Произведения
- О любви
- О божественной любви
- О разлуке
- О вине
- О природе
- О судьбе
- О смерти
- О мудрости
- О родине
- Хвалебные
- Сатира
- Плачи
Yarı gecə saf göylərə baxanda,inci kimi ağ ulduzlar axanda,
Beşinci şəkil“Sarayi-Fatma” adlı ümumxananın salonu. Gözəl yumşaq meblelər qoyulmuş, xalılar döşənmiş: pəncərələrdə qiymətli vazlar görünur. Divarlar güzgülərlə bəzənmiş. Hər yerdə qırmızı ay-yıldız nəsb olunmuş, ön divarda ərəb hərflərilə “Sarayi-Fatma” yazılmışdır.Sağ tərəfdə piano qoyulmuşdur. 3-5 əlvan paltarda qadın ağparikli tarixi libaslarla bərabər, müasir modalar da gözə çarpır. Qadınların hərəsi bir pozadadır: kimi kanapelərdə uzanmış, kimi qoltuğa (kreslo) yerləşmiş, kimi də güzgülərin önündə tualetlərini düzəldirlər. Qonaqlar smoqinqdədirlər. Səhnənin ön tərəfində Bağır, İbadulla və Xəndan əfəndi durmuşlar. Xəndan əfəndi salonun zinətinə və qadınların gözəlliyinə heyran qalaraq danışır, danışdıqca da ətrafı yabançıcasına süzür.
QaldıBir gül əkdim, açılmamış dərdilər.Zəhmətimdən mənə bir tikan qaldı.
Газель 111به اختیار دلی برد چشم یار از منکه دور از او ببرد گریه اختیار از من
Bahar ümidli nazınSevgilim, qulaq as bir,Həyat sevəni sevir.
Cəfərqulu xanaSəlam olsun məndən sərkar xana,Mollalardan bir az edim şikayət.
NeoAsiya və Afrika yazıçılarınınDaşkənd müşavirəsindən təəssürat.
İnsanlıq vəzifəsiNamusi-rəayani çəkən hər ümərayə,Əlbəttə, dilü canla itaət gərək olsun.
Fəxrəddinli ucalığım(Elegiya)*Yaman çılğın, yaman da sərt
VarmıdırMən dərvişəm deyə köksün gərərsən,Həqqi zikr etməyə dilin varmıdır?
Keçmiş günlərdənBirinci türk teatrosunu mən Şuşada 1881-ci il yay fəslində gördüm. Mənə necə təsir bağışladığından burada danışmaq istəmirəm; ancaq bunu demək istəyirəm ki, Qori seminariyasının tələbələri və oranı bitirmiş müəllimlər Şuşa teatrosunun birinci pionerləri olmuşlar. Onlar hər bir yay tətilində şəhərə toplaşdıqdan sonra, həvəskarlar adı ilə biriki tamaşa göstərirdilər. Başqa əsərlər olmadığından Mirzə Fətəlinin komediyalarından oynayırdılar; hasil olan paralar isə yoxsul tələbələrin mənfəətinə sərf edilirdi. O vaxtkı aktyorlardan ancaq Muxtar Muradovun – İndi də sağdır – adını çəkməyi burada lazım bilirəm.1892-ci il yay fəsli idi. Müəllimlər həmişəki qayda ilə toplaşıb Xandəmirovun “teatro salonunda” Haşım bəy Vəzirovun “Evlənmək su içmək deyil” adlı komediyasını oynayırdılar.
Daş kömürFabrik, zavod çoxalır,Ehtiyaclar həm artır, həm yoxalır.
Ay əsər indiSəhər-səhər bir gözələ uğradım,Ondan dəydi mənə ay əsər indi.
Ağ libasdaFransız rəvayəti*Üzündə buludlanan kədəri qovdu ana,
Mənim cənnətimMən bu azca ömrümdə birinci dəfə olaraq insanların rəftarında, bu dünyaya gəlmələrində anlaşılmaz bir uyğunsuzluq və bu uyğunsuzluğu daim müşayiət eləyən acı, biganə bir kədər hiss edirdim. Və başa düşmürdüm ki, nə üçün adamların gülüşü, sevinci mənə süni görünür? Mənə sirayət eləmir?Mən bu aləmə qaynayıb-qarışa bilmirdim. İman kişi gündüz qonşulara kəhrizdən su daşıyıb, gecələr öz aləmi ilə məşğul olduğu kimi, mən də gündüz məktəbə gedir, dərslərimi öyrənir, anamla atamın söhbətlərinə qulaq asıb, gecələr öz otağımda tək qaldıqda öz aləmimlə məşğul olurdum. Bu aləm isə qəribə idi. Fatma nənəm mənə nağıl eləmişdi ki, Firon qərara gəlib ki, gərək yer üzündə də Allahın behişti kimi bir behişt düzəltsin. Firon həmin behiştin torpağını mirvari, ləl-cəvahirat elətdirir, meyvə ağaclarının yarpaqlarını qızıl elətdirir, ab-kövsər kimi şirin bulaq düzəltdirir. Bir sözlə, əsil cənnət yaradıb, dünyanın gözəl qızlarından da gətirdib, huri elətdirir. Və bu cənnət Allahın o qədər xoşuna gəlir ki, əmr edib onu göyə çəkdirir.
BezdirmisənAvqust günəşindən boğulur nəfəs,Təntiyib tuturuq ürəyimizi.
GörmüşəmHəsrət ahu kimi gözüm intizar,Xab içində Mürtəzanı görmüşəm.
Mən gülmək istərəmMən gülmək istərəm, çəkil, ey kədər!Çəkil pəncərəmdən, çəkil, ey duman.
GünəbaxanQol saldımməndən uzun bir günəbaxanın boynuna.
Birinci şəkilDağıstan cəbhəsindəki çar ordusu qərargahında generalın mənzili. Mariya dərin bir ilhamla olduqca həzin bir sonet çalır. Hər tərəf sakitdir. Birdən top səsi eşidilir. Mariya səksənir və bir anlığa hərəkətsiz dayanıb ətrafı dinləyir. Yenə piano çalmağında davam edir. Onun arxasından yavaşca addımlarla general gəlir. Top səsi bir də təkrar olunur.*Mariya**
Azərbaycan1Anamızın matəminə buraxmadılar,
SürəyyaQol çırmayıb sən tarlaya çıxandaSəs yayılır hər mahala, Sürəyya.
Qəhqəhə iləMən qəmliyəm,Sən daim şən.
KabusBizə yad kabus bax kölgə salıb,Bu ölümdür, bu ölüm kölgəsidir!
Mərd dayanarMərd dayanar, namərd qaçar,Meydan gumbur-gumburlanı,
Çağla, Arazım, çağlaSularında damlanam,Başına mən dolanam.
Düzlər məsləkini izləyənlər dastanının davamıBu aşiqlik, bu məşuqluq əvvəlinci mənzildir,Eşq əhlinin kami-dili bu mənzildən hasildir.
Üçüncü İskəndərƏrdəbildə bir İsgəndər vardı.Küçə-küçə gəzib duz satardı.
İgidlərə çağırışTürk dostlarımaI*
GəlinXumar gözlərini sevəndən bəri,Dəxi özgəsinə uymanam, gəlin!