Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
Dövlətlilər, nə uyubsuz dünyaya,Dünya malı sizə dar gələcəkdi.
Qız məktəbindəMolla Gülləndəm bacı məktəbin yuxarı başında oturub köynək tikirdi. Aşağa tərəfdən bir iki mütəəllimə cırıq palas parçalarının üstünə bardaş qurub «gəlin-gəlin» oynuyurdular; biri də kənarda qab yuyurdu. Hərdən məktəbin alçaq qapısı cırıltı ilə açılıb, içəri həybəsi qoltuğunda bir mütəəllimə girirdi və salam verib deyirdi:– Molla bacı, köynəyin mübarək olsun!
Ghazal 92ایجمال تو در جهان مشهورلیکن از چشم انس و جان مستور
GəlsinHər kəs sərdən keçib mərdü-mərdana,Baş qoysun bu yolda, meydana gəlsin!
Dəllək... nski küçədə Qarı nəvəsi Cuqqulu dəllək dükanını açıb, bir azdansonra dəllək dükanı da səhvən dönüb olub qumarxana. Imdi əgər Cuqqulu
AşiqiyəmBulaq üstdən gələn, ay qız,Camalının aşiqiyəm.
Gözəllik ilahəsi ilə görüşSənin bu ilahi gözəlliyinə,Dünya min illərdi baxır heyrətlə.
Nikolaiyə1874-cü ilin mart ayında müsyö Nikolai cənablarına göndərəcəyim məktubun qaralaması**Əziz və əzəmətli dostum müsyö Nikolai, Allah səadətinizi daimi etsin!
BülbülMəftuni-şükufəzar bülbül,Xanəndeyi-xüldzar bülbül,
Poem 116شمع بگریست گه سوز و گدازکاز چه پروانه ز من بیخبر است
Ömür yoluNə küçələr,nə yarpaqlarında
GəlinOf, nə yamandır süzgün baxışlar,Ay ipək talləri zərəfşan gəlin!..
Nə üçündürNə üçündür bu keşməkeş... bu qovğa?..Nə üçündür tərs yaranmış bu dünya?
Ghazal 15آزردهام از آن بُتِ بسیار ناز کُنپا از گلیمِ خویش فزونتر دراز کُن
İstisuDəlidağın ətəyində göz açan,Kəlbəcərdə ləpir salıb, iz açan.
QorxuMənim sol əlimdə yanıq yeri var,O, mənə töhfədir körpəliyimdən.
Ghazal 104یا رب آن یوسف گم گشته به من بازرسانتا طربخانه کنی بیت حزن بازرسان
Həyat səhnələriBir həvəs, bir maraq səssiz-səmirsizBəzən alışdırıb yaxır insanı.
Ədəbi dilimiz haqqındaAxır zamanlarda ədəbi türk dili məsələsi yomiyyə bir məsələ surətdə meydana çıxmışdır. Azərbaycan türklərinin ədəbi bir dili varmı, ya yoxmu? Bu xüsusda bir neçə kəlmə söyləmək istəyirəm. Mənim aşağıda yazdığım sözlər mübahisəyə səbəb olarsa – daha da gözəl.1905-ci il inqilabınadək Azərbaycanda ədəbiyyat yoxluğunu cürətlə etiraf etmək olar. Nərimanovun, Qənizadənin və mənim tərəfimizdən beş-üç kitabça buraxılmışdırsa da bunlar dəryada bir qətrə hesab oluna bilərdilər. Türk dilində qəzetə və jurnal çıxarılmasına sabit çar hökuməti qəti olaraq icazə verməyirdi.
Sənsizin könlüm şəha, bir külbeyi-viranədirSənsizin könlüm şəha, bir külbeyi-viranədir,Kimsəyə ərz etməzəm kim, bir yıxılmış xanədir.
On səkkizinci şəkilİbrahim xanın iqamətgahı. Yavər daxil olur.*Yavər**
FantanSonsuz gurultular arasında birGöylərə baş çəkən buruq titrəyir.
