Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Vəq’ə Qafqasya şəhərlərindən birində vaqe olur. Səhnə: qürub zamanı Turxan bəyin evində divarı, döşəməsi xəlilər ilə süslü, alafranqa bir qəbul odası göstərir. Divarda Şeyx Şamilin rəsmi ilə bir böyük divar saatı və bir ayna asılmış, sağda və solda birər qapı, bağçaya nazir iki-üç pəncərə, iki böyük lampa, sandaliyələr, masalar və sairə...*Maral sol tərəfdəki – açıq bıraqılmış qapıdan içəri girər, kəndi halından məmnun olmadığı yüz-gözündən sezilir. Pəncərələrdən birini açıb bağçayı seyr edər və eşidilməkdə olan bülbül nəğmələrini dinləyərək məhzun və düşüncəli bir halda dalıb gedər.*
Kiçik çilləBöyük tufan başlayırBöyük qardaş gedən tək.
Qəzəl 9یاد کردند مرا باز به گلدانِ دگرگلبنانِ دگر از طرفِ گلستانِ دگر
Yaşıdlarİki həmyaş,Yavaş-yavaş
Qəzəl 67شب است و باغ گلستان خزان رؤیاخیزبیا که طعنه به شیراز میزند تبریز
Səhənd qardaşımıza!Axdı gözlərimdən sel gizli-gizli*B.Azəroğlu*
Söyüdlər hıçqırırAçıb-bükür sahili gah xəzri, gah gilavar.Onun iki romanı –
MarallarımKönlümü alan mənim ol dilrüba yarım dururKönlümü alan mənim ol dilrüba yarım durur,Gərçi könlümni alur, amma ki, qəmxarım durur.
Doqquzuncu şəkilİbrahim xanın iqamətgahı. Vanya daxil olur.*İbrahim xan**
UlduzlarBəzən titrəşərək parlayırsınızGöylər bağçasında lalələr kimi,
ŞikayətDersəm mən əgər süxən zəmani –Kim, mərifətin rəvacı yoxdur.
Yar ala məniDedim, Pərim, yandım eşqin oduna,Demədim, atəşdən yar ala məni.
Şövkət ƏləkbərovayaOxudun “Qarabağ şikəstəsini”,Ürəyim alışıb yandı közünə.
V pərdəXətib oğlu qəmlərə batmış, oturub intizarlı Məhsətini gözləyir.*Məhsəti içəri girir, Xətib oğlu onun əllərini köksünə basıb soruşur:*
GətirməOnsuz da ömrümün xəzan çağıdır...Xəzanın üstünə xəzan gətirmə!
Yası nəm ağlarMənim kür taleyim, bu kəc iqbalım,Pozulan könlümün yasın əmi ağlar.
Vəzifə bu xalqa qənim kəsilib…Bu millət vəzifə dəlisi imiş,Şan-şöhrət «ölüsü», «rütbə» düşgünü.
Zərif zülfün bir yanaZərif zülfün bir yana,Zərif şanələrindən
Koroğlunun Ballıca səfəriÇənlibelin qarlı uca dağları, sıldırım qayaları ağ buludların bağrını deşirdi.Dağlar arasında yerləşən Çənlibel Koroğlunun məskəni idi.
İnanar birdənKönlüm körpə bənövşəTək qalsa dönər birdən.
İlk simfoniya1Təpələrin başından,
V fəsil, 2Kənd itlərinin səs-küyü azalandan və çıraqlar öləziyib işıqlar seyrələndən sonra Həsən ağa qardaşı Şəmiddinin yanına getdi. Onlar hasara söykəndilər. Bir xeyli heç biri dinib-danışmadı.Şəmiddin başa düşdü ki, qardaşı nəsə çox ağır bir məsələdən söz açmaq istəyir. Dinmədi. Gözlədi. Xeyli sonra onun titrək səsini eşitdi.
Yalvara-yalvaraGül üzlü yar bəyənmişəm.Nazın çəkmək olub peşəm,
Min bir bəlaya düşdü, budur əhli-ruzigarMin bir bəlaya düşdü, budur əhli-ruzigar,Bir saqidir edən məni dünyada payidar.
