Masnavi
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
نبوّت را ظهور از آدم آمدکمالش در وجودِ خاتم آمد
Khosrow and Shirin, chapter 51چو بَدر از جِیب گردون سر برآوردزمین عطف هلالی بر سر آورد
Kanz al-Haqa'iq, chapter 26به جان تعظیم امر حق به جا آربدل بر خلق شفقت نیز میدار
The Treasury of Mysteries, chapter 54Some counterfeiters met together and made a new counterfeit die.Know their outward appearance to be tin like the inside. Guard thy words from them.
Kanz al-Haqa'iq, chapter 35دلیل است ای اخی بر حشر و نشرتچنان کت نشر باشد هست حشرت
Khosrow and Shirin, chapter 72مَلِک بارِ دگر گفت ای دلافروزبه گفتن گفتن از ما میرود روز
Kanz al-Haqa'iq, chapter 2چه فرقست ای پسر از جسم تا جانچنان دان فرق از اسلام و ایمان
Khosrow and Shirin, chapter 79همان صاحبسخن پیر کهنسالچنین آگاه کرد از صورت حال
Mir'at al-Muhaqqiqin, chapter 7چون گفته بودیم که تن آدم نسخۀ عالم است، اکنون بدانکه تن مشابه زمین است و مشابه آسمان و مشابه سال است که زمان است و مشابه شهر است که مکان است. پس ما در این رساله بجهت آسانی طالب این تشبیهات را جداگانه بیان کنیم:اما مشابهت تن با زمین آنست که در زمین کوهها هست که در بدن استخوان مانند آنست، و در زمین درختهای بزرگ هست و در مردم موی سر و ریش مانند آنست، و در زمین نباتات خرد بسیار است که مویهای اندام مثال آنست، و مجموع عالم هفت اقلیم است و در بدن نیز هفت اندام است: یک سر و دو دست و پشت و شکم و دو دست و پای. و زمین را زلزله میباشدو عطسه به جای آن است و در زمین جویهای آب روان و چشمهها هست و در بدن رگها و رودها هست و چشمههای عالم بعضی تلخ و بعضی شور و بعضی خوش و بعضی ناخوش هست، در تن نیز چشمۀگوش تلخ و چشم شور و بینی ناخوش و دهان خوش و چشمۀ گوش بدان سبب تلخ است تا حشرات چون خواهد که به گوش رود تلخی گوش به حس او رسد از آنجا باز گردد ومردم راهلاک نکند.
Khosrow and Shirin, chapter 91به نزهت بود روزی با دلافروزسخن در داد و دانش میشد آن روز
Kanz al-Haqa'iq, chapter 24اگر تو خوی خوش داری به هر کاراز آن خویت بهشت آید پدیدار
Khosrow and Shirin, chapter 111چو خسرو تخته حکمت در آموختبه آزادی جهان را تخته بر دوخت
Kanz al-Haqa'iq, chapter 29خوشا وقت کسان عهد مهدیخوشا آن کودکان مهد مهدی
Iqbalnama, chapter 2خدایا تویی بنده را دستگیربود بنده را از خدا ناگزیر
Kanz al-Haqa'iq, chapter 36گرت امروز سوی ظلم میل استبدان کان میل فردا چاه ویل است
Khosrow and Shirin, chapter 3خبر داری که سیاحان افلاکچرا گردند گِرد مرکزِ خاک
Mir'at al-Muhaqqiqin, chapter 1حمد و ثنای بی عدد ذوالجلالی را که آثار قدرت او در عالم آفاق و انفس چون آفتاب جهانتاب بر چشم اهل بصیرت تابان است کقوله تعالی: «سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسهم حتی یتبیّن لهم انّه الحق»؛ و اظهار صنع او در ظاهر و باطن عالم مُلک و ملکوت روشن و عیان است کقوله تعالی: «و فی الارض آیات للموقنین و فی انفسکم افلا تبصرون»؛ بلکه از اوج گنبد خضرای افلاک تا حضیض مرکز غَبْرای خاک جمله دلایل هستی اوست کقوله تعالی: «انّ فی خلق السموات و الارض و اختلاف اللیل و النهار لایات لاولی الالباب»؛ و هیچ ذره از ذرات عالم از فیض جود و کرم او خالی نیست کقوله تعالی: «فاینما تولوا فثم وجه الله»؛ و ذرات و قطرات جبال و بحار جمله در تسبیح و تهلیل حضرت اویند کقوله تعالی: «و ان من شیء الا یسبّح بحمده».و صلوات و تحیّات فراوان بر جان انبیا و رسل، علیهم السلام، علی الخصوص بر جان پاک مهتر پیغمبران و پیغمبر آخر زمان محمد مصطفی- علیه افضل الصلوات و اکمل التحیّات- باد که خلق را از هاویۀ جهالت به واسطۀ انوار هدایت خلاص گردانید و بعضی از خلایق را به علم خداشناسی خاص گردانید و به واسطۀ معرفت نفس به معرفت حق رسانید که: «من عرف نفسه فقد عرف ربّه»؛ و بر جان اهل بیت و خاندان و یاران او و سلّم تسلیما کثیرا.
