11 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi

Səyahətnamədə yazıldığı kimi, bizim möhtərəm qonaqçımızın evində İbrahim bəylə bir nəfər molla arasında mübahisə və münaqişə üz verdi. İbrahim bəy hirslənib papağını yerə vurdu.Papaq lampaya dəydi, lampa sındı, evə yanğın düşdü. Çox təlaşdan sonra dəhşətli yanğını söndürdülər. Bədəninin yarısı yanmış molla özünü bayıra saldı. Amma İbrahim bəy oddan aralı yıxılmışdı. Köməkləşib onu otaqdan bayıra çıxartdıq. Səsimizə qonşular gəldilər, çoxlu adam, polis toplaşdı. Bir saatdan sonra məhəllənin tulumbaçılarından (yanğın söndürən məmurlarından) iki dəstə gəlib çıxdı. Ancaq yanğından əsər qalmamışdı.

Zeynalabdin Marağayi15 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 7

Səhər tezdən durub yeganə xaliqin dərgahına iki rükət namaz qıldım. Birdən otağın qapısını taraqqa-taraqla döydülər. Namazı qılıb qurtarandan sonra dedim:“Kimdir?”

Zeynalabdin Marağayi15 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 8

Mirzə Abbasdan bu adamın kim olduğunu soruşdum.Dedi:

Zeynalabdin Marağayi14 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 9

İnsan olan gərək xalqı yaxşılığa yönəltsin, onları pis yoldan çəkindirsin, hamı ilə eyni tərzdə bərabərliklə rəftar eləsin, təkəbbür geyimini əynindən çıxarıb, təvazö və mehribanlıq paltarını geysin, ağa ilə, nökərlə, şah və gəda ilə bir cür rəftar eləsin. Yalan danışmaqdan, mərdümazarlıqdan uzaq gəzsin, heç bir canlıya azar-əziyyət verməyi rəva görməsin. Əgər insan, insan olsa, ondan bir tük ucu qədər insanlığa xilaf olan əməl baş verməz....Qanun ölkəni idarə eləmək, qoşunu nizama salmaq, vergi toplamağı qaydasına qoymaq, təbəələrin hüququnu qorumaq və ədalət bərqərar etməkdən ibarətdir....

Zeynalabdin Marağayi13 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 21

O, qadınlar kimi hönkür-hönkür ağlayıb, nohə deməyə başladı. Haciyə xanım və bədbəxt Səkinə qaçıb qapının dalında dayanaraq nə hadisə üz verdiyini bilmək istədilər. Mən qonaqlara işarə elədim. Onlar durub getdilər. Haciyə xanım və Məhbubə otağa daxil oldular. Xanım dedi:“Oğlum, oğlum, nə xəbərdir? Nə olubdur?”

Zeynalabdin Marağayi6 dəq
Əlavə, 2

سواحل -که محل عبور اسکندر و امیرتیمور و بابرشاه بوده- با هم تصادم خواهند کرد. در دره‌های افغانستان و در دشت‌های هند عساکر جسیم، موافق اشارهٔ پترسبورغ و لندن، به روی یکدیگر خواهند ریخت؛ و این دو طایفه که تدبیر و اهتمام طبیعت، به واسطهٔ کوه‌های عظیم و دشت‌های وسیع و دریاهای بی‌نهایت، از همدیگر جدا کرده بود با قدرت مهیب [به] روی هم حمله خواهند آورد. اروپ و افریک نیز از اجزای این هنگامه خواهند بود و در تمام روی زمین یک نقطه نخواهد ماند که از این صدمات هول‌انگیز به لرزش درنیاید. مکافات این فتح عظیم -که یقیناً قابل هر نوع اجتهاد و جان‌فشانی است- سلطنت آسیا خواهد بود.»یکی از بزرگان انگلیس در عالم اضطراب فریاد می‌کند و به آواز بلند می‌گوید: «برخیزید ای وزرای انگلیس وای وکلای ملت و اولیای پولیتیک، ای صاحبان شمشیر برخیزید! بلادرنگ به دفع روس بشتابید!»

