Gülşəni-raz, fəsil 15

دگر کردی سؤال از من که من چیستمرا از من خبر کن تا که «من» کیست؟

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi3 dəq
Ölürəm

Əlac eylə dərdimə, gəl,Mahi-tabanım, ölürəm.

Aşıq Alı1 dəq
Mərəzlərimizdən biri

Dünyada ən alçaq sifətlərin birisi, zənnimcə, cürətsizlikdir. Bu sifət çox vaxt insanın bədbəxtliyinə belə, səbəb olur. Cürətsiz adamdan yaxşı iş baş verməz. Sairlərin müsibətinə dəxi bais olar. Cürətsiz yoldaşdan uzaq olmaq yaxşıdır. Cürətsiz adam heç bir təşəbbüsə müvəffəq olmaz. İşini xərab edər, heç bir səmərə görməyib, əldən buraxar. Halbuki hər bir işdə cürət lazımdır.Cürət insana qanad verər və müvəffəqiyyətini təmin etmiş kimi olar. Bu gün ticarət, sənət, elm kəsb etmək, fənn öyrənmək kimi böyük işlərə iqdam edən kəs cürətlik sifətinə haiz olmasa, layiqincə faydamənd olamaz. Cürətsiz həmişə cürətlinin ayaqaltısı olar. Bir ailə ərkanından tutmuş dövlətlərə kimi cürətli ilə cürətsizin arasında böyük bir fərq müşahidə olunur. Cürətli səadət və xoşbəxtlik sayəsində dolanarkən, cürətsiz məzəllət altında mütəzəyyiq fəna bir ovza ilə ömür keçirər. Cürətli oğul, yox mənziləsində olan ata evini abad edər, cürətsiz isə atasının abad evini xərabəzara döndərər.

Üzeyir Hacıbəyov3 dəq
Üstədi

Hal-əhvalın ay nazənin,Vallah bahar, yaz üstədi.

Şair Məmmədhüseyn1 dəq
Qoca baxtım

Nə sevda tapıbsan, nəyə talıbsan?Hansı qəflətdəsən, gəl, qoca baxtım!

Aşıq Ələsgər1 dəq
Qürub çağı bir yetim

Gün qürub etməyə edirdi şitabKainata enirdi bir zülmət.

Cəfər Cabbarlı2 dəq
Yapışmaz

Külüng çaldın, könlüm qaldı virana,Sınan sındı o bir daha yapışmaz,

Sabir Rüstəmxanlı1 dəq
Rübai 31

هر نغمه که از هزار دستان شنویآن را به حقیقت از گلستان شنوی

Şəms MəğribiRübai1 dəq
Pərişan ruzigarəm bir pərivəş yardan ayru

Pərişan ruzigarəm bir pərivəş yardan ayru,Günümm dün tək qaradur, bir məhi-rüxsardan ayru.

KişvəriQəzəl1 dəq
Şeir 55

آن قصه شنیدید که در باغ، یکی روزاز جور تبر، زار بنالید سپیدار

Pərvin Etisami2 dəq
Ulduzlara doğru

Dəsti-təsxirində tutmuşkən bəşər dünyaları,Yerləri, mə'dənləri, heyrətfəza dəryaları,

Məhəmməd Hadi1 dəq
Deyim, dinlə

Gəl, otur!Bax, belə!

Rəsul Rza1 dəq
Biz kimik və istədiyimiz nədir

BİZ KİMİK VƏ İSTƏDİYİMİZ NƏDİR MÜQƏDDİMƏ*Tarix kitablarına nəzər yetirdikdə türk millətinin qədim hallarını öyrənməyə dürüst qadir ola bilmirik. Çünki türk tarixinə dair lazımi məlumatlar hələ toplanmayıb. Ancaq bunu bilirik ki, türklər Altay dağlarının ətrafında olarmışlar. Oradan dəfələrlə dəstə çəkib qibləyə tərəf gediblər və qırğınlar ilə bir yerdə çox yerlər ələ gətiriblər. Təbiətən cürətli, rəşadətli və cəngavər olduqları üçün türklər Türküstanda, İranda, Hindistanda, Qafqazda, Avropa və Afrikanın bəzi nöqtələrində çox müddət ağalıq sürüblər.