Iqbalnama, chapter 4به هر مدتی گردش روزگارز طرزی دگر خواهد آموزگار
Kanz al-Haqa'iq, chapter 4به کلی دور شو از رسم و عادتبگو از جان و دل قول شهادت
The Seven Beauties, chapter 5O heart, how long this play of fantasy? This fancy of displaying fantasies?The fancy of this fancy I will quit: ’tis best my eyes seek not these fantasies.
Mir'at al-Muhaqqiqin, chapter 5بدان که حق تعالی مردم را بجهت آن آفرید تا او را بشناسند و بپرستند کقوله تعالی: «و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون»، ای لیعرفون. یعنی نیافریدیم جنّیان را و آدمیان را مگر از برای آنکه حضرت ما را بشناسند و بپرستند. و در احادیث الهی چنین آمده است که داود نبی، علیه السلام، از حضرت حق تعالی سؤال کرد که الهی حکمت چه بود که عالم و آدم را پیدا کردی؟ خطاب آمد که: «کنت کنزاً مخفیاً فاحببت ان اعرف، فخلقت الخلق لکی اعرف». و معنی این حدیث قدسی را شیخ فریدالدین عطار در نظم بیان فرموده:ز رب العزة اندر خواست داود
Layla and Majnun, chapter 7چون گوهر سرخ صبحگاهیبنمود سپیدی از سیاهی
Haqq al-Yaqin, chapter 6حقیقت- ممکن امری است اعتباری که عقل بر وفق خویش از ادراک وجود و عدم به هم درذهن ترکیب کند، و چون به نهایت طور خویش رسد که مبداء طور کشف است حکم کند بدانکه اعتباریات را در خارج وجودی نیست: ان هی الا اسماء سمیتموها انتم و آباءکم.حقیقت- جسم وجسمانیات از جواهر و اعراض به جملگی از امور اعتباریاند، به حقیقت وجود خارجی ندارند: کمثل عیث اعجب الکفار نباته ثم یهیج فتراه مصفرا ثم یکون حطاما.
Sharafnama, chapter 10Come cup-bearer! that ease-exciter of the soul (wine)Give, so that in the morning-time I may take a precious morning draught.
Kanz al-Haqa'iq, chapter 12چنین گفتند دانایان اسرارکه چون حق کرد نور خویش اظهار
Khosrow and Shirin, chapter 11مرا چون هاتف دل دید دمسازبر آورد از رواق همّت آواز
Kanz al-Haqa'iq, chapter 21به صورت آدمی کرده است نقاشاگر مردی به معنی آدمی باش
The Treasury of Mysteries, chapter 15When the defeat of the sun caused the earth to throw its shield on the water,The world was more exhausted than the sun and yellower than its shield.
Kanz al-Haqa'iq, chapter 25یقین دان رزق جان از علم و دین استنباشد جز به سعی انسان یقین است
Iqbalnama, chapter 19مغنی بیار آن ره باستانمرا یاریی ده در این داستان