Zeynalabdin Marağayi8 dəq
Xatimə, 5

پندنامهٔ یکی از ادبا که در خور این مقال بود(در این مقام مناسبت دیده نقل از حبل‌المتین نمود)

Zeynalabdin Marağayi9 dəq
Xatimə, 6

مجملی از مفصلجلد دوم سیاحتنامهٔ جوان نامراد جوهر غیرت و چکیدهٔ وطن‌خواهی، ابراهیم‌بیگ، با خاتمهٔ روزگار زندگانی او به انجام رسید. با کمال تأسف در مرآت تصور خود مشاهده می‌نماییم که دشمنان این نامه -که در نخستین درجه بی‌طرفانه و خالی از هر گونه غرض و مرض نگارش یافته- بیش از محبان و هواداران او خواهد بود. چنان‌که در جلد نخستین از اعمال و افعال طبقه و صنف‌بندی ذکر شده بود، در این جلد نیز شمه‌ای از حال وزرا، سفرا، کارپردازان، ملانمایان، شعراء، سادات، طبیب، منجم، داروغه، تجار، بنکدار، انباردار، مرثیه‌خوان، درویش، رمال، تریاکی، لوطی، بابی و غیره، به‌طور کنایه و با صراحه، نگارش یافته؛ لذا مسلم است به طبع آقایانی که اندک به اغراض شخصی مبتلا می‌باشند و هیچ سخن حقی را تسلیم نمی‌نمایند گران خواهد آمد و به محض شنیدن نام کتاب نادیده و ناخوانده در علیه مؤلف او برخواهند خاست و ناسزایی چند خواهند گفت. از این است که آن‌چه در مقدمهٔ جلد اول نگاشته در این‌جا تکرار نموده از درگاه قادر منان برای ایشان خیر و صلاح را مسئلت می‌نماییم و درخواستی از حضور ایشان نداریم مگر اندک تأمل در مندرجات کتاب و ذره‌ای انصاف؛ چنان‌چه سر مویی در آن‌چه نوشته شد افترا و دروغ و مبالغه مشاهده نمایند، هر اشتلمی که دربارهٔ نگارنده روا دیده بگویند، بر ایشان حلال می‌نمایم.

Zeynalabdin Marağayi6 dəq
Şairlərdən seçmələr, 2

بدخشیزیر و زبر اگر شود عالم ای بدخشی چه غم که در گذر است

Zeynalabdin Marağayi9 dəq
Şairlərdən seçmələr, 4

شاعر شیرازیای سالک ره چه خفته‌ای؟ خیز! گر مرد رهی به ره درآمیز!

Zeynalabdin Marağayi7 dəq
Şairlərdən seçmələr, 7

معین بن عبدالله شیرازیایام بقا چو باد نوروز گذشت روز و شب ما به محنت و سوز گذشت

Zeynalabdin Marağayi9 dəq
Ərəstu hakimin sözü: padşahlığın əlli qaydası

هر که را نبود امانت در جهان او بود خوار و ذلیل مردمان!نور علم است و علم پرتو عقل روشن است این سخن، چه حاجت نقل؟

Zeynalabdin Marağayi8 dəq
Nəsihət toplusunun sonu

مکن کس را به اندک ظن باطل عقوبت، تا پشیمانی نیارد!که چون شک در یقین گردد هویدا پشیمان کرده را سودی نیارد

Zeynalabdin Marağayi6 dəq
Vətənə niyaz və nəsihətlər

ارباب دانش می‌دانند که در میان این ملت ز زن، مرد، غنی، فقیر، عالم، جاهل، شیخ و شاب چه شورش و غوغاست، چه دست و پا می‌زنند، عشق وطن پروانه‌وار چه‌سان‌شان به دور شمع سلطنت و حفظ استقلالیت دولت می‌گرداند. در کاغذ خود مادام اویاما می‌گوید: «۱۷۰۰۰۰ زن تربیت کردم که در پرستاری مجروحین مشغول‌اند.» معلوم است اعضای هیئت خیریه که مرکب از دویست و پنجاه هزار زنان است، هیچ‌یک به مفت اسم خودشان را اعضا نتوانند نهاد، از ده تا صد تومان باید پول بدهند تا آن‌که نامشان قید به دفتر و مفتخر شوند. بلی! در مقابل عشق حقیقی وطن هیچ‌جای تعجب نیست. این اعضا تمام درس خوانده و عالمه و از زنان کبار ملت‌اند. از طبقهٔ فقرا و همت و حمیت آن‌ها یکی را جهت نمونه ذکر نماییم: وقتی اعلان جنگ شد، یک نفر دهاتی رفت به دیوان‌خانه عرض نمود: «من می‌خواهم سرباز داوطلب باشم، جنگ بروم.» بعد از رسیدگی، جوابش دادند: «قانون اجازه نمی‌دهد و تو را قبول نتوانیم کرد، جهت آن که مادر پیری داری و تو را لازم است مواظبت حال مادر پیرت کنی.» هر چه اصرار کرد، ردش نمودند. مأیوس و غمین برگشت، در حالت یأس و گریه به مادر خود کیفیت را گفت: «چه شدی برادرم زنده بودی که من محروم از این فیض نماندمی؟ تمام رفقایم رفته فیض ثواب شهادت را در راه وطن دریافته، مرا به بهانهٔ آن‌که مادرت بی‌پرستار است محروم از این شرف ابدی نمودند.» این را می‌گفت و به های های می‌گریست، مادرش در اطاق دگر رفته کارد تیزی را حواله به دل پاک که از حب وطن پر بود می‌نماید و فریاد می‌زند: «بیا پسر جان! آن وجود که مانع از آرزوی قلبی تو بود از میان برخاست. بعد از مرگ من، عذری دیگر برای قبولی در سرای تر نماد. برو با دشمن وطن بجنگ!»بالجمله، این‌ها نه خودنمایی و نه برای مکافات دنیوی است، بلکه مذهب وطن‌پرستی و شاه‌پرستی ایشان است.