XVŞükranın dəfnində Göyən düzənində insan dəryası təlatümə gəldi. İndiyə qədər görünməyən insan dalğası Göyən düzənində dalğalandı. Axı eşidən də Göyənə gəlmişdi, necə deyər, eşitməyən də, bilən də gəlmişdi, bilməyən də, yaxın da gəlmişdi, uzaq da. Ağqoyunlulardan başqa qaraqoyunlular da gəlmişdi, həkərəlilər də, bərgüşadlılar da, əlyanlılar da, müsəlmanlar da, zarıslılar da, ovşarlar da, mərzli-mərcanlılar da Arazın bu tayı qarabağlılar da, o tayı qaradağlılar da axın-axın Göyənə gəlmişdilər. Bilməyənlər bilənlərə, eşitməyənlər eşidənlərə qoşulub gəlmişdilər. Hər yanda, hər yerdə insan axını başlayınca, bu axından qalmaq qeyri-mümkün olmuşdu. Göyən düzəni öz ömründə görmədiyi min-min adamla dolmuşdu. Hamı bu müsibətə, faciəyə, bu ağır dərdə şərik olmağa gəlmişdi. Şükranın dəfni Göyəndə görünməyən insan toplanışına səbəb olmuşdu. Elə bir toplanış ki, nə ucu görünürdü, nə də intəhası. Adət üzrə arvadlar ayrıca toplanmışdılar, kişilər də ayrı. Ağçuxalı igidlər qara çuxalar geymişdilər. Onlar Ulduz atlarının belinə qara-qara örtüklər örtmüşdülər. Onlar piyadalanmışdılar. Atlarını yedəklərinə almışdılar. Məğrur başlarını döşlərinə sallamışdılar. İnsan axınının ardınca gəlməyə başlamışdılar. Bəs Şükranın Ulduzu? Qatil sayılan Ulduz harada qalmışdı? Bəlkə Ulduz öldürülmək qorxusundan yana qaçıb Göyənin dərin dərəsində gizlənmişdi? Xeyr, Ulduz nə qorxmuşdu, nə qaçmışdı, nə də bir yanda gizlənmişdi. İndi Ulduz heç kimdən, heç nədən qorxmurdu. Ulduz çox yamanca kədərlənmişdi. O, Şükranın ən yaxın dostlarından da artıq kədərlənmişdi. Onlardan da artıq göz yaşı tökməyə başlamışdı. Ancaq Ulduz bütün bu axının ardınca başını sallaya-sallaya, yenə də gözlərindən qanlı yaşlar tökə-tökə gəlməyə başlamışdı. Heç kəs də bilmirdi niyə bu qara at bu dəfn mərasiminə qoşulmuşdu? Görən də deyirdi: nə çoxdur Göyən düzən-dərələrində özbaşına buraxılan, əldən düşəndən sonra çölə ötürülən boş-bekara at! Bu atları nə cavanlardan, nə də oğru-əyridən qorğanan vardır. Belə atlar işdən düşüb, kardan çıxınca səllimi buraxılırdılar. Bu atlardan da ölən ölür, itən itir, batan batırdı. Əgər tək-tükü də qışın çovğunundan sağ çıxırdısa, baharın bolluğuna çatırdısa, istəyən kasıb-kusubun gərəyinə gələ bilirdi. Bəs Şükranın Ulduzu necə? Ulduz özbaşına buraxılsa belə, onun üzünə baxan olacaqdımı? Ulduzun necə bir Ulduz olduğunu bilincə, ona dəyib-dolaşan olmasa belə, bir kəsin gərəyinə gələcəkdimi? Görünür nə belə bir ata ürəyi yanan, nə də bir gərəyə gəldiyini güman edən tapıla biləcəkdi! Axı kim uğursuz ata, hətta özbaşına buraxılsa belə, sahib olardı? Kim Şükranı qətlə çatdıran atı tanıyıb-bilincə öz qapısına qoyardı? Heç kim, heç kəs! Əgər belə atı tanıyan-bilən olsaydı, onda mütləq daşa basardı, əlinə düşən odundan, yarmaçadan, qara tikan gör-kötüyündən görünüb atın başına çırpardı! Üstəlik də obanın itlərinə tutduruq verib bu həndəvərdən uzaqlaşdırardı. Əgər bu qara atın həmin qatil at olduğunu bilən olsaydı, çox yəqin ki, qəzəblənərdi, bu dəfn mərasimindən əvvəlmi, sonramı birbaşa bu uğursuz atın üstünə dönərdi, bəlkə də elin əli ilə bu at daşqalaq olardı. Göyən düzəni də ən böyük daşqalaq altında qalardı.– Bu nədi, balam? – deyə üstündən əsrlər ötsə belə soruşan tapılardı. – Bu nə boyda daşqalağıdır!
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 22بعد رنجوری سه سال اندر عذاب / رفت گر میبینمش آید به خوابز آستین دست محبت برفراز / اندک اندک پرده بالا رفت باز
Gecələrin nəğməsiTitrədir gecənin mərmuz əlləriAtlas pərdələrin saçaqlarını.
Dərdin öldürdü məni, ey növcəvanım, gələ görDərdin öldürdü məni, ey novcəvanım, gələ gör,Həsrətindən oda yandı din, imanım, gələ gör,
İkinci məclisVaqe olur həmin otaqda. Göhər xanım bikef əyləşib səndəl üstə.*Səfdərqulu daxil olur.*