Akademik Dorna məktub

Cənab Boris Andreyeviç!Müsəlman əlifbasının natamamlığı şərqşünasların çoxuna məlumdur; müsəlman yazısını öyrənmək, demək olar ki, Çin heroqlifi kimi, zehnə deyil, yaddaşa möhtacdır. Əvvəla, sözlərdə tamamlanmış səslərin əmələ gəlməsi üçün lazım olan hərflərin bir neçəsi əlifbada yoxdur. İkincisi, saitlərin böyük hissəsi onların yardımı ilə tələffüz olunmalı samitlərin yanında yazılmır, bunu oxucu özü nəzərə almalıdır. Bu da oxucu üçün o vaxt müyəssər olacaq ki, yazılmayan saitləri oxumağa qədər kamilləşə bilsin. Bununla da illər keçir, qiymətli vaxt boş yerə hədərə gedir. Üçüncüsü, hərflərin çoxunun yazılış şəkli eynidir və yalnız nöqtələrlə fərqlənirlər. Bu nöqtələr də çox vaxt katiblər tərəfindən yazılmır, onları ayırd etmək oxucunun öz öhdəsinə buraxılır.

Mirzə Fətəli Axundzadə2 dəq
İranın hürriyyət qəhrəmanlarına

Fəcri-zəfərdə gülüyor intibah,Tiği-fütuhat ilədir inşirah.

Məhəmməd Hadi2 dəq
Şeir 155

سیر یک روز طعنه زد به پیازکه تو مسکین چقدر بدبویی

Pərvin Etisami1 dəq
Din haqqında

İki dəfə qorxudublar mənidin sözü ilə:

Rəsul Rza19691 dəq
Kiçik sərsəri

Uyuyur... caməxabı toz, torpaq;Nə bir ümmidi var, nə kimsəsi var.

Hüseyn Cavid1 dəq
Vətəndaş

Fəlakət qayğısı çəkər başına,Kim ki yardım etməz öz qardaşına.

Əhməd Cavad1 dəq
Qəsidə 27

شکوه بر چرخ برند از دشمنعجبا چرخ بُوَد دشمن من

İrəc MirzəQəsidə3 dəq
Dəniz

Günəş qızıl balıq təkDənizdə batdı getdi.

İslam Səfərli1 dəq
Qəzəl 138

ای پریچهره که آهنگ کلیسا داریسینهٔ مریم و سیمای مسیحا داری

Məhəmmədhüseyn ŞəhriyarQəzəl2 dəq
Vətən marşı

Ey Vətən oğlu, düşün, bil ki, sənindir bu Vətən,Sabahın, həm bu günün, həm dünənindir bu Vətən.

Bəxtiyar Vahabzadə19921 dəq
Qərib bahar

Yamacları qalxa-qalxaDağ başına yol almışam.

Qasım Qasımzadə1 dəq
Tənqid

Sübh saat on idi. “Iftira” qəzetəsinin müdiri öz kabinəsində “İqbal”ın nömrəsini qabağına qoyub oxuyurdu:“Şimdi düşün! Məlul bir beyti-həzin, bir kəlmənin üzərində bu vaxt – səkinanə ilə bitsin, sonra mütəntən bir qafieyi-digər bir beytin həşəmətimənasına bir qərari-möhtəşəm versin. Bütün şeir bir yandan vəznin əmvacimusiqiyyəsinə təslimi-nəfs edərək dalğalanırkən qafiyələr ötəyə-bəriyə mənidar zümzümələr, ruhpərvər nəğmələr sərpsin. Sonra o şeirdən bütün xabidə təşbihləri, bütün o köhnə cinasları çıxar...”

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev7 dəq
Mürşidlikdən sizə budur, ərənlər

Mürşidlikdən sizə budur, ərənlər,Hər nə istər, mənzil nərə buluna.

Şah İsmayıl Xətai1 dəq
Qaya

BAŞLANĞIC**Dostlar, gəlin sizə mən bir həyatdan,

Mikayıl Müşfiq25 dəq
Təzə şeir necə olmalıdır?

Mühərrir əfəndilərim! Ədəbiyyatımızın islahatına dair məqalələr dərc etmək istəsəniz, əfkari-acizanəmi qəzetinizin bir guşəsində səbt etməyinizi rica edirəm.Şüərayi-sabiqəmizin əşar və əbyatının təbii əhvala müğayir olduğundan oxuyan kəslərə kəsalət və nifrət gətirməyi və heç bir surətdə insan üçün mərifət və ibrət dərsi ondan hüsula gəlmədiyi məlumdur. Məsələn: qəddin sərv ağacına oxşadılması, ya məhbubun üzünü bədr aya bənzətdikləri kimi və yainki qaşları yaya və kirpikləri oxa təşbih tutduqları qəbil. Və bu qədər var ki, təzə səbkdə bu anacan bizim şüəralardan bir nəfər olmayıb ki, bu mətləbə mültəfit olub, öz şerini təbii hissiyyatın məzmununa dair nəzm etmiş olsun.

Abbas Səhhət19052 dəq
Məni candan eylədi

Pəncərədən hayıl-mayıl baxan yar,Baxan dilbər məni candan eylədi.

Aşıq Qurbani1 dəq
Şirin söz

Bəzən iclaslarda durub üz-üzə,Sözlər yağdırırıq zəhərdən acı.

