Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
Dənizin firuzə gözlərindəkölgələr titrəyir, sıxlaşır.
QızımaQüdrətim olsaydı, yaza bilsəydim,Bir kağız üstünə bu dərdi, qızım!
Azerbaijani poem 26بیر اوشاقلیقدا خوش اولدوم اودا یئر گؤی قاچاراققوش کیمی داغلار اوچوب ، یئل کیمی باغلار گئچدی
Bir neçə sözBu kitabçadakı hekayələr təqribən bundan on beş il əvvəl, «Səda» və başqa Bakı qəzetələri sütununda dərc olunmuşdu. 1912- və 1913-cü illərdə ayrıca olaraq «Həyat səhifələri və Divanə» invanlı kitabçalar şəklində meydana çıxdı.O zaman birinci rus inqilabı, umudlarımıza baxmayaraq söndürülmüş və ağır bir irtica Rusyada sakin millətləri boğmağa başlamışdı. Nəticədə bə’zi mühafildə bir naümidlik hökmfərma oldu. Zəif təbiətlilər bədbinliyə üz qoydu. Bir çoxları, «Son bahar» dövrü fikirlərinə qapıldı və məhv oldu. Gəncliyin çox hissəsi enerzisini sərf etməyə zəmin bulamadı, «metafizik» sahəsinə atıldı və gözəl vaxtını dinin mücərrəd vərasətinə həsr etdi. «Cavan»ların təbii yolu qayıb etməsi, bircə çox həyatı şərtlərdən irəli gəldiyi, aşkardır. O zaman önümüzdə həlli icab edəcək böyük məsələlər var idi. Çar istibdadından başqa, türk gəncləri üçün bir də «milli» istibdad və cəhalət movcud idi. Xalqın inkişafı yolunda qara daş təşkil edən bu iki qüvvə bir-birilə sıxı bir rabitə də idi. Birinə endirilən zərbə ötəki tərəfindən dəf’ olına bilirdi. Gəncliyin vəzifəsi: bütün qüvvət və qüdrətini toplamaq və iki başlı istibdadı bir zərbəyə qurban etmək idi.
OlaydımÖmür keçir, gün keçir,Saçlarına düşür dən.
Aleksandr QriqoryeviçəMərhəmətli Cənab Aleksandr Qriqoryeviç!Böyük hörmət bəslədiyim İran şahzadəsi Rzaqulu Mirzə sizin nəcib sifətləriniz və yüksək mərifətiniz haqqında mənə çox şey söyləmişdir. Bunun nəticəsində, mən qiyabi olaraq sizə səmimi bir məhəbbət və dərin hörmət bəsləyərək, aşağıdakı xahişimlə sizə müraciət etməyi özümə rəva görürəm.