Zeynalabdin Marağayi9 dəq
Şaha və dövlətlülərə ərizə

القوم الذین ظلموا والحمدالله رب‌العالمین»- به دنیا نشان دادند که ایران مال ایرانیان است. خارجه گمان می‌کرد که اهل ایران مانند امیر بهادر و مفخم و مجلل، بی‌غیرتان‌اند؛ دیدند که شمشیر آتش‌بار سرداران و ملت و مجاهدین با غیرت با سطوت مانند شمس تابان از افق نیام بیرون آمده، چشم خفاش‌طبعان تیره و تار گشته، گردن طاغیان و ظالمان گوی میدان شد. شاه گمراه و وزرای رو سیاه به کیفر اعمال ناشایست نائل گشتند. این است سزای خیانت! الحمد خدا را که نمردیم بدیدیم مغلوبی اشرار را و به مطلب رسیدیم. به دنیا نشان دادند نادران از اولاد ایران نادر نیستند.باری، توضیحات به طول انجامید. در این‌جا لازم آمد تشبثاتی که در این یک سال و نیم بندهٔ حقیر کرده و وظیفهٔ دولتخواهی به عمل آورده، با چه زبان عجز و لابه دست توسل به دامن شاه زده، فخامت انجام اقدامات مستبدان را بیان کردم؛ ابداً محل اعتنا نگشته، عاقبت دیدند آن‌چه را که پیش از وقوع خاطر نشان کرده بودم و حال هر چه از زبان قلم جاری می‌شود از سوز دل است، حمل بر فضولی و پرگویی نشود. خصوصاً اعلی‌حضرت خسرو معصوم جوان‌بخت بدانند مبادا آیینهٔ منیر ضمیر مبارکش مکدر شود، مهر پدر و فرزندی سبب این کدورت تولید نماید. این قدر هست که در این عوالم ابداً این ملاحظات ملحوظ نمی‌شود. این سلطنت است -«الملک عقیم»- پس پدران اولاد عزیز خود را نابود و نابینا کرده، بسی برادر، برادر را کشته. پادشاه را سی کرور رعیت -که به مقام فرزند است- لازم است؛ در صورتی که رعیت‌پرور شد عموم رعیت حافظ و نگهبان اوست و غم‌خوارتر از پدر و مهربان‌اند. الحاصل، صورت بعض حرایف که با واسطهٔ روزنامه یا بلاواسطه عرض شده است اگر تماماً درج شود کتاب جداگانه لازم است؛ این مختصر از مفصل است که عرض می‌شود.

Zeynalabdin Marağayi10 dəq
Dövlətxahlıq ərizəsi

عریضهٔ دولتخواهانهاعلی‌حضرتا! چه عنوان بنویسم بالاتر از این که امروز اعلی‌حضرت همایونی در تخت کیان نشسته تاج نوشیروان به سر گذاشته‌اید. نظر بر این که عرایض عاجزانه‌ام تماماً خالصانه و مخلصانه است، به زبانی که خود می‌توانم بفهمم، بدون قافیه‌سازی و عبارت‌پردازی، به خاک پای مبارکت می‌رسانم:

Zeynalabdin Marağayi9 dəq