Yusif Vəzir Çəmənzəminli19 dəq
Dördüncü pərdə

İki yıl sonra, Berlində üst qatda, alman zevqinə uyğun süslü bir salon. Sağda, solda və qarşıda balkona açılır birər qapı. Balkon qapısının iki tərəfində birər böyük pəncərə… Balkon və pəncərələrin ətrafında rəngarəng çiçəklər gözləri oqşar. Sağ və sol divarlarda Şiller və Hötenin böyük rəsmləri asılmış. S o l o m o n bir guşədə masa başında yazı ilə məşğuldur. Önündəki kitab və dəftərləri qarışdırıb bir qeyd yapar, həzİranın son günləri. Aqşam… Uzaq qomşuda pianoda lirik parçalar çalınar.*K n y a z alafranqa qıyafətdə olaraq balkonda ətrafı seyrə dalar. Salona keçib Solomona yaqlaşar.*

Hüseyn Cavid192812 dəq
Qəsidə 30

گفتم رهینِ مهرِ تو شد این دلِ حزینگفتا حزین دلی که به مهری بود رهین

İrəc MirzəQəsidə4 dəq
Niyə gəlmədin

“Mey”dən könül küsdü, sana sarıldı,“Gəldim ” deyib durdun, niyə gəlmədin?

Əhməd Cavad1 dəq
Əli xana

[Firdovsinin Mirzə Mustafaya məxsus olan “Şahnamə”nin birinci vərəqinin dalında Mirzə Fətəli İran konsulu Əli xana yazmışdır]**Mənim əziz ağam, səadətiniz daimi olsun!

Mirzə Fətəli Axundzadə1 dəq
Meşəli sahillər

Nabran lövhələrindən*Mən Xəzərdən ayrılmıram,

İslam Səfərli3 dəq
Qəzəl 78

نفسی داشتم و ناله و شیون کردمبی تو با مرگ عجب کشمکشی من کردم

Məhəmmədhüseyn ŞəhriyarQəzəl2 dəq
Gülüstan

Azərbaycanın birliyi və istiqlal uğrunda*çarpışan Səttar xan, Şeyx Məhəmməd Xiyabani*

Bəxtiyar Vahabzadə19598 dəq
Elqovan

Payız gircək yal-yamacıBəzər qırov, sırsıra,

Qasım Qasımzadə1 dəq
Qaban

Böyük poçt yolunun kənarında uca bir təllin üstündə vaqe, bir mərtəbəli, ağ daşdan yapılmış bina çaparların mənzili idi. Çaparların vəzifəsi dəmiryol moqifindən gəlib şəhərə və şəhərdən gəlib moqifə gedən poçtu müşayiət etmək idi. Çaparxananı idarə edən Rəhim bəy tamam qəzada “Gödək Rəhim bəy” adı ilə məşhur idi. Bu bir dünya görmüş, neçə illər polis idarələrində qədim murovlar, pristavlar, naçalniklər yanında xidmət etmiş şirİndil, zərif, gödək boylu, altmış sinnini ötürmüş bir kişi idi.Poçt yolu ilə gəlib gedənlərin hər ehtiyaclarını Rəhim bəy kəmaliməmnuniyyətlə rəf edərdi. Qubernator həmişə deyərdi: “Poçt yolundakı çaparxanaların hər birində Rəhim bəy kimi mənim bir adamım olsa, yolda heç bir çapqın olmaz, qurd qoyunla otlar”.