Çox imişXudunun əziz xatirəsinə*Usanıb şəhərin küy-kələyindən
“Sövqat” oxucularına“Sövqat” qəzetinin mövqeyi-intişara qoyulması ilə mətbuatımızın zənginləşməsini və bununla mübarizeyi-həyat meydanında bir qədəm daha irəli qoymamızı görüb də ixtiyarsız da şadlanırdım. Hələ heyətitəhririyəsinin münəvvər gənclərimizdən təşəkkül etməsi məni çox sevindirir. Müvəffəqiyyətlərini diləyirəm. Yalnız quru bir diləməkdən nə fayda? “Keçməsin bu ömrümüz bihudə istimdad ilə” misrasının məzmuni-həqiqətnümununa binaən yalnız diləmək deyil, çalışmaq da lazımdır. Əfradi-millətdən hər kəs gərək öz öhdəsinə düşən vəzifəni ifa etməkdə qeyrət göstərsin. Xassə bu əsri-hazırda, millətlərin çarpışdığı bu zamanda boş oturub quru bir istimdad ilə vaxt keçirmək məsiyətdir. Yaşamaq istəyirsək, gərək çalışalım. Gərək lamə halə qonşularımızda gördüyümüz səy üsullarını qəbul etməkdə tərəddüd göstərməyəlim, qəzetlər, risalələr nəşr edəlim; cəmiyyətlər təşkil edəlim; avam kütləsinin başını bir yerə toplamağa, ümumi ruhu yeniləşdirməyə çalışalım. Fəyyazi-əzəl o vaxtda öz mərhəmətilayətənahisini bizlərə də şamil qılar. Fəqət burada zənni-acizanəmə görə vəzifəmin ən ağırı, ən zəhmətli hissəsi el müəllimlərinin öhdəsinə düşür. Hamıdan artıq gərək onlar ciddi surətdə işə girişsinlər, əzm göstərsinlər. Təpərli olsunlar. Qonşu millətlərin müəllimləri nasıl ciddü-cəhd ilə çalışırlarsa, necə qeyrət göstərirlərsə, biz də onlardan ibrət dərsi alalım. Və lakin nə fayda ki, el müəllimləri adlanan zatların əksəri ana dilinə əsla rəğbət və məhəbbət etmirlər. İstər evlərində, istər məktəblərində ana dilinə dair bir vərəqpara olsun saxlamırlar. Hətta bəziləri var ki, bu dəyərli ada, bu ehtiramlı mövqeyə əsla istehqaqları yoxdur. Əcnəbi dilini bilmədikləri halda ana dillərində qonuşmağa belə tənəzzül etmirlər. Təəssüflər olsun ki, bizim millətdə mühitə çox tez qapılmaq kimi böyük bir nəqisə vardır. Qədimdən bəri bu çirkin adət bizdə mövcuddur. Səviyyeyi-mədəniyyəsi bizdən yüksək olan əqvamın lisanına, adatına, etiqadatına qolaylıqla qapılıb alışmışıq. Məsələn, bir vaxt ərəblərin təhti-hakimiyyətində olduğumuz zaman onların lisanlarına, adətlərinə elə şiftə və firivtə olmuşuq ki, İbn-Sina kimi, Farabi kimi dahilərimiz türk oğlu türk olduqları halda on cildlərə baliğ olan qiymətli əsərlərinin heç birinin türkcə yazmamışlardır. Onlardan sonra yetişən türk şairləri, türk ədibləri ümumən yazdıqları fars dilində olmuşdur. Hələ şairlərimiz, ədiblərimiz dursun, hətta bütün türk sülaləsindən yetişən hökmdarlarımız, padşahlarımız da yazdıqları, qonuşduqları dil fars dili olmuşdur. İndi isə, indi daha nə söyləyim!İş əgər yalnız bir dil bilməyə qalsaydı, yenə dərd yarı idi. Xeyr, əsl əngəl orasındadır ki, əcnəbi millətlərin adətlərinə, etiqadlarına, hissiyyatına qapılmaqda çox laübalıyıq və gələcəkdə bunlardan nə nəticə hasil olduğunu əsla nəzəri-etibara almırıq. Zira bu aşkardır ki, öz qədrini bilməyənin qədrini özgə heç vaxt bilməz. İnsanda gərək izzəti-nəfs, gərək alicənablıq olsun. İnsanam deyən adam gərək bu məziyyətlərə dara olsun. Əgər belə deyilsə, bəs bugünkü gündə bu millətlər müharibəsi nə üçündür? Yəqin ki, bir millət digər millətə üstünlük etmənin qabağını saxlamaq üçündür. Elə isə biz nə üçün öz millətimizi ataq, öz millətimizi mühafizə etmək uğrunda öhdəmizə düşən vəzifəni ifa etməkdə qüsurluq göstərək?
Xeyirxahın intiqamıXeyirxahın intiqamı yamanmış –Əlinə “girəvə” düşəndə gördüm.
Mənim ol, suvlu yarım gəldi xoşdurMənim ol, suvlu yarım gəldi xoşdur,Əlimə ol nigarım gəldi xoşdur.