Tofiq Bayram1 dəq
Oğul qeyrəti

Əziz oğlumuz*Heydər Əliyevə ithaf*

Mirvarid Dilbazi19821 dəq
Məni qoru

Gündə bir saatBarmaqlıqdan görünən

Qabil2 dəq
Gözəl qız

Ağ libasın, tər əndamın, gül üzünNə yaşayır bir-bir üstə, gözəl qız!

Novrəs İman1 dəq
Bəs, o sən deyildin

Bu gün bir ayrı cür hava çalırsan,Bəs, o sən deyildin, o sən deyildin?

Cabir Novruz1 dəq
Mənim gündəliyim

Mənim gündəliyim şeirlərimdir,Mənim şeirlərim bugünkü həyat,

Həkimə Billuri1 dəq
Canım usta, mənə bir qılınc qayır

Canım usta, mənə bir qılınc qayır,Nə uzun, nə gödək, bir qərar ola.

Xalq ədəbiyyatı1 dəq
Əlvida, əlvida...

Əlvida, əlvida, ey çöllər, düzlər,Əlvida, əlvida, körpə nərgizlər.

Mədinə Gülgün19761 dəq
Van Qoqun günəşi

İrvinq Stonunun "Həyat təşnəsi" əsərini oxuyarkən...*Səhərdən axşamacan

Əli Kərim2 dəq
VIII fəsil, 4

Qar ara vermişdi. Göyün üzündə gün işıldayırdı. Amma hava sazaq idi. Dünəndən kişilərinə çörək gətirən arvadlar evlərinə getməmişdilər. Onlar qonşu həyətlərdə, damların böyründə, çəpərlərin dibində büzüşüb oturmuşdular. Ümid edirdilər ki, böyüklərin ürəyinə insaf gələcək və kişilərin yemək üçün evlərdən gətirilən şeyləri qəbul edəcəklər. Damların üstü, çəpərlərin dibi, kənd yolları, evlər qarın altında qalmışdı. Başqa vaxt olsaydı, kənd adamları damların üstünü, həyət-bacaları qardan təmizləyər, mal-qaranı həyətə çıxardar, sonra da kürəyi götürüb yollarda cığır açardılar. Bacalarından tüstü qalxan evlərin belindəki qarı təmizləməyin ayrı ləzzəti var idi. Uşaqlar da, elə böyüklər də bundan ayrı zövq alardılar. Amma indi həyətlərdə nə malqara görünür, nə də qar təmizləyirdilər.Məsciddəki camaat soyuqdan titrəşirdi. Biryandan qar-şaxta, bir yandan da aclıq onları əldən salmışdı. Soyuqdan donmamaq üçün ayaqlarını yerə döyür, kürək-kürəyə verib bir təhər qızışırdılar, Qar adamın gözünü qamaşdırırdı.

İsmayıl Şıxlı19953 dəq
Gənclik arzusu

Gözəllər dəstə-dəstə,Gözəllər qatar-qatar...

Zeynal Cabbarzadə1 dəq
Arizu eylər könül dildar gəlsin, gəlmədi

Arizu eylər könül dildar gəlsin, gəlmədi.Zülfü kafər, gözləri xunxar gəlsin, gəlmədi.

Abbasqulu ağa BakıxanovQəzəl1 dəq
Xatimə, 6

مجملی از مفصلجلد دوم سیاحتنامهٔ جوان نامراد جوهر غیرت و چکیدهٔ وطن‌خواهی، ابراهیم‌بیگ، با خاتمهٔ روزگار زندگانی او به انجام رسید. با کمال تأسف در مرآت تصور خود مشاهده می‌نماییم که دشمنان این نامه -که در نخستین درجه بی‌طرفانه و خالی از هر گونه غرض و مرض نگارش یافته- بیش از محبان و هواداران او خواهد بود. چنان‌که در جلد نخستین از اعمال و افعال طبقه و صنف‌بندی ذکر شده بود، در این جلد نیز شمه‌ای از حال وزرا، سفرا، کارپردازان، ملانمایان، شعراء، سادات، طبیب، منجم، داروغه، تجار، بنکدار، انباردار، مرثیه‌خوان، درویش، رمال، تریاکی، لوطی، بابی و غیره، به‌طور کنایه و با صراحه، نگارش یافته؛ لذا مسلم است به طبع آقایانی که اندک به اغراض شخصی مبتلا می‌باشند و هیچ سخن حقی را تسلیم نمی‌نمایند گران خواهد آمد و به محض شنیدن نام کتاب نادیده و ناخوانده در علیه مؤلف او برخواهند خاست و ناسزایی چند خواهند گفت. از این است که آن‌چه در مقدمهٔ جلد اول نگاشته در این‌جا تکرار نموده از درگاه قادر منان برای ایشان خیر و صلاح را مسئلت می‌نماییم و درخواستی از حضور ایشان نداریم مگر اندک تأمل در مندرجات کتاب و ذره‌ای انصاف؛ چنان‌چه سر مویی در آن‌چه نوشته شد افترا و دروغ و مبالغه مشاهده نمایند، هر اشتلمی که دربارهٔ نگارنده روا دیده بگویند، بر ایشان حلال می‌نمایم.

Zeynalabdin Marağayi6 dəq
Məndən salam deyin gözəl Təbrizə!

Peyğam*Şəfəqlərdə uçan axşam quşları,

Həbib Sahir1 dəq