Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
Söyləmişəm bu sözü məxluqa mən,Ay Baba can, bir, iki, üç kərə.
Ay pəriİncimişəm bir sözündən,Gəl könlümü al, ay Pəri.
Bir gün dodağımda qırıldı sözümBir gün dodağımda qırıldı sözüm,Qaldım bir kəlmənin əlində əsir.
1280-ci (1863-cü) ildə cənab Ruhül-qüdsün öz dilindən eşidib yazdığım ali bir mətləbin mətni“Zülm” məsdərdir. Onun ismi-faili “zalim” və ismi-məf’ulu “məzlum”dur. Məsdər olan zülmü aradan qaldırmaq üçün iki şey lazımdır: ya zalım zülmdən əl çəkməlidir, ya da məzlum zülmə dözməməlidir. İdrakın təsdiqi ilə zülmü dəf etməkdə bu iki yoldan başqa heç bir yol təsəvvür edilə bilməz....Hazırkı əsrin əvvəllərinə qədər, təxminən on min ilin ərzində bütün peyğəmbərlər, filosoflar və şairlər zülmün aradan qaldırılmasını istəyərək, belə bir əqidədə idilər ki, onu aradan qaldırmaq üçün zalıma moizə oxuyub nəsihət vermək lazımdır. Ona görə də bu uzun müddət ərzində onlardan hər biri öz bildikləri kimi, əqidələrini sözdən işə, əmələ keçirmişlər. Məsələn: peyğəmbərlər zülmü aradan qaldırmaq, zülmdən əl çəkmək müqabilində zalimə behişt və’dəsi vermiş və zülmü davam etdirən zalimləri cəhənnəmlə qorxutmuşlar. Filosoflar zülmü dövlətin zəvalının səbəbi bilərək, dövlətin davamı üçün ədalətli olmağı məsləhət görmüşlər. Bu barədə peyğəmbərlər bir çox kitablar və hədislər, filosoflar isə saysız-hesabsız əsərlər yazmışlar. Şairlər həm Asiyada, həm də Avropada, məsələn, Sə’di kimi, öz əsərlərində zülmü pisləmiş və ədaləti tə’rifləmişlər ki, zalim zülmdən əl çəkib ədalətli olsun. Lakin bir çox təcrübələrin nəticəsində tamamilə aydın olmuşdur ki, bəşəriyyətin ən şərəfli nümayəndələri olan bu adamların əsrlər boyu zülmü aradan qaldırmaq yolunda çəkdikləri zəhmətlər bütünlüklə nəticəsiz və faydasız qalmışdır. Zülm isə dünyada əsla aradan qaldırılmamışdır. Zülmü aradan qaldırmaq üçün moizələr və nəsihətlər zalimin təbiətinə qətiyyən tə’sir göstərməmişdir.
Birinci Dumanın iniqadı münasibətilə söylənmişdirOlub əfradi-millətdən bu gün təşkil bir məclis,Nə dadlı meyvəpərvərdir görün bustani-hürriyyət,
Poem 82اشک طرف دیده را گردید و رفتاوفتاد آهسته و غلتید و رفت
Ulduz yolu və doluYağış, yağış, yağış deyibdörd gözlə gözlədilər yağışı;
Gəlmişəm pambıqlar diyarındanGəlişim yaxındadır,Pambıqlar diyarından;
Qəlbimi çaldı yarın nazla məsiha nəfəsiQəlbimi çaldı yarın nazla məsiha nəfəsi,Nə edim, yoxdu yazıq aşiqinin dadrəsi.
Rubai 6دیروز چه گُلهای جهانافروزیامروز چه سرمای گلستانسوزی
Xəzər romansıAxşamdan ləpə yorğun,Dəniz özünə vurğun.
Vaxt aldanmadıQızıla mis qatdılar,bala - şəkər,
Ghazal 96تا کی در انتظار گذاری به زاریامباز آی بعد از این همه چشمانتظاریام
Bir sevginin meyvəsiİki cavan ilk dəfə dayansa da üz-üzəKöhnə, əziz tanışdı baxışları elə bil.
İkinci şəkilKəblə Rəcəbəlinin evində bir otaq. Otağa fərş döşənmiş, bir masa, üç sandalya. Sol*tərəfdə bir çarpayı qoyulmuş. Kəblə Rəcəbəli qabağında canamaz, dizləri üstündə çökmüş,*
Könül bir yarı sevdi kim, pəridirKönül bir yarı sevdi kim, pəridir,Cahan içrə gözəllər sərvəridir!
Çoban (Əfsanə)Ey öz tarixinin memarı insan!Çox zaman göylərə baxdın hərasan.
Fəryadi-intibah yaxud amali-vətənpərvarənəAyıl, ey ümməti-mərhumə, ayıl!Ayıl, ey milləti-məzlumə, ayıl!
PəriEşitdim sədanı, gəldim buraya,Dedilər dərs alır Qurana Pəri.
Çadra tapılmadıYavaş-yavaş aralanır məxmər pərdələr,Çil-çıraqlar ağ salona səpir nurunu...
Oxu, Zeynəb!Vətən bülbülü Zeynəb Xanlarovaya*Bir bülbülsən gül bağında,
Ümid sənədir ancaq...Uzanır danışıqlar,İmzalanır sənədlər.
O bütün canlılara müştəridirOlacaq ölkəmiz yenə gülşənQızarar gül kimi şəfəq bir günAlar əflak onda nurü-ziya.
Yox, mənə deməyinYox, mənə deməyin"çox yazma,
Öyrən istiyə, soyuğaOğlum Etibara*Yollar hamar deyil oğul,
Dördüncü hissə, 12Yataqxananın qapısı açılan kimi uşaqlar yorğanı üstlərinə çəkib gözlərini yumdular. Otağa xorultu yayıldı. Kənardan baxan onların çoxdan ağır yuxuya getdiklərini zənn edərdi. Əslində isə özlərini yatmış göstərən bu uşaqlar, bir az bundan əvvəl çarpayıların üstündə oturub Osmanın nağılına qulaq asırdılar. İndi isə nəfəslərini içəri salıb susur, gələnin kim olduğunu bilmək istəyirdilər. Əgər müəllimlərdən biri içəri girsəydi, onlar yerlərindən tərpənməyəcəkdilər.Firidun çarpayıların arası ilə irəlilədi. Uşaqlar gələnin öz yoldaşları olduğunu bilən kimi yorğanı üstlərindən atdılar və yerin içində dik oturdular. Hamının gözü ona zilləndi:
Ghazal 6378یا حلقه ارادت ساغر به گوش کنیا عاقلانه ترک در می فروش کن
Qit'a 169دور کمال پانصد هجرت شناس و بسکان پانصد دگر همه دور محال بود
Ghazal 174تا مرا سودای شمع عارضت در سر نبودسینه ام سوزان دلم صد پاره چشمم تر نبود