Yaşılbaş sona“Kür qırağının əcəb seyrəngahı var, Yaşılbaş sonası heyf ki, yoxdur”.*Vaqif
Çadralı qızlarımızaSizə indi diyorlar: – Çıxınız bu örtüdən,Qovunuz üzünüzdən bu məlun buludları.
YetirməsinVəzir, sana qarğayıram,Haqq diləyin yetirməsin!
Kədərim - sevincimMənim bircə balam, mənim tək qızım!Odur, böyüyürsən sən yavaş-yavaş,
Atayevlər ailəsiİştirak edirlərXosrov Atayev*
Qızıl və poladQramla ölçülür qızıl həmişə,Qapan tərəzidə çəkilir polad.
GörmüşəmHəsrət ahu kimi gözüm intizar,Xab içində Mürtəzanı görmüşəm.
AutDərslər sona yetir...O dəqiqə
HardasanAnamla sevincim axşam itəndə,Məni səhər çağı tapdı iztirab.
QayıtmadıI**Surxay kənddə menşevik ordusunun sınıq körpünü tutması xəbərini eşitdi, osmanlı əsgərləri qayıdan zamandan bəri mal damında saxladığı tüfəngini götürdü, cəbhəyə getdi. Bu zaman onun arvadı Şirmayı sağ-salamatdı. O, pendir-çörəyi də heybəyə öz əlilə qoymuş, titrək dodaqları arasından yalnız bu sözləri deyə bilmişdi.
Azərbaycan1Anamızın matəminə buraxmadılar,
Çay mahnısıKimin ağrıyır canı,Qoy çay içsin mərcanı,
Heyran olduğumYoxsan yoxam,Varsan varam,
Yarın ətəkləriDüşüncəli könlüm, yatmaz, dinlərdi,Gecələrin dərinləşən səslərin...
Salur Qazan tutsaq olub oğlı Uruz çıqardığı boyı bəyan edərSALUR QAZAN TUTSAQ OLUB OĞLI URUZ ÇIQARDIĞI BOYI BƏYAN EDƏRMəgər xanım, Tırabuzan təküri bəglər bəgi olan xan Qazana bir şahin göndərmişdi. Bir gecə yeyüb oturarkən şahinçibaşma aydır: “Mərə, sabah şahinləri al, xəlvətcə ava binəlim!” - dedi.
Çağla, Arazım, çağlaSularında damlanam,Başına mən dolanam.
Səlamətliyin qədriSəbəbsiz həkimi vurdu bir hakim,Həkimsə eylədi şükrilə təzim.
Otuz ikinci fəsilSentyabrın 17-də çərşənbə günü sovet ordusu Tehrana daxil olanda küçələrdə adam əlindən tərpənmək mümkün deyildi. Minlərcə insan məhəbbət, heyrət və maraq dolu gözlərilə sovet ordusu döyüşçü və komandirlərinə baxır, onları alqışlayırdı. Sovet ordusu millətin nəzərində gələcək xoş günlərə, azad və səadət dünyasına yol açan bir qüvvə idi. Mürtəcelər və qara qüvvələr isə sovet ordusuna kin və vahimə dolu bir nəzərlə baxırdılar.Rza xanın taxt-tacdan əl çəkməsi, hakimləri, mürtəce təbəqəni tam bir şaşqınlıq içərisində buraxmış, xalqda isə sonsuz sevinc və ümid doğurmuşdu. Zəhmətkeş təbəqələr İran göylərinə əbədi azadlıq günəşi gəldiyini düşünür və hissiyyatını ifadə etməkdən çəkinmirdi.
KörpüDünyada körpü çoxdur,Adlısı, adsızı var.
DurnacıqBu günlər mənim dərdim başdan aşqındı yenə,Diqqət etsəniz əgər siz çöhrəmin rənginə,