Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
باغبانی، قطرهای بر برگ گلدید و گفت این چهره جای اشک نیست
Bir nəsil qocalsam daBabayam!Nə uzun ağ saqqalım var,
Demişdin: “Ölüm do ayırmaz bizi!”Demişdin: “Ölüm do ayırmaz bizi!”Sənə kim demişdi, de, bu cümləni?
iştə bir divanədən bir xatirə“Sən nəsin? Kimsin?” deyən ariflərə*Arqadaşlar! Sormayın, hiç sormayın!
Qasida 17تا شهنشاهِ جهان گردید مهمانِ وزیرمتّفق دید آسمان بختِ جوان با رایِ پیر
Yetkinlik yaşına çatanda qızlarAtanın olsa da min dərdi-səri,Qüssəni bir ana, bir də qız yeyir.
Bəxtiyaram mənSəninlə*Ömrün payızında sevdim, sevildim,
Ghazal 150ریختم با نوجوانی باز طرح زندگانیتا مگر پیرانه سر از سر بگیرم نوجوانی
Ballı qayaUçurumlardan keçə-keçəÇatıb qarlı zirvələrə,
“Pəri cadu” haqqında qeydlərDoxsanıncı illərin ortasında simvolizm deyilən bir ədəbiyyat üsulu teatro səhnəsinə atıldı. Alman ədibi Hauptmanın “Qərq olmuş çan” sərlövhəli faciəsi mədəniyyət aləminə bir şəşəə saldı. Bu üsulun Şərq ruhuna xeyli uyğun olması məni artıq həvəsə gətirdi. Və mən Şərq həyatından götürülmüş simvolik bir əsər teatromuz üçün yazmaq fikrinə düşdüm. Nəhayət 1901-ci sənədə “Pəri cadu” nam əsərimi yazdım. Bu neçə ilin müddətində “Pəri cadu”nun səhnədə müvəffəqiyyət qazanmasına səbəb, haman mən dediyim simvolizmin bizim ruhumuza uyğun olmasıdır. “Pəri cadu”ya mövhumat adı qoyurlar... “Pəri cadu”nun ideyası: hər kəsin öz əlinin əməli onun müqəddəratını təmin edər. İnsan, taleyini kənarda axtarmayıb öz-özündə axtarmalıdır. Nəfs-əmmarə dalına düşüb gedərsə bəlalərə uğrayıb fot olar. Nəvsilə mübarizə edib əlinin əməyinə bağlanarsa, axtardığı məqsədə nail ola bilər. İnsanın təbiətində iki əsas qüvvə həmişə bir-biri ilə vuruşmadadır. Bu iki əsas – nəfsi-əmmarə ilə əql və fikirdir. Ən qədimdə bu iki əsası insan özündən xaricdə bilib, onlara təbiət məqam verib, allahlıq libasına geyindirirdilər: Hürmüzd, Əhrimən; Çində xeyir, şər allahları. Axırda şeytan və Allah. Pərinin ürəyində həmçinin iki əsas vuruşur. Nəvsi iblis şəklində mübarizə tərəfə çəkir, əqli səlim şeyx sifətində səbr etməyi məsləhət görür. Bu iki şəxs onun ürəyində vuruşan iki əsasın mücəssəmələridir. Xırda şəyatin onun dəğdəğələridir.İnsanı həmişə nəhs yollara iğva edən nəfsi-əmmarə Şamama cadu sifətində ortalığa çıxıb. Bu qarı həm Qurbanın, həm Hafizə xanımın, həm Pərinin təbiətində olub, onları asan vəchlə səadətə nail olmaq yoluna çəkib, hamısını məhv edir və Qurban öləndən qabaq öz səhvini anlayıb, Səliməsi tərəfə qaçmaq istəyirsə də daha iş işdən keçdiyindən, nəfsinin çəngəlində fot olur.
Bu aləm hüsninə heyrandır, ey dustBu aləm hüsninə heyrandır, ey dust!Sana bu qönçə ləb xəndandır, ey dust!
Köhnə şeirlərimlə söhbətHəkimlər qadağan edib yazmağı,Dəyirman daşı tək hərlənir başım.
Bircə saqqal daragımızHər şeyimiz qaydasında,Hər işimiz düz.
Qadının əri gərəkQadının əri gərək,Yanında nəri gərək.
İblis təklik, gözəl təklik…Bütün aləm öz gücündə, işində,Mən qalmışam tənhalığın əlində.
Bir vaxt gec olacaqBir vaxt gec olacaq,peşimançılıq
Miscellaneous poem 156چون غنچه گر زبان تو با دل موافق استبر کاینات از ته ل خنده لایق است
Ghazal 291شب من دام خورشید است گوئی زلف یار است اینشب است این یا غلط کردم که عید روزگار است این
Ghazal 355چو شمع ز آتش دل اضطراب دارم مندل پر آتش چشم و پر آب دارم من
Ghazal 333این چنین نقشی اگر در چین بودقبلهٔ خوبان آن ملک این بود
MəəttəlDünyada çox az ittifaq düşüb ki, birisinə cavab verməyə aciz qalam. Həmişə hazırcavab olub, hər bir kəsin sözünü haman saat rədd eləmişəm. Amma dünən bir söz məndən soruşdular və mən cavab tapa bilməyib məəttəl qaldım.Dünən küçədə nuxalı dostlarımdan birisi mənim qabağımı kəsib başladı məni məzəmmət eləməyə ki, “a kişi, hələ utanmırsan da köhnə sultanı pisləyib təzəni tərifləyirsən?” İstədim ki, dostumun cavabını verəm, tez cibindən təzə sultanın şəklini çıxardıb, tutdu qabağıma və bir az hirsləndi və başladı:
İy niçe yaha sinünle çâkdürİy niçe yaha sinünle çâkdürŞâdumân ol ki sana dellâkdür
The Treasury of Mysteries, chapter 23Whilst hunting, the horse of Nushirvān carried him far away from the royal retinue.The only companion of the king was his minister; the king and the minister were alone together.
BorjomÖzümün əski xatıratımdan,Yeni bir şən səhifə açdım mən.
Ghazal 651بیابان را بپیمودی، ولیکن بس ویاوانیهدایه خوانده ای،اما هدایت را نمی دانی
Ghazal 119چشمی که جز مطالعه روی او کندآن به که بر جهان در منظر فرو کند
Töhfeyi-Sami, bölmə 171برادر خواجه مظفر و ولد خواجه فخر الدین بتکچی است، طبع صافی و سلیقه وافی داشته چنانکه از این مطلع بوضوح می پیوندد :اگر چه نیست روا سجده ی بتان کردن
Rubai 123ای دل صنمی برده قرار من و توآشفته چو زلف اوست کار من و تو
Siçan və balasıBir ədəd bikəmal bəççeyi-muş –Ki, hənuz olmamışdı sahibhuş,
OlmalıTək çırpıdan qığılcımlar saçılmaz,Tək olanın könlü heç vaxt açılmaz,