Millət məclisiTürk mütəfəkkirlərindən doktor Abdulla Cövdətbəy yazır: “Cümhuriyyəti-idarədən əvvəl cümhuriyyəti-ruha malik olalım. Cümhuriyyətiruh... hüququnu və vəzaifini bilmək, bunları təqdis və ehya etmək və müsaəfəkar olmaqdır. Cəhl və təəssübdən ari olmayan ruhların təşkil etdikləri idarə hökuməti-cümhuriyyət belə olsa, ən səfil bir idareyiistibdadiyyə münziləsinə düşmək zəruridir. Mükəmməl, adil, tərəqqipərvər bir hökumətimizin olmasını istəyirsək, hər birimiz mümkün olduğu qədər adil, mütərəqqi, qəni, müstəğni və alim olalım. Fəqir bir millət hürr bir millət olamaz. Fəqir və hürr bir millət hürriyyətini mühafizə edəməyəcəkdir. Fəqirlik siyasi və iqtisadi əsarətlər toxumlarının sürətlə nəşvü nüma bulduğu bir zəmindir. Bu həqiqəti daima təkrar etmək savab və savab olduğu qədər savabdır”.Mülahizə buyurulsun, nə böyük həqiqət və böyüklüyü qədər də bu gün də bizim öhdəmizdə nə qədər bir böyük məsuliyyət olduğunu işar edir. Bu, maföqüz-zikr bəyanatı diqqətlə düşünərsək, şəraiti-mühitiyyə və məhəlləyyəmizə və əhvali-ruhiyyə və vicdaniyyəmizə aid nə kimi bir məqamda bulunuruq? Cümhuriyyəti-idarəyə malik olmaq üçün bizdə cümhuriyyəti-ruh varmı, ya yox? Yox deyildir. Fəqət millətin çox az bir hissəsi öz hüquq və vəzaifinə, bəşəriyyət haqqına, insanlıq vəzifəsinə bəhəqq arif və alimdir. Lakin kütleyi-əvam, cümhuri-nas o vəzifələrdən, o haqlardan bixəbərdirlər. Əgər milli məktəblərimiz olmasaydı, əgər millətimizə xor baxmasaydıq, yaxud ümumi, məcburi təlim qanunu tətbiq olunmasaydı, bugünkü gün bu hala qalmazdıq. Nə isə məza-ma-məza, keçən-keçib. İndi nə etməli? Zənni-acizanəmə görə quberniya şəhərlərində mərkəzi təşkilat təsis olunmalı və onlardan bir şöbə uyezd şəhərlərində açmalı və bütün ətrafa qəryələrə, dəhata, obalara, ellər və əşirətlər arasına birər nümayəndələr göndərməlidir. Xülasə, bu xüsusda heç bir fədakarlıqdan çəkinməməlidir. Xüsusən ki, irəlidə tətil günləri yaxınlaşır, yay mövsümü gəlir. Məktəblər bağlanıb, mütəəllimlər azad olub, müəllimlər asudə olacaqlar.
GülərmişBaxgilən fələyin ruzigarına,Əyyam xoş keçəndə dövran gülərmiş.
Türk müğənnisi Sevda AydanaBir cüt qara göz görmüşəm,Zülmətdən qara.
Sazlı-sözlü QarabağDağları bürüyən dumanÇənlibeli gizlətmə sən!
Beşinci şəkilMeşədə Şamilin düşərgahı. Axşam çağı... Günəş qürub etmək üzrədir. Dağlılar dağınıq halda oturub silahlarını təmizləyirlər, atlarının yəhərlərini düzəldirlər. Şamil özü görünmür. İki nəfər dağlı Dmitrini sürüyüb gətirir.*Birinci Dağlı**
Qız qalasıQız qalası, Qız qalası, mübarəkdir!Sənin təzə cəh-cəlalın nə qəşəngdir.
Hamıya müştəridir…Gecə-gündüz qıcıyan üstümüzə,Azman əzrayılın dişləridir…
EyləXəllaqi-möhtərəm, şahi-zülkərəm,Bu uzun gecəni tez sabah eylə.