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev7 dəq
Qaragünlü Həlimə

Qış fəsli idi. Təqribən gecəyarısından dörd saat keçmişdi. Dağların, qayaların zirvələri zəif, sönük bir işıqla ağarmışdı. Günəş hənuz tülu etməmişdi. Hava qayətdə soyuq idi. Yalçın qayaların, yüksək dağların üzərində tərakim etmiş qar komaları və buz parçaları əcəb qəribə surətlər təşkil etmişdi. Şiddətli əsən soyuq külək ağacların qurumuş budaqlarına, qayaların buzlu yarğanlarına çarpdıqca vahiməli səslər törədirdi. Neçə gündən bəri arasıkəsilmədən eşidilməkdə olan top gurultuları bir az yavaşımışdı. Get-gedə hava işıqlanıb günəş ziyasının müqəddimətilceyşi ətrafdakı dağların zirvələrində nümayan oldu. Bu heyndə Bayburt şəhərinin içərisinə bir hövlnak çaxnaşma düşdü. Bu vəhşət qalanın təslim ediləcəyi xəbərindən nəşət etmişdi. Əhali sərasimə əlinə gələni götürüb qaçışırdılar. Bəşər balaları qoyun-quzu kimi mələşərkən çöllərə dağılmaqda idi. Qohum-qonşuları, heç kəs, heç kimsənin yadına düşmürdü. Hər kəs öz canının qeydində, hər kəs öz başının harayında idi. Anbarlara, tayalara od vurulmuşdu. Şiddətli küləyin zərbəsindən yanğın anbaan artmaqda idi. Bir neçə saat ara vermiş top atəşi yenidən fəaliyyətə başlamışdı. Peydərpey atılan top qumbaralarının düşüb partlamasından hər tərəfdə bir atəş tufanı vücuda gəlmişdi. Bir az fasilədə şəhər bom boş boşaldı. Getməyə qüdrəti olanlar təmamən qaçıb dağıldılar. Yalnız bəstəri-ehtizarda bulunan yetmiş yaşlı Hacı Nuru kişinin əyalı Həlimə kəsrəti-hüzn və kədərindən çıldırmaq dərəcəsinə gəlmiş ikən əzizliklə böyütdüyü balalarını xilas etməyi düşünürdü. Ancaq ağlına bir şey gəldi: belə ki, qorxudan titrəyib dili tutulmuş, çığırışan on yaşlı Zeynəb adı qızının və altı yaşlı Əhməd adlı oğlunun əlindən tutub evlərinin zirzəmisinə apardı. Sonra oranın döşəməsi üzrə təbiyə edilmiş bir taxta qapını qaldırıb titrək bir səda ilə: “Burası pək əski bir lağımdır, mədxəli bura isə, məxrəci məmləkətimizin içərisindədir. Allaha əmanət olasınız, balalarım, bu yol ilə gediniz, hər halda bir tərəfə səlamət çıxarsınız ümid edirəm” – deyə Həlimə geri döndü.Zavallı çocuqlar qorxudan nə lağımın içərisinə girməyə, nə də analarının yanına qayıtmağa cürət edirdilər. Cansız bədən kimi hərəkətsiz qalmışdılar.

Abbas Səhhət6 dəq
Vəchində peydadır sənin əncari-zati-kibriya

Vəchində peydadır sənin ənvari-zati-kibriya,Ol yüzə qarşuda da şərməndədir şəmsüz-züha.

Şah İsmayıl XətaiQəzəl1 dəq
Torpaq

Hər şeyin anası, qaynağı sənsən!Sənin varlığına ölüm-itim yox.

Mikayıl Müşfiq1 dəq
Oyada məni

Xəstə düşüb qürbət eldə yataram,Bir kimsənəm yoxdu oyada məni.

Aşıq Qurbani1 dəq
Axşam qəribliyi

Yenə axşam çökür yamaca, yalaSükuta qərq olur bağça da, bağ da.

Qabil1 dəq
Toy günü

Əmim İslamın sevimli nəvəsi*Sonanın toy gününə həsr edirəm*

Tofiq Bayram19861 dəq
Dünyanın kədəri

Bayram babam qəza milis rəisi olandan sonra Qızılbaşoğlu Alı kimi, Hacı kimi, Əhmədalı kimi atıb-vurmağı, yaxşı at minməyi bacaran igid oğlanlardan başına toplayıb dağlarda, meşələrdə yurd salan oğru-əyri qaçaqlarla mübarizəyə başlamışdı. İnqilabdan əvvəl bizdə iki cür qaçaq olurdu. O adamlar ki, hökumətin, yerli bəylərin, ağaların zülmündən qaçıb qaçaq olurdu, onların kasıb-kusubla, camaatla işi olmurdu. Əksinə, Nəbi kimi, Süleyman kimi qaçaqların, yeri gələndə, kasıblara köməkləri də dəyirdi. Amma elələri də olurdu ki, oğurluq üstündə, başqalarına haqsız ziyan vurmaq üstündə qorxub qaçaq olurdular. Belələrinə hamı nifrətlə baxırdı. Birinci növ qaçaqları babam sülhlə üzə çıxarmağa çalışırdı. İkinciləri isə dağda-dərədə hərləyib, nəhayət, tuturdular. Bir dəfə Bayram babam pul üstündə bir seyidi öldürdükləri üçün iki nəfəri tutub gətirmişdi. Sonra dedilər ki, onları camaatın qabağında güllələyəcəklər. Həmin gün Fatma nənəmlə birlikdə mən də getmişdim tamaşaya. Şəhərin ortasındakı meydana çoxlu adam yığılmışdı. Yeddi-səkkiz nəfər əlitüfəngli hazır dayanmışdı. Fatma nənəm arvadların içində, yerdə oturmuş qoca bir qarını göstərib dedi:– Həmin öldürülən seyidin anasıdı bu arvad.

İlyas Əfəndiyev6 dəq
Gəzirdim

Arif əhli, bir söz deyim, qınama,O zaman ki, bu dünyanı gəzirdim.

Novrəs İman1 dəq